ПӘннің ОҚУ-Әдістемелік кешені 5В073200 Стандарттау, сертификаттау және метрология




НазваниеПӘннің ОҚУ-Әдістемелік кешені 5В073200 Стандарттау, сертификаттау және метрология
страница3/9
Дата конвертации16.02.2016
Размер1.24 Mb.
ТипДокументы
источникhttp://edu.semgu.kz/ebook/umkd/f9ad8e13-b651-11e3-b0bc-f6d299da70eeУМКД Маманд кіріспе матер.каз
1   2   3   4   5   6   7   8   9

1 Өлшеу – физикалық шаманың мәнін тәжірибелік жолмен арнайы техникалық құралдың көмегімен табу.

Өлшеуді жүзеге асыру үшін мыналардың болуы қажет:

  • физикалық шаманың;

  • өлшеу әдісінің;

  • өлшеу құралының;

  • оператордың;

  • өлшеуді жүзеге асыру үшін қажетті жағдайлардың.

Өлшеуді жүзеге асырудың мақсаты – физикалық шаманың мәнін қолдануға ыңғайлы түрде алу.

Физикалық шама мөлшерімен, мәнімен, сандық мәнімен, нақты және дәл мәндерімен сипатталады.

Физикалық шаманың мөлшері – нақты материалдық объект, жүйе, құбылыс немесе процеске тән физикалық шаманың сандық белгісі.

Физикалық шаманың мәні – физикалық шаманың мөлшерін ол үшін қабылданған бірліктің бірнеше саны түрінде беру (25 кВт).

Физикалық шаманың сандық мәні – шама мәніне кіретін сан.

Шаманың мөлшері және мәні арасында айырмашылық бар. Шаманың мөлшерін осы шаманың кез келген бірлігімен сандық мәні арқылы көрсетуге болады. Сандық мән таңдалған бірлікке байланысты өзгереді, ал физикалық шаманың мөлшері бірқалыпты болады.

Физикалық шаманы оның нақты мәнімен сипаттайды. Нақты мән объекттің тиісті қасиетін сапалық және сандық жағанан идеалды түрде көрсетеді.

Дәл мәні деп физикалық шаманың эксперимент арқылы табылған және нақты мәнге соншалықты жақын - оны нақты мәннің орнына қолдануға болады.

Өлшеу түрлері

Физикалық шаманың сандық мәнін табу әдісі бойынша барлық өлшеулер 4 негізгі түрге бөлінеді: тура өлшеу, жанама өлшеу, совокупный өлшеу және совместный өлшеу.

Тура өлшеу кезінде физикалық шаманың мәні тікелей тәжірибелік мәліметтерден алынады (мысалы, салмақты таразымен, бөлшек ұзындығын микрометрмен өлшеу).

Жанама өлшеу – физикалық шаманың мәнін өлшенетін шамамен функционалды байланыстағы басқа физикалық шаманы тура өлшеу нәтижесінің негізінде анықтау.

Жанама өлшеу мына жағдайларда жүргізіледі:

  • өлшенетін шаманың мәнін тура өлшеуге қарағанда жанама өлшеу арқылы табу жеңілге түседі;

  • шаманы тура өлшеу мүмкүн емес;

  • жанама өлшеу тура өлшегенге қарағанда төмендірек қателік береді.

Біріккен өлшеу – бірнеше аты бір шаманы бір уақытта өлшеу. Өлшенетін шаманың мәнін тура өлшеу жолымен алынған теңдеулер жүйесін шешу арқылы табады.

Мысалы, наборға кіретін әр гирянің массасын олардың біреуінің белгілі массасы бойынша және гирялардың әртүрлі сочетаниесінің массаларын тура салыстыру нәтижесінде табу.

Қатарынан жүргізілетін өлшеу - екі немесе бірнеше аттары басқа шамаларды олардың арасындағы функционалдық тәуелділікті табу үшін бір уақытта өлшеу. Мысалы, дененің ұзындығының температурадан тәуелділігін табу, қайнау және балқу температурасының қысымнан тәуелділігін табу және т.б.


2 Өлшеу әдісі – өлшенетін заттың құрамы немесе қасиеттерін немесе өлшенетін физикалық шаманы белгілі заттың құрамы немесе қасиетімен немесе физикалық шама бірлігімен таңдалған өлшеу принципіне сәйкес салыстыру амалы немесе амалдар жиынтығы.

Өлшеу әдістері былайша жіктеледі.

А) Өлшеу нәтижесін алудың жалпы амалдары бойынша:

тура әдіспен өлшеу – тура өлшеу кезінде жүзеге асырылады;

жанама әдіспен өлшеу – жанама өлшеу кезінде жүзеге асырылады;

Б) Өлшеу жағдайлары бойынша:

контактты әдіспен өлшеу - өлшеу құралының сергіш элементіобъектімен контактта болады (дене температурасын термометрмен өлшеу);

2) контактсыз әдіспен өлшеу - өлшеу құралының сергіш элементі объектімен контактта болмайды (объектке дейінгі қашықтықты радиолокатормен өлшеу, домна пешінің температурасын пирометрмен өлшеу).

В) Өлшенетін шаманы оның бірлігімен салыстыру тәсіліне байланысты:

1)тікелей бағалау әдісі; 2) өлшеммен салыстыру әдісі.

Тікелей бағалау әдісі бойынша шаманың мәнін тікелей өлшеу құралының көрсетуі бойынша анықтайды (термометр, вольтметрдің). Бұл өдіс бойынша өлшеу жылдам жүргізіледі, бірақ оның дәлдігі шектеулі б.т.

Аса дәлдікпен өлшеу керек болған жағдайда өлшеммен салыстыру әдісі қолданылады. Бұл әдіс бойынша өлшенетін шаманы өлшеммен берілетін (ұдайы қайталанатын) мөлшермен салыстырады. Мысалы, тұрақты токтың кернеуін қалыпты элементтің электр қозғалтқыш күшімен компенсатор арқылы өлшеу.


Бақылау сұрақары:

1 Өлшеу дегеніміз не?

2 Қандай өлшеу әдісі бар?

3 Өлшеу әдісі.

4 Әрбір әдіске мысал келтіріңіз?


№ 13 дәріс

Тақырыбы: Метрология негізі


Дәріс жоспары:

1 Өлшеу құралдары туралы түсінік

2 Өлшеу сапасы жайлы түсінік


1 Өлшеу құралдарын түрлі ғылым мен техникада қолданады. Өлшеу құралдары тәуелсіз көп ортақ белгісін айқындауға болады. Өлшем бірлігін қаматамсыз ету жүйесі бойынша өлшеу құралдары келесі түрлерге бөлінеді:

А метрологиялық, метрологиялық мақсатқа бағытталып, бірлікті жаңартып және оны сақтау немесе өлшеу құралдары жұмыс бірлік өлшемін тасымалдауға негізделген;

жұмыстық, өлшем бірлік берілісімен байланыссыз өлшемге бағытталған.

Басым көпшілік тәжірибеде қолданылған СИ екінші топқа жатқызылады. Метрологиялық өлшеу құралы тіптен шағын ғана. Олар арнайы ғылыми-зерттеу орталықтарында өндіріліп жасалып және тасымалданады.

Барлық өлшеу құралдары автоматтандыру деңгейі бойынша үш топқа бөлінеді:

автоматтандырусыз;

автоматтандырылған, өлшеуші операцияның бір бөлігін автоматтандырылған жағдайда жүргізу;

автоматты, сигналды қабылдауды өңдеп немесе тіркеп барлық өлшеуді автоматты жағдайда жүргізеді. Қазіргі жағдайда өлшеу құралдарында автоматтандырылған және автоматты түрде жүзеге асады. Бұл өлшеу құралдарын электронды және микропроцессор техникасында кең қолданады.

Стандартизация деңгейі бойынша өлшеу құралы бөлінеді:

стандартталған, салалық стандарт немесе мемлекеттік талапқа сәйкес жасалады;

стандартталмаған (бірегей), арнайы өлшеу тасырмасына негізделіп, стандарт талабын қажетсіз жасалынады.

Негізгі өлшеу құралдары стандартталған. Олар сериялы түрде, міндетті мемлекеттік бақылаудан өткізіліп, өнеркәсіпте шығарылады. Стандартты емес өлшеу құралы арнайы ғылыми-зерттеу ұйым мен бірлік дана шығарылып дайындалады. Олар мемлекеттік бақылаудан өткізілмейді, метрологиялық аттестация бойынша анықталып сипатталады.

• Физикалық шама өлшеміне қарай өлшеу бөлінеді: негізгі — бұл өлшеу құралдары физикалық шама, өлшеу тапсырмасына сәйкес алынған;

қосымша— бұл өлшеу құралы негізгі өлшеу құралы немесе объект өлшеу үшін дәл талапты өлшем нәтижесін алуға септігін тигізуші, физикалық шама.

Өлшеу үрдісі мен негізгі қызметті атқарушы негізгі болып табылады.


2 Өлшеу нәтижесінің сапасының негізгі мінездемелеріне: 1) дәлме-дәлділік 2) анық-қанық; 3) дұрыстық: 4) жинақтылық; 5) өлшеу нәтижесін жаңғырту. болып табылады;

Дәлме-дәлділік - өлшеу оның нәтижесінің жақындығын өлшенетін аумақтың ақиқаттық мағынасына қайтарушы сол сапасы. Өлшенетін биік дәлме-дәлділігі - жас систематическалы және көлденең кемшіліктермен сипаттайды. Дәлме-дәлділік салыстырмалы кемшіліктің модульсының қарама-қарсы аумағымен бағаланады.

Өлшеу кемшілігінің 10 оның дәлме-дәлділігі тең 10 болады

Дәлме-дәлділіктің көтермелеуінің жолдары өте күрделі, қымбат, бейнетті. Бірақ көбіне биік дәлме-дәлділік жөнсіз. Арада бас-басы нақты уақиғада өлшеу дәлме-дәлділігінде қарауға қажет.

Дәлме-дәлділіктің көтермелеуінің жолдары өте күрделі, дорогостоящи, бейнетті. Бірақ көбіне биік дәлме-дәлділік жөнсіз.

Дұрыс өлшеуде нолге системалы жақын қателік өлшеу сапасын айғақтайды.

Жинақтылық –бір-біріне мәні жақын бірдей нәтиже алынған бұл өлшеу сапасы.

Өлшеу нәтижесін жаңғыртуәртүрлі жағдайларда алынған нәтижелер бір біріне дәлдік жақын өлшеу сапасы болып табылады (әртүрлі әдіс және өлшеу құралдары, түрлі орта, уақытта).


Бақылау сұрақары:

1 Өлшем құралы туралы не білесің?

2 Қандай өлшеу әдісін білесің?

3 Өлшеу сапасы деген не?

4 Өлшеу сапасын сипаттаушы не?


№ 14 дәріс

Тақырыбы: Метрология негізі


Дәріс жоспары:

1 Эталон жайлы түсінік

2 Өлшеу нәтижесін өңдеу


1 Эталон – тексеру сұлбасы бойынша төменде тұрған оның өлшемін беру және бірлікті ұдайы өсіру және сақтау үшін тағайындалған, өлшеулер құралы (немесе ӨЖ кешені). Эталондардың жіктелуі, тағайындалуы және оларды құруға, сақтауға және қолдануға қойылатын жалпы талаптарды МСТ 8.057-80 «МӨЖ. Физикалық шама бірліктерінің эталондары. Негізгі ережелер» анықтайды.

Эталон өзара байланысқан үш қасиетті иелену керек: тұрақтылық, ұдайы өсушілік және салыстырмалылық.

Тұрақтылық – эталонның ұзақ уақыт бойында ұдайы өсіретін бірлігінің өлшемін тұрақты етіп ұстап тұратын қасиеті, бұл кезде сыртқы шарттарға тәуелді болатын барлық өзгерістер, дәл өлшеуге қол жетерлік шамалардың функциялары болу керек.

Ұдайы өсушілік – өлшеу техникасын дамытудың қолданылып жүрген деңгейі үшін ең аз қателігі бар физикалық шаманың бірліктерін ұдайы өсіру мүмкіндігі.

Салыстырмалылық–өлшеу техникасын дамыту деңгейі үшін ең жоғары дәлдікпен тексеру сұлбасы бойынша төмен тұрған басқа өлшеу құралдарының эталонымен салыстыруды қамтамасыз ету мүмкіндігі.

Эталондардың келесі түрлерін ажыратады:

-алғашқы реттік – бірлікті ең жоғары дәлдікпен ұдайы өсіруді және сақтауды қамтамасыз етеді. Бұл теңдессіз күрделі өлшеу кешендері, олар өлшеулер бірлігін қамтамасыз етудің мемлекеттік жүйесінің негізін құрайды;

-арнайы – бірлікті ерекше жағдайларда ұдайы өсіруді қамтамасыз етеді, оларда бірлік өлшемін алғашқы реттік эталоннан талап етілетін дәлдікпен тура беру жүзеге асырылмайды, және осы шарттар үшін алғашқы реттік эталон болып табылады;

-мемлекеттік – бұл ел үшін бастапқы ретінде басты метрологиялық органмен ресми бекітілген, алғашқы реттік немесе арнайы эталон. Оларды орталық ғылыми институттар құрайды, сақтайды және қолданады, оларды басқа елдердің мемлекеттік эталондарымен кезең сайын салыстырады;

-екінші реттік – сәйкес физикалық шаманың алғашқы реттік эталонымен салыстырумен алынған бірлік өлшемін сақтайды. Екінші реттік эталондар тексеру жұмыстарының қажеттілігі кезінде және мемлекеттік эталонның сақталуын және аз тозуын қамтамасыз ету үшін құрылады.

Метрологиялық тағайындалуы бойынша екінші реттік эталондар мына түрде бөлінеді:

-эталон-көшірме – бірлік өлшемін жұмыстық эталонмен беру үшін тағайындалған.

-эталон-салыстыру – қандай да бір себептер бойынша бір-бірімен тікелей салыстырыла алмайтын, эталондарды салыстыру үшін қолданылады;

-эталон-куәгер – мемлекеттік эталонның сақталғандығы мен тұрақтылы-ғын тексеру және бүлінген немесе жоғалған жағдайда оны ауыстыру үшін тағайындалған. Қазіргі уақытта тек килограмм эталонының ғана эталон-куәгері бар. Ол негізгі эталонның тұрақтылығын бақылау мүмкіндігін қамтамасыз етеді;

-жұмыстық эталон – бірлік өлшемін жұмыстық өлшеулер құралдарына беру үшін қолданылады. Ведомстволардың, министрліктердің зертханаларында және территориялық метрологиялық органдарда ең көп таралған.

Қазақстан Республикасы аймағында өндірілетін немесе Қазақстан Республикасы аймағына енгізілетін, сондай-ақ жөндеуден шығарылған және қолданыстағы және сақтаудағы өлшем құралдарына салыстырып-тексеру жүргізуді ұйымдастыруға және тәртібіне қойылатын негізгі талаптар ҚР СТ 2.4 белгіленеді.

Өлшем құралдарын салыстырып тексеруді өлшем құралдарын белгіленген техникалық талаптарға сәйкестігін анықтау және растау және де олардың қолдануға жарамдылығын бекіту мақсатында жүргізеді.


2 Өлшеу әдісінің қателігі – бұл теориялық қателік яғни, жеңілдік пен рұқсат ету болып табылады.

Субъективті қателік кез келген индивидуалды адамнан кететін қателік:

♦ ағзаның ерекшелігі;

♦ дұрыс емес дағдыға әдеттену;

♦ алынған сигналға жылдамдық реакциясы.

Жүйелі қателік тұрақты, барлық уақытта мағынасы мен белгісін өзгертпейді. Айнымалы уақыт ішінде мағынасы мен белгісін өзгертеді. Переменные погрешности могут быть:

үдемелі – әрдайым үнемі немесе өспелі, немесе кему;

мерзімді – белгі мен мағынаның мерзімді өзгеруі (секундометр, сағат тәрізді индикаторы т.с.с осьтің бағыттаушы центрмен шкала центрмен сәйкес келмеуі)

♦ қателік, күрделі заңға сәйкес өзгеруі.

Өлшеудің жүйелі қателігіне жатады:

♦ өлшеуге дейінгі қателік дерек көздерін шектеу (термостатирлеу, экранда көрсету, жерге қосу, амортизаторды орнату);

♦ өлшеу үрдісінде қателікті шектеу (аспаптық қателікті шектеу, дұрыс орнатылмаған жағдайда, белгі бойынша қателік ақысы, салыстыру, симметриялы салыстыру т.с.с.);

♦ өлшеу нәтижесінде түзетулер енгізу;

♦ жүйелі қателік қалдығы

Кейдесоқ қателік –қайталай өлшеуде кездейсоқ туындайтын шама қателігі.


Бақылау сұрақары:

1 Эталон деген не?

2 Қандай эталон түр өзгешелігін білесіз

3 Қателік деген не?

4 Қателіктің түріне сипатама бер?


№ 15 дәріс

Тақырыбы: Метрология негізі


Дәріс жоспары:

1 Метрологиялық қамтамасыз ету

2 Өлшеу бірлігін қамтамасыз ету принципі


1 Метрологиялық қамтамасыз етуге ғылыми және ұйым негізін орнату, техникалық құрылғы, норма мен заң, өлшеу дәлдік талабына сәйкес бірлікке қол жеткізу жатқызылады.

Ғылыми негізгі метрологиялық қамтамасыз етуге метро­логиялық — өлшеу ғылымы, бірлікті қамтамасыз ету әдісі және дәлдік талапқа сәйкес жету. Метро­логия негізіне: жалпы өлшеу теориясы, физикалық шама бірлігі және оның жүйесі, дәлдік өлшеуді анықтау, өлшеу құралы мен үлгі эталонды жасау.

Негізгі метрологиялық қамтамасыз етуді ұйымдастыру— метро­логиялық қызмет, яғни мемлекеттік метрология қызметі мен физикалық және заңды тұлғаның метрологиялық қызметінен тұрады.

Техникалық негізгі метрологиялық қамтамасыз етуге жатады: мемлекеттік эталон физикалық шама бірлігі, жоғары дәлдікті қамтамасыз ету; үлгі өлшеуші құрал көмегімен физикалық шама бірлікті эталонның барлық өлшеу құралына беріледі; жұмыс құрал өлшемін өндірісте шығару, өңдеу; мемлекеттік бақылау өлшем құралы; мемлекеттік тексеру немесе метроло­гиялық аттестация өлшем құралы; заттық материал қасиеті мен стандарттық үлгі құрамы; заттық материал қасиеті мен физикалық тұрақты шама жайлы стандартты анықтама мәліметтер.

Маңызды ғылыми техникалық тапсырма шешімін, сонымен қатар өнім сапасын қамтамасыз ету мәселесі, дұрыс өлшеу мен бірлікке байланысты болып келеді. Өлшем бірлік –бұл өлшеу процесінің жағдайы, өлшеудің барлық нәтижесі заңдастырылған өлшем бірлік пен дәлдікті сақтандырылған сенімді ықтималдықпен қамтамасыз етілген. Жақында қабылданған салыстырмалы қарапайым өлшеу әдісі қателік нәтижесі толығымен өлшеу құралының қателігімен анықталады. Сол себептен өлшем бірлікке қол жеткізуде біріңғай өлшем құралы заңдастырылған өлшем бірлік, метрологиялық нормаға сәйкес қамтамасыз етілген.


2 Өлшем бірлігін қамтамасыз етудің негізгі принциптеріне жатады:

Заңдастырылған физикалық шама бірлікті ғана қабылдау (ФШ);

ФШ мемлекеттік эталонмен жасап шығару;

- Заңдастырылған өлшем құралын қабылдау яғни, мемлекеттік сынақтан өтіп бірлігі берілген ФШ мемлекеттік эталоны;

- міндетті мерзімді бақылау белгілі орнатылған уақытта өлшеу құралына қабылданған;

- өлшеудің аттестатталған әдісі мен тексерілген өлшеу құралын пайдалану өлшеудің дәлдік жарамдылығын қамтамасыз етеді;

- қателіктің ықтимал мәні болған жағдайда өлшеу нәтижесін пайдалану;

- өлшеу құралын ведомствалы бақылау және мемлекеттік бақылау, метрологиялық заң мен нормасын сақтау жүйелі бақылау.

Бұл принциптерді ғылыми, техникалық және негізгі ұйым Мемлекеттік қызмет өлшем бірлігін қаматамасыз етуші жүзеге асырады.

Ведомствалы деңгейінде метрологиялық қызметтің барлық түрі дәлдікті өлшеу және бірлікпен қамтамасыз етеді.

Негізгі өндірісте МҚ-дің қызметіне мыналар жатады:

- өндірісте МҚ өлшеу жағдайын анализдеу мен өндеуді жаңарту;

- бақылау мен сынау, заманауи өлшеу әдісін орнату, дәлік өлшемнің оптималды нормасы, өлшеуші параметр номенклатурасын рационалды орнату;

- стандарттарды енгізу, дәлдік өлшеу нормасын регламенттеу;

- метрологиялық нормативтік-техникалық сараптаманы, конструкторлық технологикалық құжаттаманы жүргізу;

- өлшеу құралын метрологиялық аттестаттау және тексеру (СИ);

- өндірісті бақылау, жағдайын, жөндеу жұмыстарын қабылдау СИ.

Өндірісте өлшеу құралына инженер-эксплуататор жауапты болса, кәсіпорында – жетекші жауапты болып табылады.

Бақылау сұрақтары:

1 Метрологиялық қамтамасыз ету негізі?

2 Өлшем бірлікті қамтамасыз етуді реттейтін заң қандай?

3 Құралға кім жауапты?

№ 16 дәріс

Тақырыбы:
1   2   3   4   5   6   7   8   9

Похожие:

ПӘннің ОҚУ-Әдістемелік кешені 5В073200 Стандарттау, сертификаттау және метрология iconПӘннің ОҚУ-Әдістемелік кешені 5В073200 Стандарттау, сертификаттау және метрология
Осы курстың мақсаты стандарттау саласында табысты қызмет істеу үшін студенттерге теориялық білім және тәжірибелік дағдылар беру
ПӘннің ОҚУ-Әдістемелік кешені 5В073200 Стандарттау, сертификаттау және метрология iconӘдістемелік ұсыныстарға және нұсқауларға, әдістемелік ұсыныстарға, әдістемелік нұсқауларға арналған титул парағы
Стандарттау, метрология және сертификаттау, 5В073200 – Стандарттау, сертификаттау және метрология мамандықтарының студенттеріне
ПӘннің ОҚУ-Әдістемелік кешені 5В073200 Стандарттау, сертификаттау және метрология iconПӘннің ОҚУ-Әдістемелік кешені 6М073200 Стандарттау және сертификаттау
...
ПӘннің ОҚУ-Әдістемелік кешені 5В073200 Стандарттау, сертификаттау және метрология icon5В073200 – «Стандарттау, сертификаттау және метрология (салалар бойынша)»
В073200 – «Стандарттау, сертификаттау және метрология (салалар бойынша)» мамандығы бойынша мемлекеттік кешенді емтихан жазбаша келесі...
ПӘннің ОҚУ-Әдістемелік кешені 5В073200 Стандарттау, сертификаттау және метрология iconПавлодар Пән бойынша Нысан оқу бағдарламаны бекіту парағы пмұ Ұс н 18. 3/38 (Syllabus)
В071200 – Машина жасау, 5В073200 – Стандарттау, сертификаттау және метрология мамандықтарының студенттеріне арналған
ПӘннің ОҚУ-Әдістемелік кешені 5В073200 Стандарттау, сертификаттау және метрология iconЖоғары оқу орнынан кейінгі білім беру орталығы
...
ПӘннің ОҚУ-Әдістемелік кешені 5В073200 Стандарттау, сертификаттау және метрология iconӘдістемелік ұсыныстарға және нұсқауларға, әдістемелік ұсыныстарға, әдістемелік нұсқауларға арналған титул парағы
Стандарттау, сертификаттау және метрология (сала бойынша) мамандығының студенттеріне арналған
ПӘннің ОҚУ-Әдістемелік кешені 5В073200 Стандарттау, сертификаттау және метрология iconПӘннің ОҚУ-Әдістемелік кешені
Пәннің-оқу әдістемелік кешені Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің оқу-әдістемелік бірлестігі әзірлеген және ұсынған 090140...
ПӘннің ОҚУ-Әдістемелік кешені 5В073200 Стандарттау, сертификаттау және метрология icon«Стандарттау, метрология және сертификаттау» кафедрасы бойынша олимпиадаларға қатысу ақпараты

ПӘннің ОҚУ-Әдістемелік кешені 5В073200 Стандарттау, сертификаттау және метрология iconПӘннің ОҚУ-Әдістемелік кешені
Пәннің-оқу әдістемелік кешені Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің оқу-әдістемелік бірлестігі әзірлеген және ұсынған 050114...
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzdocs.docdat.com 2012
обратиться к администрации
Документы
Главная страница