Қмму ф 4/3-07/02




Скачать 69.78 Kb.
НазваниеҚмму ф 4/3-07/02
Дата конвертации15.02.2016
Размер69.78 Kb.
ТипДокументы
источникftp://ftp01.kgmu.kz/OZ/1 kurs/Molekulyarnaya biologiya/kaz/met.rec/SRSP/14. muta fak.doc


ҚММУ Ф 4/3-07/02

ҚММУ БЕ 4/02


Қарағанды мемлекеттік медицина университеті

Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы





ОЖСӨЖ арналған әдістемелік – ұсыныс


Тақырып 14:Мутагендік факторлар. Мутациялар типтері. Репарация.

Пән: Молекулярлық биология және медициналық генетика

Мамандығы: 5В110200 – қоғамдық денсаулық сақтау.

Курс: 1


Құрастырушы:

Ыбраймжанова А.К.

Сейілханова А.Ә.


Қарағанды 2012 ж.


Кафедра мәжілісінде талқыланып және бекітілген


Хаттама № _1_ «31__» __08__2012 ж.


Каф. меңгерушісі ____________________ Б.Ж. Култанов


Тема 14. Мутагендік факторлар. Мутациялар түрлері. Репарация.

Мақсаты: Мутацияның пайда болуы және оның репарация механизмдерін, мутацияның пайда болу себептерінәі негізгі түрлерін оқыту.

Оқыту мақсаты: Мутация типтерін оқыту, мутагендік факторлардың табиғатын, физикалық, химиялық және биология мутагендерді оқу

Өткізу түрі: тәжірибелік сабақ, дәстүрлі оқыту: жұппен жұмыс, оқулықпен жұмыс, ситуациялық тапсырмаларды орындау, өз бетімен жұмыс жасауда тақырыптық мәселелерді талқылау, тесттілеу, препараттарды бояу және микроскоппен көру.

Тақырып бойынша тапсырмалар: глоссария құрастыру, ұсынылған кестелерді сипаттау және сәйкес кестелерді толтыру.

Таратылатын материал: оқу құралдары, кестелер, тақырып бойынша тесстік тапсырмалар, тақырып бойынша ситуациялық есептер, СОӨЖ бойынша студенттер үшін әдістемелік ұсыныс.

Бақылау :

1. Бастапқы білім деңгейін бақылау.

2. Студентттердің өз бетінше жұмысының нәтижесін талдау.

3. Қорытынды білім деңгейін бақылау.

Сұрақтар:

1 Өзгергіштіктің негізгі типтері және жіктелуін көрсетіңіз

2. Мутация репарациясы.

3. Конститутивтік репарация этаптары

4. Индуцибельді репарация жүйесіне сипаттама.

5. Мутагенные факторы, природа мутагенных факторов:

6. Физикалық, химиялық, биологиялық мутагендердің туғызатын зақымдалу түрлерін көрсетіңіз.

7. Влияние факторов среды на действие мутагенов

8. S –тәуелді және S –тәуелсіз мутагендерге сипаттама.

9. Г. Меллердің генетикалық салмақ концепциясының негізгі қағидалары.

Ұсынылатын әдебиет:

Негізгі:

1. С.А.Әбілов. Молекулалық биология және генетика: Оқулық.- Шымкент: «Асқаралы» баспасы, 2008.- 424 с.

2. С.А.Әбілов. Молекулалық биология және генетика: Оқулық.- 2-ші, түзет. Ж. Толық, 2010.- 388 б.

Қосымша:

1. Бегімқұл Б. Медициналық генетика негіздері: оқулық.- Астана: Фолиант, 2008.- 336 с.

2. Е.Куандыков, С.А.Әбілов. Медициналық биология және генетика.- Алматы: НАS,2006.-320 б.

Тақырып бойынша тапсырмалар:

Жұмыс1 Сызба 1-нұсқаны дәптерге салып алыңыздар және мутация түрлерін белгілеңіздер:

Жұмыс2. Сызба-нұсқаны дәптерге салуда «Әсер ету» сөзінің орнына сізге белгілі барлық мутагендерді жазыңыз:

Раб.2.


Таратылатын материал: кестелер , нұсқалар.

Мутация – бұл генетикалық материалсанының немесе құрылымының өзгерісі.

Соматикалық мутациялар – сомалықжасушаларда пайда болады. Олар патологиялық клондардың пайда болуына алып келеді (мозаикалар, ісік ауруларының дамуына).

Герминативті – мутациялар жыныс жасушаларында пайда болады, гаметогенез кезінде пайда болып,тұқымқуалайтын аурулардың негізі болып табылады. Мутацияны шақыратын факторлар мутагендер деп аталады. Мутагендер саны өте көп.

Адам ДНҚ-сы мутацияға ұшырауға және репарация механизміне қабылетті. ДНҚ молекуласындағы нуклеотидтік бірізділіктің өзгеруі ақуыздың алғашқы (аминқылқылды) құрылымында көрсетілген. Кейбір мутациялар бейтарап, басқалары ақуыз молекуласында функциональдік ауытқуды шақырады. Көптеген мутациялар адам популяция-сындағы полиморфизмді (өсу, көздіңтүсі, қан тобы) жоғарылатады, бірақ кейде мутациялар тұқымқуалайтын патология-ға алып келеді. Адам эволюция процесінде тұқымқуалайтын ауруларға алып келетін патологиялық мутацияны жинақтады – гемофилия, ахондроплазия (ержегейлілік),

бұлшық-ет дистрофиясы және т.б.) Кейбір ауытқулар адам ағзасы үшін пайдалы болуы мүмкін (меланиннің синтезделінуі –Вит-Д), кейбіреулері – ақуыздың қызметінің орындалуымен сәйкес келмейді, сосын мутация патологиялық болып, тұқымқуалайтын ауруға айналады.

Көптеген мутациялар ұрықтану қабылетінің жоғарылауын сақтайды және ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Егер мутация доминантты патологиялық көрініс берсе, онда генетикалық летальділікке алып келеді, яғни дара ұрпақ бермейді және келесі ұрпаққа мутация берілмейді.

Мутациялық салмақ эффектісіне летальділік жатады, гаметаның, зиготаның, ұрықтың және баланың өлімімен көрінеді. Летальдік эффектер жоғарырақ зиготада (60%) – (мплантацияға дейін, яғни жүктіліктің клиникалық тіркелуіне дейін.

Мутация репарациясы

Репарацияның 2 –і түрі бар:

  1. Конститутивты – бұл жасушада әрдайым болатын ақуыздар.

  2. Индуцибельді – сыртқы орта факторлардың әсерінен пайда болатын ақуыздар.

Конститутивті репарациялар жұмыс

істейді:

  • Репликативтіге дейінгі этапта (эксцизионная репарация).

Оның этаптары:

1. Зақымдалуды тану.

2. Зақымдалған жіпті қию.

3. Зақымдалуды үзу.

4. ДНҚ-нің ресинтезі.

5. ДНҚ жібін тігу



2. Пострепликативті этап.

Аталынған репарация кезінде ДНҚ бөліктерінде рекомбинация нәтижесінде жіптер қалпына келеді, оны Rех-А –гені бақылайды.

Индуцибельді репарация:

  1. SOS-жауап – бактерияларда табылды, SOS-регулонмен бақыланады (5 ген жинағынан тұрады). Қатемен жұмыс істейді.

2. Адаптивті жауап (эукариоттарда) мутаген аз мөлшерде әсер еткен кезде белсенді болады, Ada-генмен бақыланады (химиялық мутагендер).

ДНК-лигаза репарирует цепь





Мутацияны шақыратын факторлар мутагендер деп аталады. Мутагендер саны өте көп.

Мутагендік факторлардың табиғаты:

  1. Мутагенездің физикалық факторлары-барлық иондаушы сәулеленің түрлері (гамма, ультра-фиолет, рентген және т.б.) 2. Химиялық мутагендер.

Олар 3 топқа бөлінеді.

1). Органикалық емес қоылыстар

(литий, кадмий, сынап, фосфор және т.б.)

2). Органикалық қосылыстар (фенол,

бензол, смог, түтінді иістер, альдегидтер).

3) Биогенді қосылыстар - (алкалоидтар, токсинді саңырауқұлақтар, кейбір антибиотиктер).


3. Биологиялық мутагендер –вирустардың ДНҚ-сы немесе РНҚ-сы,паразиттердің метаболизмдік өнімдері (трихинелла, аскарида, токсоплазма), транспозондар.

Мутагендерге сыртқы орта факторларының әсері

Бөлінеді:

  1. Комутагендер – орта факторларының өзіндік мутагенді әсері болмайды, бірақта басқа факторлардың мутагенді эффектісін күшейтеді. Оларға органикалық емес заттар – селен, кадмий, органикалық заттар (верапамил), кофеин, темекі түтіні конденсаты.

2. Десмутагендер – бұл факторлар жасушаға дейін мутагендер әсерін төмендетіп, мутация саны мен жиілігін төмендетеді. Десмутагендерге: витаминдер, ферменттер, каруста экстрактілері, көк бұрыш, лопух жатады.

3. Антимутагендер – бұлар, жасушада мутагендер әсерін төмендететін өнімдер (аскорбин қышқылы, репарацияферменттері).

Мутагендер жасушалық циклдің барлық кезеңдеріне әсер етеді.

  1. S – тәуелсіз мутагендер- жасушалық циклдің барлық кезеңдеріне әсер етеді (G1- кезеңде мутацияның құрылымдық типін, ал S және G2 кезеңдерде хроматид мутациясын шақырады).

S – тәуелсіз мутагендер – бұл иондаушы сәулелер, кейбір химиялық қосылыстар (блеомицин).

S – тәуелді мутагендер - S және G2 фазаларына әсер етіп, тек хроматидті мутацияны шақырады.

S – тәуелді мутагенге ультра-фиолет, алкинді қосылыстар (азотты иприт, блеомицин антибиотигі жатады).

Г. Меллер және оның мектебі генетикалық салмақ концепциясын анықтады. Генетикалық салмақ табиғи сұрыпталу процесінде популяцияда тұқымқуалайтын өзгергіштікті түзеді. Генетикалық салмақтың қайнар көзі мутация және сегрегациялы процесс.

Г. Меллер и его школа разработали концепцию генетического груза. Генетический груз - это часть наследственной изменчивости популяции, которая определяет появление менее приспособленных особей, подвергающихся избирательной гибели в процессе естественного отбора. Источниками генетического груза служат мутации и сегрегационные процессы.

Генетикалық салмақ концепциясының мәні.

Көптеген зигота мутация нәтижесінде өледі немесе бөліну қабілетін жояды;

Жаңа мутацияның түзілу жылдамдығы екі ұрық клеткасындағы индивитте жүреді;

Әртүрлі индивид бірнеше ген бойынша гетерозиготалы, гомозиготалы жағдайда летальді. Бұлгендер (мысалы, брахидактилии гені) гетерозиготалы жағдайдын өзінде де зиянды әсер көрсетуі мүмкін.

Табиғи сұрыпталу жылдамдығы төмендеген сайын, популяцияда зиянды гендер саны өсіп отырады.


Похожие:

Қмму ф 4/3-07/02 iconҚмму өӘК төрағасы м.ғ. д., профессор В. Б. Молотов-Лучанский
Молотов-Лучанский Вилен Борисович – м.ғ. д., ҚМму оқу-тәрбие жұмыстары жөніндегі проректоры
Қмму ф 4/3-07/02 iconҚмму ф 4/3-07/02
Оқытушылардың жетекшілігімен студенттердің өзіндік жұмысына арналған әдістемелік нұсқау
Қмму ф 4/3-07/02 iconҚмму ф 4/3-05/03
Тақырыбы: «Қазақ мәдениетіндегі философия феномені. Қазақтардың халық медицинасы»
Қмму ф 4/3-07/02 iconҚмму ф 4/3-05/03
Тақырыбы: «Қазақ мәдениетіндегі философия феномені. Қазақтардың халық медицинасы»
Қмму ф 4/3-07/02 iconҚмму ф. 4/3-07/03
Тақырыбы: Қазіргі Қазақстанның дамуы мәселелері бойынша қолданбалы әлеуметтік зерттеулер
Қмму ф 4/3-07/02 iconҚмму ф. 4/3 – 08/02
Тақырыбы: Қазақстан Республикасының азаматтық құқығының негіздері. Медицина қызметінің түрлері
Қмму ф 4/3-07/02 iconҚмму ф 4/3-06/03
Оқытушының жетекшілігімен студенттердің өз бетінше атқаратын жұмысына арналған әдістемелік нұсқаулық
Қмму ф 4/3-07/02 iconҚмму ф 4/3--06/03
Оқытушының жетекшілігімен студеттердің өз бетінше атқаратын жұмысына арналған әдістемелік нұсқау
Қмму ф 4/3-07/02 iconҚмму ф 4/3-06/03
Оқытушының жетекшілігімен студенттердің өз бетінше атқаратын жұмысына арналған әдістемелік нұсқаулық
Қмму ф 4/3-07/02 iconҚмму ф. 4/3-07/03
Тақырыбы: Қазіргі Қазақстанның дамуы мәселелері бойынша қолданбалы әлеуметтік зерттеулер
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzdocs.docdat.com 2012
обратиться к администрации
Документы
Главная страница