Умкд «Болашақ мұғалімдерді девиантты мінез-құлықты балалармен жұмысқа дайындау» пәнінің оқу-әдістемелік кешені




НазваниеУмкд «Болашақ мұғалімдерді девиантты мінез-құлықты балалармен жұмысқа дайындау» пәнінің оқу-әдістемелік кешені
страница1/5
Дата конвертации15.02.2016
Размер0.74 Mb.
ТипДокументы
источникhttp://edu.semgu.kz/ebook/umkd/c1ce4dfa-3b9d-11e3-9713-f6d299da70eeДМК УМКД.doc
  1   2   3   4   5


ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ



3-деңгейдегі СМЖ құжаты



УМКД




«Болашақ мұғалімдерді девиантты мінез-құлықты балалармен жұмысқа дайындау

» пәнінің оқу-әдістемелік кешені


№ басылым _


УМКД 042-18.30-2013







« Болашақ мұғалімдерді девиантты мінез-құлықты балалармен жұмысқа дайындау » мамандықтарына арналған пәнінің


ОҚУ- ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕНІ




ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК МАТЕРИАЛДАР


СЕМЕЙ-2013
Мазмұны


1 Глоссарий..........................................................................................................

2 Дәрістер.............................................................................................................

3 Тәжірбиелік сабақтар....................................................................................

4 Курстық жұмыстар мен дипломдық жоба...............................................

5 Студенттердің өздік жұмысы........................................................................


1 ГЛОССАРИЙ


Агрессивтілік – басқв тіршілік иесін басуға және зиян келтіруге бағытталған дұшпандық, шамданған сипатты мінез-құлық.

Бейімделу – өмірлік әртүрлі жағдайларынан үйрену үдерісі.

Аддиктивті мінез-құлық- тәуелді мінез-құлық.

Алексия- ми қабындағы сөйлеу аймағынын органикалық зақымдануынынң салдарынан туындаған оқу қабілетінің бұзылуы.

Мінезді акценттеу – тұлғаның белгілі психологиялық зақымдаушы әсерлерге осалдығы мен кейбіреулеріне төзімділігі кезінде көрініс табатын мінездің жекелеген қасиеттерінің шамадан тыс күшеюі.

Адамгершіліксіздік – адамгершілік нормаларын сақтамау, өнегесіздік.

Амнезия – жаттың бұзылуы, есте түсіруге қабілетсіздік.

Ауытқушы балалар – маңызды туа біткен немесе қабылданған кемістіктерден туындаған, әдеттегі физикалық және психикалық дамудан көп ауытқыган балалар.

Қоғамдық тәртіпке қайшы мінез-құлық – әлеуметтік нормаларға қайшы келетін, әлеуметтік тәртіпке және айналадағы адамдардың амандық – саулығына қауіп төндіретін мінез-құлық.

Асоциалды мінез-құлық – адамгершіліктің – өнегелі нормаларды бас тарту әрекеті.

Тақуалық – сопылық өмірге, жалғыздыққа, өмірлік игілік пен ләззаттан бас тартып, қатаң өмір салтына бейімділік.

Асфиксия – тұншығу. Балаларға асфикция дүниеге келу кезінде жаңа туған баланың жолдас арқылы ананың организімінен оттегінің келуінің тоқталу салдарынан, жаңа туған нәрестенің өкпемен дем алуы әлі қалыптаспаған кезде пайда болады.

Енжарлық – селқосдыққа, сылбырлыққа беімділік.

Аттитюд – әлеуметік нұсқау, яғни тұлғаның топтық немесе әлеуметтік құндылықтарға бағытталғынды, оларға сай әрект етуге дайындығы.

Аутизм – «ақиқат болмыстан қол үзуге» бейімділік, өзінің ішкі уайымынан берілу, тұйықтық.

Аутистік мінез-құлық – қоршаған ақиқат болмыспен, адамдармен араласпау, өзінің қиял әлеміне бату кезінде көрінетін мінез-құлық.

Аффект – жаңға ауыр тиетін жағдайларда пайда болатын жүйкелік-психикалық қозу, ашуланған, долданған, хал, ашу қысқанда уақытша естен адасу. Аффект кезінде бас миінің бақылау әрекеті әлсізденеді. Аффект кезінде адамның беті бозарады немес қызарады, көз қарашықтары тартылады немес үлкейеді, еріндер мен буындар дірілдейді. Аффект жүйке жүйесі тұрақсыз адамдарда жиі кездеседі.

Мақтаншақтық – өзін-өзі мақтау, мақтаншақтық.

Рухсыздық – интелектуалды, рухани мазмұнның болмауы.

Мейірімсіздік – аяушылық білдіруге қабілетсіздік, қатыгездік.

Өнегезісдік – адамгершіліксіздік, әдептілік ережесін бұзу, оларға қарама-қайшы әрекет ету.

Жауапсыздық – бір нәрсеге өзінің жауапкершілігін қабылдамау немесе жете түсінбеу.

Дау - жанжалдан аулақтық – дау жанжалды болдырмау.

Мәдениетсіздік – мәдениеттің, мәдениеттіліктің болмауы.

Бейқамдық – қамсыздық, сақтық шараларын қолдана білмеу.

Илланушылық – ықпал етуге, бұйрық беруге, басқаруға бейімділіе және әдет.

Қозғыштық – ашу кернеген жағдайында мінез-құлықтың ұшқалақтығы.

Әсерленгіштік – әсерге тез көнгіштік, эмотивтілік, сезгіштік.

Ашушаңдық – кейігіштік, ашуланшақтық, қызбалық.

Дөрекілік – әдепсізділік, көргенсіздік, жабайылық, өрескелдік бұрмалау.

Ұстамдық – байсалдылық, бір нәрсені дәл сақтауға бейімділік, бірізділік, ұстамды, байсалды болу.

Босаңдық – ширақтылық, сергектіктің, энергияның болмауы.

Вуайеризм (визионизм) – жалаңаш адамдарға немесе жыныстық қатынастарға сығалап қарауға ұмтылыспен байланысты сексуалды девиация.

Гедонизм – ләззат, рақат.

Гендер – жыныс.

Геронтофилия – кекск адамдар мен қарияларға жыныстық әуестілікпен байланысты сексуалды девиация.

Гиперсексулдылық – субьектінің сексуалды қозуы мен ләззат алуы үшін өзімен бірдей жынысты нысанды таңдауы.

Адамгершілік – басқалардың игілігіне бағытталғандылық, адамдарды жақсы көру және ықыластылық.

Гэмблинг – ойынға тәуекелділік.

Девиантология – мінез-құлықтағы ауытқуларды зерттейтін ғылым тармағы.

Деликт – құлықтық нормаларды іс-әрекет.

Делинкветтілік – қалыптасөқан тәртіпті бұзуға, ұзақ заң бұзушылықтар мен қылықтар істеуге бейімділік.

Делинквентті мінез-құлық – нақты тұлғаның белгілі бір қоғамда және белгілі бір кезеңде бекітілген нормалардан ауытқушы, қоғамдық тәртіпке қауіп төндіретін іс-әрекеттері.

Деструктивті мінез-құлық - зиян келтіретін, бұзуға әкелетін мінез-құлық.

Мінез-құлықты анықтау – белгілі бір мінез-құлықты тудыратын, арандатушы, күшейтпелі және қолдаушы факторлар жиынтығы.

Тілектестік – басқаның игілігіне көмектесуге даярлық, мейірбандылық.

Қылымсу – ақ пейімділіктің жіне шынайылықтың болмауы, боямалылық, сыланып-сипанушылық.

Құрбан болғыштық – өзін-өзі құрбан етуге дайын болу.

Мейірімсіздік – аса қаталдық, рақымсыздық, дәрменсіздік.

Тәуелділік – ләззат алу немесе бейімделу үшін біреуге немесе бір нәрсеге арқа сүйеуге тырысу.

Тәуелді мінез-құлық – психикалық күйді өзгерту мақсатында, қандай да бір затты қолдануға немесе арнайы белсенділікке психологиялық және физикалық тәуекелділікпен байланысты мінез-құлық.

Қызғаншақтық –үнемі қызғаныш сезімге бейімділік.

Менсінбеушілік – асқақтық, шадырлық, тәкаппарлық.

Мазасыздық – шағымдануға, күнкілдеп ұрсуға, қандай да бір елеусіз құбылысты немесе затты тыңғылықты талдауға бейімділік, беймазалық.

Қорыққандық – жасқаншақтық, қорқақтық, үнемі зекуден, жазалаудан қорқу.

Ұялшақтық – ұяндық, жасқаншақтық, абыржуға бейімділік.

Баяулық – жайбасарлық, босандық.

Ызалылық – ызалы ашушуандыққа бой алдырмаушылық, қастық ойлаушылық.

Кекшілдік – өкпелерді ұсақ есте сақтауға бейімділік.

Зоофилия (седомия) – хайуанаттармен жыныстық қатынас жасауға әуестілікке байланысты сексуалды девиация.

Ұшқалақтылық – жеңілтектілік, көңілділік жайдармандылық оны дуарлық.

Нәзіктілік – нәзіктілік.

Албырттылық – ырықсыздық, дөрекі, дәлелденбеген қызықтарға дайын болу.

Инфантилизм – адам ағзасы мен психикасында дамудың балалық сатысында тән ерекшеліктер мен мінезбелгілерінің сақталып қалуы.

Енжарлық – талғаусыз, селқос болуға бейімділік.

Интервенция – жағымды өзгерістер жасау мақсатында әсер ету, теріс мінез – құлықты жеңу.

Дел-салдық – бар бұзылымдарды үлкейтуге бейімділік, денсаулыққа қатысты шүбәланғыштық.

Интериялық – қыңырлық, жылауықтық, баршаның назарында болуды қалау.

Классикалық алдын ала келісу (шартты немесе респондентті рефлекс) – бұл уақытта және кеңістікте шартсыз стимулмен ұштасатын шартты реакция ілімі.

Клептомания – потологиялық ұрлық.

Көпшілдік – адамдармен тез араласуға, қарым-қатыннас орнатуға ьейімділік, адамға үйірлік.

Құзіреттілік – білімді болу, білгір болу, беделділік.

Орнын толтыру – бұзылған қызметтерді қалпына келтіру, теңестіру, дамыту, бұзылғандарды алмастыру үшін сақталған қызметтерді қайта құру.

Компульсивтілік – жалықтыратын әрекеттерді, идеяларды қалыптастыруға бейімділік.

Зұлымдық – көз алдайтын, бояма тілектестікке жасырылған қаскүнемдік, жаман ниеттілік.

Конформистік мінез-құлық – тек қана сыртты беделдерге бағытталған, индивидуадықтан айырылған мінез-құлық.

Кертартпалық – бір нәрсенің тұрақтылық сақтап қалуға бейімділік.

Копинг – мінез-құлық – стресті басқару.

Копинг-ресурстар – нақты тұлғаның стресті сәтті жеңуіне себепкер болатын ішкіжәне сыртқы ресурстардың жиынтығы.

Копинг-стратегиялар – стресті жеңудің индивидуалды стратегиялары.

Түзету – баланың дамуы мен мінез-құлқындағы кемшіліктерді түзетуге бағытталған педагогикалық, психолгялық, емдік шаралар жиынтығы.

Жеңілтектік – ойланбастан әрекет ету.

Екіжүзділік – алдамшылық, ойындағысын жасырып, басқаша сөйлеуге бейімділік.

Маргиналдық – норманың ең шетінде болу, сонымен қатар субмәдениеттің шетінде болу.

Пайдакүнемдік – ұсақ есепшілдік, тым үнемшілік, алыпсатарлық.

Күмәншілік – барлық нәрседен өзіне жағымсыз нәрсені көруге бейімділік, сескенушілік.

Мезі қылушылық – мазасыздық, жабысқақтық, беймазалық.

Аңқаулық – аңқылдақтық, жайдарылық, хабардарсыздық.

Нарцистік мінез-құлық – өзінің аса күрделілік сезімімен, сонымен қатар өзінің сыртта, айналасындағылар үшін маңыздылығын растауға мұқтаждылыұпен басқарылатын мінез-құлық.

Ілім – туындаған жағдайда реакцияға негізделген мінез-құлықтың нақты түрлерін меңгеру және сақтау үрдісі.

Жағымсыздық – айналасындағылардан өзін аулақ ұстауға, оларға қарсы шығуға бейімділік.

Кексіздік – ақкөңілділік, момындық.

Долданушылық – ашуын ұстау алмаушылық.

Никрофилия – өліктерге жыныстық әуестікпен байланысты сексуалды девиация.

Әдепсіздік – келісіздік, ұятсыздық.

Қызбалық – ашушандық, кейігіштік.

Әдептілік – сыпайылық және жылы жүзділік.

Ызылынғыштық – ызалы көңіл күй.

Онтогенез – жеке тұлға ағзасының жаму үдерісі. Психологияда онтогенез тұлғаның балалық шағында психиканың негізгі құрылымындарының қалыптасуын білдіреді.

Оперант – өзінің салдарымен анықталған мінез-құлық.

Өжеттілік – батылдық.

Ашықтық – адалдық, ақ жүректілік.

Ауытқушы (девиантты) мінез-құлық – ең маңызды әлеуметтік нормадан ауытқыған, қоғамға немесе тұлғаның өзіне зиян келтіретін, сонымен қатар дезаданғаациямен бірге болатын тұрақты мінез-құлық.

Сандырақтылық – сандырақ, мағынасыз ойлар қалыптастыруға дайын болу, күмәнділік, шүбәлылық.

Педагогикалық караусыз қалу – ортаның жағымсыз ықпалдары мен тәрбиенің жетіспеушілігінен туындайтын, балалардың санасы мен мінез-құлқындағы тұрақты ауытқу.

Педантизм (әріпшілдік) – барлық талаптарды қатаң орындау, аса дәлдікке және ұқыптылыққа беімділік.

Педофилия – балаларға жыныстық әуестікпен байланысты сексуалды девиация.

Пенитенциарлы жүйе – қоғамнан аулақтандырудағы мазмұн жүйесі.

Жабырқаңқылық – көңілсіздік, жабынқы көңіл, қайғы тұңғияғына бату.

Көргенсіздік – дөрекелік, өрескелділік.

Превенция – жағымсыз құбылстың алдын алу – профилактика жасау мақсатында ықпал ету.

Теріс түсінік – айналасындағылармен алдын ала қалыптасқан және жағымсыз көзқарас негізінде әділетсіз қарау, қарым-қатынас жасауға дайын болу.

Менсінбеушілік- біреуге немесе бір нәрсеге жек көріп қарау, менсінбей қарау.

Ой ұшқырлығы – сақтық, көргендік, көп нәрсені көруге, алдын ала болжауға қабілеттілік.

Промискуитет – субьектінің денсаулығына және оның тұлғааралық қатынастарына қауіп төндіретін тәртіпсіз жыныстық байланыстар.

Психологиялық түзету – кемшілігі бар балалармен жүргізілетін реабилитациялық және түзету-тәрбиелеу жұмысының бағыты. Оның тұлғаның психикалық дамуындағы ауытқушылықтың алдын алу және жеңу болып табылады.

Психологиялық қорғау – тұлғаның тұрақтылығына және тұтастығына қауіп төндіретін кез келген өзгерісті бәсеңдету немесе жою тетіктері.

Психопатия – адамның әлеуметтік ортада қолайлы бейімделуіне кедергі жасайтын, тәжірибе жүзінде қалпына келтіруге болмайтын мінез қасиеттерінде көрінетін психикалық ауыру.

Жүгенсіздік – тым артық бостандық басқалармен қарым-қатынаста тым еркін ұстау және өрескелді көрсету.

Ашуланшақтық – тез ашу шақыруға бейімдік, көңілі толмағандықты көрсету.

Бетімен кетушілік – тәртіпсіздікке баруға бейімділік, шімірікпеушілік.

Қызынушылық – қызбалық, өз әрекетін бақылауға қабілетсіз болу.

Реабилитация – жарамдылықты қалпына келтіру, кемшілігі бар баланы әлеуметтік ортаға енгізуге бағытталған медициналық-педагогикалық шаралар жүйесі.

Релаксация – босаңсу.

Ретардация – дамудың ең ерте формаларының алмасуы жүзеге асатын, дамудың жекелеген кезеңдерінің аяқталмауы.

Ретризм – әлеуметтік нормаларды, әлеуметтік өзара әрекеттестікті орындатудан бас тарту.

Садомазохизм – жапа шегу немесе серіктесін азаптау жолымен сексуалды ләззат алумен байланысты сексуалды аддикция.

Ар-намыс – өз абыройына қатысты өткір сезімі.

Менмендік – өз күшін тым артық бағалаушылық, өзіне өзі жшамадан тыс сенушілік, көкіректілік.

Келе етушілік – келеке, өткір мысқыл келеке етуге зәрлі мысқылға бейім болу.

Өзін сүюшілік – тек өзіне деген махаббат, эгоизм, эгоцентризм.

Сексапильность – жыныстық қарым-қатынасқа бейім адам туралы түсінік қалыптастыратын ерікті қозғалыстар, ым-ишираларға бейімді мінез-құлық манерасы, стилі.

Бір беткейлік – қыңырлық, қасарушылық, ойына келгенін істеуге бейімділік.

Әлеуметтік ауытқушылық – әлеуметтік нормаларды бұзу көпшілікпен, тұрақтылықпен таратылғандықтан (қылмын немесе маскүнемділік) сипатталады.

Социопатиялық тұлға –айналасындағы адамдарға сенімсіздікпен және дұшпандақпен қарайтын, ұзақ мерзімді қарым-қатынастар орнатуға қабілетсіз, өз мақсаттарын жуту үшін күш пен манипуляцияны белсенді қолданатын антиәлеуметтік тұлға.

Қайсарлық – жоғары психикалық белсенділік, ерікті тұрақтылығы, табандылық, қыңырлық, қайсарлық.

Делқұлылық – ойына не келсе соны істеу, орнысыз тілек қалау бойынша әрекет етуге бейімділік.

Суицид – өзіне өзі қасақана қол жұмсау.

Суицидті мінез-құлық – өз өмірін қию туралы түсініктердің басқаруымен істелетін саналы түрдегі әрекет.

Трансвестизм – перверсия, сексуалды девиация. Бұл құбылыс психологиялық қолайлы жағдайға немесе қоздыруға жету мақсатында әйел кімдерін киетін немесе өзін әйелше ұстайтын ер адамдарға тән.

Трансексуализм – өз жыныс мүшесін тұрғыдан өзгертуге ынталануда көрінетін жыныстық тиістіліктін бұзылуы.

Қыңырлық – ырыққа көңбеушілік, айтқанға көнбеу кыңырлылық, табандылық.

Байсалдылық – салмақтылық, байыптылық.

Айлакерлік – тәсіл қойлық, жетіктенушілік.

Фитишизм (киелі затқа табыну) – сексуалды девиация, сексуалды қозу және ләззат алу мақсатында тұлға фетишті (жансыз затты немесе адамның дене мүшелерін қолданады)

Ұшқалақтық – жеңілтектік, тұрақсыздық.

Фрустрация – мақсатқа жету жолындағы кедергілермен немесе мұқтаждықты қанағаттандыруға мүмкіншілікдік жиынтығымен байланысты психологиялық қалып.

Шектен шыққан арсыздық – бір нәрсеге жек көре қарау.

Атаққұмарлық – атақ даңққа құмарлық.

Тәкаппарлық – пандық, шектен тыс қаталдық және мінез-құлықтағы, әдеп сақтаудағы лажсыздық.

Эфтаназия – дәрігердің көмегімен өзін өзі өлтіру, ауыру адам қатты азаптанып жатқанда,оның ауыруы жазылмайтын болғанда, өз иесін біліп жатып, ол эфтаназия туралы бірнеше рет сұрады.

Өзімшілдік – өзін сүюшілік.

Эгоцентризм (дарашылдық) – саналы немесе еріксіз түрде өзінің рухани өміріне немесе материалдық тіршілігіне бар назарын аудару.

Шаттық билегендік – өзінің масаттануына, қуанышын көрсетуге бейімділік.

Эксгибиционизм – сексуалдық девиация, девиацияның бұл түрінде жалаңаштық сексуалды ләззат алу үшін қолданылады.

Жарылғыштық – оталғыштық, тез ашуланушылық.

Мәнерлілік – бейнелілік, айқындық, өзінің эмоциясымен қайғы мұның көрсетуге бейімділік.

Таңғажайыптық – шамадан тыс түп нұсқалық, әдеттен тыс әрекет көрсетуге бейімділік.

Эмотивтік – өте жоғары сезімталдық, көңіліне тез алушылық.

Эмпатиялық – басқа адамның эмоционалдық уүйін түсінуге және қайғысын бөлісуге қабілеттілік.

Энурез – зәрін ұстай алмау.

Этиология – ауырудын себептерін және пайда болу жағдайын зерттейтін ілім.

Әдептілік – этикаға сәйкестік, әдеп ережелерін сақтауға дайындық.

Мысқылшылдық – келекешілдік, өткір мысқыл.


1 тақырып. Девиантты мінез - құлық туралы түсінік және оның туындау себептері

(3 сағат)

Қазіргі уақытта әлемдегі барлық проблемалар түптеп келгенде экономикалық қал – жағдайға келіп тіреледі. Бұл ретте экономикалық жақтан гүлденіп, дамыған, дамып келе жатқан және даму жолына түскен, не болмаса артта қалған мемлекеттердің қай - қайсысында болмасын ерекше мән беруді талап ететін жеке адамдар мен топтар кездеседі. Айталық, ертедегі Спарта қоғамында ауру туған балаларды «өзіне де, басқаларға да зиянынан басқа пайдасы жоқ» - деп дереу көзін жойып жіберген.

Батыс Еуропа мемлекеттерінде және АҚШ – та ерекше көмекке мұқтаж адамдарды бір ұйымға біріктіріп, «проблемалы адамдарға» немесе «мүмкіндіктері шектеулі адамдар» деген мәртебемен барлығына бірдей өмір сүру шарттарын түзіп, кемістіктері мен ауытқуларына қарай әр түрлі іс шаралар қарастырылады.

ЮНЕСКО – есептеуіне сүйенсек, әлеуметтік көмекке мұқтаж адамдардың саны жылдан- жылға көбеймесе азаймайды екен. Осылайша қоғамда әдеттегі «қалыпты» дамыған адамдар мен қатар, одан ауытқыған адамдардың болуы заңдылық ретінде қарастырылады. Әр түрлі теріс әрекеттерге душар болған, мысалы, қылмысқа барған, ұрлық , қарақшылық зомбылық, маскүнемдік, нашақорлыққа салынған. Алғашқылардың арасында қоғамға пайдасынан зияны көп тиетіндері ерекше әлеуметтік қадағалу мен тәрбиені талап етеді. Сондықтан бұл жерде сол қалыптан тыс теріс ауытқудағы адамдармен жұмыс істеу қарастырылады.

Осылардың ішінде аса қауіпті қылмыскерлер, өз басына не басқаларға қауіпті іске баратындар, қоғамдық тәртіпті бұзушылар, заңсыз әрекеттерге баратын алаяқтар мен ұрылар, басқа да заң бұзушылар «қалыптан» ауытқушылар қатарына қосылады. Әлеуметтану ғылымында бұнда әрекеттерді «девиация» (ауытқу - отклонение).Ол кезегінде істелген іс – әрекеттің сипатына және қоғамға тигізген зиянына байланысты, бірнеше топқа жіктеледі: Девиантты, деликвентті және криминалды жүріс – тұрыс.

Девиантты жүріс – тұрыс - бұған қалыптан ауытқудың бір түрі ретінде әлеуметтік жүріс – тұрыс ережелерін бұзған балалар мен ересек адамдар, жастар мен жасөспірімдер және жеткіншектер тарапынан істелген тәртіпсіздіктерді жатқызады.

Делинквинтті жүріс – тұрыстың девиантты қылықтардан айырмашылығы – тәртіп бұзушылық әдетке айналып, үнемі қайталанып, тұрақты мінез – құлық стереотипіне айналуы және соған қарамастан қылмысқа тартуға не жазалауға істеген күнәсін дәлелдеуге факты жетпеуі, не болмаса жасының жетпеген жеткіншек балалар кіреді. Деликвинтті жүріс – тұрыс түрлерін төмендегідей топтастыруға болады:

  • Белгілі бір тұлғаны кемсіту мақсатында істелген қаскүнемдік пен зорлық, қорлау, ұрып – соғу, кемсіту, өртеу, сындырып, бүлдіру.

  • Жеке басының мүддесі ұсақ – түйек қылмыстар жасау, мысалы, ұрлық істеу, біреудің машинасын не басқадай дүниесін тартып алу , т.б.

  • Наша секілді зиянды заттарды тарату және сату.

Криминалды жүріс – тұрысқа құқық бұзғандар жатқызылады. Қылмыстары девиантты немесе деликвинтті сипатта жіктелетін балаларды жас ерекшелігіне қарай заң бойынша жазалау қарастырылған.

Қоғамдық тәртіптің қалыбынан шығу, ауытқуына қарай төмендегідей сипаттамалар беруге болады:

  • Қылмыс түрлері мен сипатына қарай;

  • Деңгейі және көлеміне немесе масштабына қарай – жеке, ұйымдасқан топтық, көпшілік болып бөлінеді;

  • Құрылымына қарай – әлеуметтік топ, балалар, жеткіншектер, қыздар, қылмыстық топтар;

  • Қоршаған ортаға байланысты – отбасындағы келісе алмаушылықтан, зорлық пен жәбірлеу, ұрып – соғу немесе өз басына байланысты.

Девиация типтері және басты тұжырымы. Дене кемшілігі барлар қатарына: туа біткен дене кемшілігі бар техногендік немесе тұрмыстық жағдайлардан мүгедектер қатарына қосылғандар, тұқым қуалайтын не жұқпалы ауруға ұшырағандар, табиға апаттар мен құбылыстардың салдарынан денесі не психикасы зақымданғандар кіреді.

Бүкіл әлемдік денсаулық сақтау ұйымы 1980 жылы қабылданған тұжырымдаманың британдық варианты бойынша дене кемістігіне байланысты топтастырудың үш түрі бар:

  1. Туа біткен және созылмалы ауруға ұшыраған адамдар - физиологиялық, анатомиялық және психикалық қызметі бұзылып еңбекке жарамсыз болып қалғандар.

  2. Қабілеті шектеулі адамдар – өз алдына іс – әрекетке бара алмайтындар мен кемтарлық нәтижесінде іс қимылы шектеулі, адамдар.

  3. Мүгедектер – өз алдына күн көре алмайтын, басқа бір адамдардың көмегіне күнделікті мұқтаждар.

Дене кемістігі немесе мүгедек, психикасына зиян келгендер немесе психикалық ауытқулары барлар педагогикалық және әлеуметтік ауытқулар деп мына кестедегідей қарасытуға болады.

Дене кемістігі

Психикалық ауытқулар

Педагогикалық ауытқулар

Әлеуметтік ауытқулар

Созылмалы не туа біткен аурулар, көруі, естуі нашар, аяғы кемтар не мүгедектер, т.б.

Ырық эмоциясы нашар, ақыл есінен ауытқыған жүйке жүйесіне зақым келген, санасының дамымауы, сезімінің бұзылуы, т.б.

Оқуға қызықпау, білім алмай қалуы, кәсіпке ие болмауы не қызықпауы, тәрбиедегі кемшіліктер, т.б.

Жетімдік, маскүнемдік, нашақорлық қараусыз қалу, қылмыскер, үйден қашу, тәртіп, заң, құқық бұзу, т.б.


Девиациялық мінез – құлықтың қалыптасуы қоғамдық ортаның әсерін зерттеген фр. Психологы Э.Дюркгейм (1858 - 1917) «Анома» теориясын жасаған . Анома - мемлекеттің өз азаматтарының жүріс - тұрысын басқара алмай қалуын білдіреді. Анома сөзі грек тілінен аударғанда заңсыз қалыпсыз, басқарусыз деген мағынаны білдіреді. Бұл теория бойынша қоғамның тұрақтылығын қамтамасыз ететін басты фактор – ондағы адамдардың береке бірлігіне байланысты.

Жеткіншек балалар арасындағы девиант және оларға әлеуметтік – педагогикалық көмек. Әлеуметтік педагогикада жасөспірімдер арасындағы девиацияның басты себептері осы жас кезеңіндегі ерекшеліктерімен байланыстырады, өйткені жеткіншектер қоғамдағы жақсы жаман нәрселерді барлығын лакмус қағазындай өз бойына жылдам сіңіріп алады. Педагогикалық және жас ерекшеліктері психологиясында осы жас кезеңін «өтпелі» , «тұрақсыз» , «күрделі» дейді.

Баланың мінез – құлқының қалыптасуына тигізетін әсерін әлеуметтік педагогикалық мәселе тұрғысынан қысқаша былай көрсетуге болады:

  1. Баланың анатомиялық және физиологиялық дамуы талапқа сай келмейтін жағдайларда өтсе, оның әлуметтенуі күрделенеді.

  2. Психологиялық факторлар: Жүйке жүйелерін қозу және тежеу үрдістерінің әлсіздігі, мінез – құлқының жылдам бұзылуы, психопатия, психиатриялық не дәрігерлік көмекке мұқтаждық.

  3. Әлеуметтік педагогикалық факторлар: отбасындағы, қоғамдағы, мектептегі тәрбиенің кемшілігі мен қателіктері баланың жеке және жас ерекшеліктерінің ескерілмеуі, білім алуға қызықпауы және үлгермеуінің нашарлығы.

  4. Әлеуметтік экономикалық факторлар. Қоғамдағы адам құқықтарының бұзылуы мен әділетсіздік, адамдар арасындағы материалдық экономикалық айырмашылық, жалпы көпшілік халықтың кедейленуі, еңбекақының жеткіліксіздігі әлеуметтік ахуалдың нашарлауы да девиантты мінез құлықтың туындауына алып келеді.

  5. Құлықтық әдеп факторлары. Қоғамдағы адамддардың жүріс тұрыс мәдениетінің төмендеуі мен көпшілік ортада өмір сүру ережелерінің сақталмауы құлықтық әдеп құндылықтарының жоғалуы, ізгілік пен мейірім, физиологиялық, психологиялық дамуы, әлеуметтік ахуалының өзгеруімен сипатталады.
  1   2   3   4   5

Похожие:

Умкд «Болашақ мұғалімдерді девиантты мінез-құлықты балалармен жұмысқа дайындау» пәнінің оқу-әдістемелік кешені icon«Болашақ мұғалімдерді девиантты мінез-құлықты балалармен жұмысқа дайындау» пәнінің оқу-әдістемелік кешені

Умкд «Болашақ мұғалімдерді девиантты мінез-құлықты балалармен жұмысқа дайындау» пәнінің оқу-әдістемелік кешені iconҚыдырбаева Гүлхан Арынқызы Девиантты мінез-құлықты балалармен жұмыстарды ұйымдастыруда практик психолгтың қызметі
...
Умкд «Болашақ мұғалімдерді девиантты мінез-құлықты балалармен жұмысқа дайындау» пәнінің оқу-әдістемелік кешені iconУмкд «Ғылыми педагогикалық зерттеу әдістері» пәнінің оқу-әдістемелік кешені № басылым умкд
Глоссарий
Умкд «Болашақ мұғалімдерді девиантты мінез-құлықты балалармен жұмысқа дайындау» пәнінің оқу-әдістемелік кешені iconУмкд «Педагогикалық мамандыққа кіріспе» пәнінің оқу-әдістемелік кешені № басылым умкд 042-18. 30-2013
Глоссарий
Умкд «Болашақ мұғалімдерді девиантты мінез-құлықты балалармен жұмысқа дайындау» пәнінің оқу-әдістемелік кешені iconУмкд «Педагогикалық мамандыққа кіріспе» пәнінің оқу-әдістемелік кешені № басылым умкд 042-18. 30-2013
Глоссарий
Умкд «Болашақ мұғалімдерді девиантты мінез-құлықты балалармен жұмысқа дайындау» пәнінің оқу-әдістемелік кешені iconУмкд «Педагогиканы оқыту әдістемесі» пәнінің оқу-әдістемелік кешені № басылым умкд 042-18. 30-2013
Глоссарий
Умкд «Болашақ мұғалімдерді девиантты мінез-құлықты балалармен жұмысқа дайындау» пәнінің оқу-әдістемелік кешені iconУмкд «Педагогикалық мамандыққа кіріспе» пәнінің оқу-әдістемелік кешені № басылым умкд 042-18. 30-2013
Глоссарий
Умкд «Болашақ мұғалімдерді девиантты мінез-құлықты балалармен жұмысқа дайындау» пәнінің оқу-әдістемелік кешені iconУмкд «Педагогиканы оқыту әдістемесі» пәнінің оқу-әдістемелік кешені № басылым умкд 042-18. 30-2013
Глоссарий
Умкд «Болашақ мұғалімдерді девиантты мінез-құлықты балалармен жұмысқа дайындау» пәнінің оқу-әдістемелік кешені iconПӘннің ОҚУ Әдістемелік кешені
«Ауытқушылық мінез-құлық психодиагностикасы және психокоррекциясы» пәнінің оқу-әдістемелік кешені
Умкд «Болашақ мұғалімдерді девиантты мінез-құлықты балалармен жұмысқа дайындау» пәнінің оқу-әдістемелік кешені icon1 Тақырып Девиантты мінез-құлық әлеуметтануының пәні
Девиантты мінез-құлық әлеуметтануы функционалды жеке әлеуметтанулық теория ретінде
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzdocs.docdat.com 2012
обратиться к администрации
Документы
Главная страница