Мемлекетік жеке меншік әріптестіктің даму бағыттары




Скачать 101.41 Kb.
НазваниеМемлекетік жеке меншік әріптестіктің даму бағыттары
Дата конвертации14.02.2016
Размер101.41 Kb.
ТипДокументы
источникhttp://group-global.org/sites/default/files/publications/Мемлекеттік –жеке меншік әріптестік.doc
МЕМЛЕКЕТІК - ЖЕКЕ МЕНШІК ӘРІПТЕСТІКТІҢ ДАМУ БАҒЫТТАРЫ


Қорқыт Ата атындағы Қызылорда Мемлекеттік Университеті


Умирзакова Меруерт Абдуалиевна - э.ғ.к., аға оқытушы 

Мырзатаева Майя Әбдіәшімқызы - ГМУ-13-1м оқу тобының магистраны


Мемлекеттік-жеке меншік әріптестік институты дәстүрлі мемлекеттік бюджет есебінен қаржыландырылатын секторының инвестиция үшін жеке капиталды тарту тетіктерін құру және кеңінен пайдалану үшін береді. Мемлекеттік-жеке меншік әріптестік (ағылшын.: Public Private Partnership (PPP) қоғамдық міндеттерін неғұрлым тиімді орындау мақсатында мемлекеттік және жеке секторлардың арасындағы ынтымақтастық болып табылады.

«МЖӘ - мемлекет пен кәсіпкерлік сала арасындағы сындарлы өзара іс-қимыл, елдің бәсекеге қабілеттілігін және бизнестің мүдделерін қамтамасыз ету әр түрлі нысандарда жүзеге асыру және оның мақсаты - ұлттық, өңірлік және жергілікті деңгейлерде әлеуметтік маңызды мәселелерді шешу», - деп Климов Н.В. өз анықтамасын береді [1].

МЖӘ негізгі қағидаттары мынадай болып табылады:

  • Мемлекет және жеке меншік бизнес серіктестік болып табылады;

  • Тараптар арасындағы ынтымақтастық ресми, заңды негізде тіркелген;

  • Тараптар арасындағы ынтымақтастық бір-бірімен және заң алдында тең құқылы жауапкершілік пен міндеттерді иеленеді;

  • МЖӘ анық қоғамдық, әлеуметтік бағытта болады;

  • МЖӘ негізінде жобаларды іске асыруда тараптардың ресурстары шоғырландырылады;

  • Инвестициялар мен жеке компаниялардың басқа да көмек түрлері бойынша әр түрлі объектілерді Үкіметтің өкілеттігінен алмастыру;

  • Қаржылық тәуекелдер мен шығыстар, сондай-ақ тараптар қол жеткізген нәтижелер алдын-ала белгілі бір пропорцияда бөлінеді.

Мемлекеттік-жеке меншік әріптестік үлгісі экономикалық даму үшін маңызды және оның артықшылықтары айқын болып табылады. Біріншіден, жеке сектор, сол арқылы ағымдағы қарызды азайту және қарыз мүмкіндігін арттыру, басқа да мақсаттар үшін мемлекеттік сектордың қаражатын босату үшін мүмкіндік береді және қаржыландыруды қамтамасыз етеді. Қаржыландырудың жаңа көздерін тарту, атап айтқанда, инфрақұрылымды жаңғырту аса маңызды болып табылады. Екіншіден, мемлекеттік-жеке меншік әріптестік жобаны жүзеге асыруда кәсіпкерлердің білімі мен тәжірибесін мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында пайдалануға мүмкіндік береді. Үшіншіден, жеке сектордың қатысуы тікелей мемлекеттік секторға қызмет көрсетуге қарағанда инновациялық және тиімді технологияларды кеңінен пайдалануға мүмкіндік береді. Жеке сектор тұрақты пайда алуға және көбею үрдісіне ие. Сонымен қатар, стратегиялық ойлайтын бизнес бірінші кезекте өз басымдықтарын пайда мөлшеріне ғана салып қоймай, жобалардың тұрақты табыстылығына мүдделі. Бұл жағдайда, екі тарапта жобаның тұтастай табысты болуына мүдделі екендігін білдіреді.

МЖӘ ол негізделген аймақтардың экономикасы үшін ерекше маңызды, себебі жергілікті нарықтардың капиталы, тауарлары мен қызметтері соның негізінде дамиды. Алайда, Үкімет пен бизнес мүдделері қарама-қарсы сипатқа ие, бірдей болуы мүмкін емес. Сондықтан, тараптар алдында серіктестік жасасуда жобалардың мүдделері мен міндеттерін теңдестіру, қиын келіссөздер болуы мүмкін.

МЖӘ-тің басқа да бірқатар анықталған артықшылықтарын атап өтугеболады:

  • Әлеуметтік-маңызды қызметтердің сапасы мен тиімділігін көтеру;

  • Өндірістік инфрақұрылымды дамыту;

  • Инновациялық процестерді белсенді ету;

  • Бәсекелестікті күшейту;

  • Жеке объектілердің инвестициялық тартымдылығын көтеру;

  • Ғылыми-зерттеулерді мақсатты қаржыландыруға қол жеткізу;

  • Бизнестің бәсекеге қабілеттілігін және ұлттық экономиканың деңгейінің жоғарлауы.

МЖӘ ең маңызды аспектісі болып обьектілерді салу мен пайдалану барысында туындаған серіктес тараптар арасындағы бірнеше тәуекелдерді теңдей бөлу болып табылады. Еуростат әріптестік туралы келісімдер бойынша баланстан серіктес құндылықтарды есепке алу жөнінде мынадай тәуекелдерді ресми анықтады. Біріншіден, жабдықтауды кешіктіру немесе қабылданған нормативтерді орындамау тәуекелі - деп аталатын құрылыс тәуекелі. Осы тәуекелдердің басым бөлігі мемлекетке жүктеледі. Екіншіден, әдетте жеке әріптестікке жүктелетін төлем талаптары жауапкершілігінің тәуекелі. Үшіншіден, жеке әріптес іс жүзінде мүлдем әсер етуі мүмкін болмайтын сұраныстың жеткіліксіздігі немесе тербеліс тәуекелі. Сондай-ақ, бұл тәуекелде мемлекетке жүктеледі [2].

Дамыған елдерде мемлекет және бизнес жетілген іскер серіктестер болып табылады және бір-біріне тәуелсіз болып қалады. Сос себептен, мемлекет бизнеспен өзара қатынаста бірінші және жетекші серіктес ретінде әрекет етеді.

ЕО елдерінде мемлекеттік-жеке меншік әріптестік инновациялық және инвестициялық саясатта, экономиканы басқаруда, инфрақұрылымды кеңейтуде және кең ауқымды әлеуметтік жобаларды жүзеге асыруда тиімді құрал болып қызмет етеді. МЖӘ Еуропа елдерінде халықаралық жобаларды (PHARE, TACIS, MEDA және т.б.) іске асыру үшін қолданылады. Жобалар ЕО мүше елдерінің аймақтық дамуына кедергілерді жоюға бағытталған. АҚШ ұлттық экономиканың үлкен мәселелерін шешу үшін МЖӘ қолдануда алғашқылардың бірі болды. АҚШ Сауда департаменті инновацияларды әзірлеу және жүзеге асыру, үйлестіру және қадағалау үшін әзірленген технологиялар бойынша әкімшілік түрінде мақсатты мемлекеттік корпоративтік бағдарламалар басқару орталығын құрған. Инновациялық бағдарламалармен айналысатын корпорациялар мен кәсіпорындарға ынталандырудың кең ауқымы ұсынылады.

МЖӘ маңызды аспектісі ұлттық жобалар мен әлеуметтік-экономикалық даму бағдарламалары аясында үкімет пен корпорациялар арасында келісім-шарт жасасу болып табылады. Егер олар қоғамдық жұмыстарды орындайтын болса, осы келісім-шарт шеңберінде жеке фирмалар 25 жылға дейін өтеу мерзімімен қолайлы шарттармен несие алуларына болады. Олардың шаруашылық қызметінің құрылымдау және жаңғырту процесін ынталандыратындай, бұл қарыздар, негізгі капиталға 65% дейін инвестицияларды жабуға болады.

АҚШ-та билік органдары мен жеке сектордың ынтымақтастығы муниципалдық деңгейде кеңінен таралған. Мемлекеттік-жеке меншік әріптестік жөніндегі Ұлттық кеңестің (National Council for Public-Private Partnership) мәліметі бойынша, жергілікті биліктің негізгі 65 іс-әрекетінің ішінде (су құбырлары, канализация, қоқыс жинау, мектептер, паркингтерге қызмет көрсету және т.б.) 23 өнімділігін орташа қалалық коммерциялық фирмалар қолданады [3].

1990 жылдың аяғы мен 2000 жылдың басында Шығыс Еуропа елдерінің бірқатары ЕО қосылуға дайындық барысында - көліктік инфрақұрылымы мен коммуналдық қызмет көрсету салаларында МЖӘ әдісін белсенді қолдана бастады.

Осылайша, мемлекеттік-жеке меншік әріптестіктің негізінде қоғамның кең ауқымды мәселелерін шешуге мүмкіндік беретін үкіметтің және жеке сектордың барлық деңгейлері арасында тиімді ынтымақтастық жүйесі жатыр.

Қазақстанда мемлекеттік-жеке меншік әріптестік 1991 жылдан бастап корпоративтік нысанда: жекешелендіру, мемлекеттік мүлікті сенімгерлік басқару (жалдау), концессия түрінде жүзеге асырыла бастады.

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев шетелдік инвесторларға еліміздің үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасы аясында ірі экономикалық жобаларға қатысуға ұсыныс жасаған. Біздің жоспарларымыздың маңызды аспектісі - елдегі инвестициялық ахуалды жақсарту. Бұл жоспарда бизнес үшін әкімшілік кедергілерді азайту, электронды үкіметті дамыту, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті дамыту үшін қадамдар белгіленген. «Біздің кең ауқымды экономикалық, соның ішінде, инфрақұрылымдық жобаларымызға қызығушылық танытып, өзара тиімді шарттар бойынша бізбен жұмыс істеуге мүдделі шетелдік кәсіпкерлерді күтеміз», - деді Елбасы.

Мемлекеттік-жеке меншік әріптестік үкімет пен бизнес және қоғам үшін де оң нәтижелерге алып келерін әлемдік тәжірибе көрсетеді (1 кесте).


1 кесте - Мемлекеттік-жеке меншік әріптестіктің тиімділігі


Қоғамға пайдасы

Мемлекет үшін тартымдылығы

Бизнес үшін тартымдылығы

- Басым инвестициялық және инновациялық жобаларды жүзеге асыруды жеделдету;

- Мемлекеттік шығыстардың қысқаруы және инфрақұрылымның обьектілеріне техникалық қызмет көрсету үшін бағаны төмендету;

- Өңірлердің инвестициялық тартымдылығын арттыру;

- Кәсіби шеберлігін арттыру және әлеуметтік жобаларды іске асыру мақсатында тиімді мемлекеттік басқаруды қамтамасыз ету;

- Қазіргі заманғы, жоғары технологиялық инфрақұрылымды дамыту;

- Өндірістік және көліктік инфрақұрылымды, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, денсаулық сақтау, білім беру және әлеуметтік-мәдени инфрақұрылымды жетілдіру;

- Тауарлар мен қызметтер сапасын арттыру;

- Қоғам мен жаңа жұмыс орындарын құру мүдделерін қорғау;

- Қоғамның әл-ауқатын арттыру.

-Дамудың (Инфрақұрылымның, энергетиканың дамыту болмауына және т.б.) жүйелік проблемаларын шешу;

- Жеке қаражат тарту арқылы бюджет шығыстарының азаюы;

- Жұмыстар мен қызметтердің сапасы мен тиімділігін арттыру;

- Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерден түскен табыстардың артуына;

- Инвестициялар мен инновацияларды арттыру;

- Тарифтерді төмендету, бәсекелестік деңгейін арттыру - әлеуметтік тұрақтылықты нығайтуға;

- Серіктестермен оларды жылжыту үшін тәуекелдерді бөлісу мүмкіндігі;

- Бизнес пен мемлекеттік органдар арасындағы өзара сындарлы дамыту;

- Жеке және қоғамдық инвесторлардың мүдделерін оңтайлы ұштастыру;

- Мемлекеттік меншік және қаржы ресурстарын құру, жетілдіру және тиімді пайдалану;

- Нарықтағы әкімшілік ықпал ету тетіктерін жетілдіру, инвестицияларды тарту.

- Дәстүрлі мемлекеттік салаға қол жеткізу;

- Салық және басқа да жеңілдіктер түрінде жобаларды ілгерілету, тікелей мемлекеттік қолдау және көмек көрсету;

- Бюрократиялық қызыл таспаны жеңуге мүмкіндігі;

- Мемлекеттік тапсырыстар алу;

- Қанағаттандыратын кепілдік бойынша ұзақ мерзімді инвестициялық орналасу мүмкіндігі;

- Мемлекетпен шығындар мен тәуекелдермен бөлісу;

- Инвестициялық тәуекелдерді азайту;

- Жеке инвестициялардың белгілі бір кепілдіктерін жасауда мемлекеттің мүдделерінің бірлігі;

- Капиталды біріктіру арқылы инвестициялық мүмкіндіктерін кеңейту.

Ескерту: автор құрастырған


«Концессиялар туралы» Қазақстан Республикасының Заңының қабылдануына байланысты жеке меншік секторы концессия пайдалана отырып инвестициялық жобаларды жүзеге асыру үшін қаржылық және технологиялық ресурстарын инвестициялауға мүмкіндік беретін құқықтық базаны шоғырландыруды қойды.

«Концессиялар туралы» заңға сәйкес концессионерге мемлекеттік қолдаудың бір немесе бірнеше түрлері берілуі мүмкін:

  • Концессиялық шарттар бойынша инфрақұрылымдық облигациялар бойынша мемлекеттік кепілдік;

  • Концессиялық жобаларды қаржыландыру үшін тартылатын қарыздар бойынша Үкімет кепілдіктері;

  • Концессионерге мемлекетке тиесілі зияткерлік меншік үшін айрықша құқықтар беру;

  • Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес заттай гранттар беру;

  • Концессиялық жобаларды қоса қаржыландыру;

  • Концессионер өндірген тауарлар (жұмыстар, қызметтер) негізгі тұтынушысы мемлекет болған жағдайда, тұтыну тауарлардың (жұмыстар, қызметтер) белгілі бір көлемін мемлекеттің пайдалануына кепілдігінің болуы;

  • Концессия шартының мерзімі ішінде концессионердің инвестициялық шығындарының белгілі бір сомаға және олардың белгілі бір көлемде өтемақы қайтарылуы [4].

Мемлекетпен алты жоба көлемінде концессиялық келісім-шарт жасалған, оның ішінде, электр энергетикасы саласындағы екі концессия шарты жүзеге асырылған:

  • Ақтөбе облысының Қандыағаш қаласында газ-турбиналық электр стансасын құру және пайдалану;

  • Аймақаралық электр жеткізу желісінің «Солтүстік Қазақстан - Ақтөбе облысы» құрылысы мен жұмыс істеуін;

     Көлік секторында жасалған төрт келісім-шарт:

  • «Мақат-Қандыағаш» темір жол бөлімін электрлендіру;

  • «Шар-Өскемен» жаңа теміржол желісінің құрылысы мен жұмыс істеуі;

  • Ақтау халықаралық әуежайы жолаушылар терминалын салу және пайдалану;

  • «Ералиев-Құрық» темір жол желісінің құрылысы және пайдалану.

Қазіргі уақытта үш объектілердің құрылысы аяқталды:

  • «Солтүстік Қазақстан - Ақтөбе облысы» өңіраралық электр беру желісі құрылысы және пайдалану;

  • Ақтау халықаралық әуежайы жолаушылар терминалын салу және пайдалану;

  • «Шар-Өскемен» жаңа темір жол желісін салу және пайдалану [5].

Басқа да жобалар үшін қаржыландыру көздерін және құрылыс басталғанға дейінгі мерзімін анықтау алға қойылды.

Қазіргі уақытта жасалған концессиялық келісім-шарттар көлік және энергетикалық сектормен байланысты, алайда, қазақстандық заңнамаға сәйкес жеке сектор инфрақұрылымның барлық дерлік салаларына инвестиция салуға мүмкіндік береді.

Болашақта Қазақстанда денсаулық сақтау нысандарының құрылысы мемлекеттік-жеке меншік әріптестік негізінде жүзеге асырылатын болады. «100 аурухана құрылысы» бағдарламасы шеңберінде жергілікті маңызы бар 99 объектілерін, 4 республикалық, соның ішінде 103 денсаулық сақтау объектілерін іске асыру қарастырылған. Қазіргі уақытта 148,8 млрд теңгені құрайтын 59 денсаулық сақтау нысандарын аяқтады.

Мемлекеттік-жеке меншік әріптестік мемлекеттік секторға қосымша капитал тартуға, оның ішінде, шетелдік инвестицияларды тартуға, бюджеттік шығындарды үнемдеуге мүмкіндік береді.

Қолданылған әдебиеттер тізімі:


  1. Климова Н.В. - Частно-государственное  партнерство: сущность, преимущества, риски. Москва: ИНИОН РАН. Выпуск 4, часть 1, 2009.

  2. Дерябина М. Государственно- частное партнерство-теория и практика/Экономический портал

  3. Балашов С. Опыт функционирования ГЧП в развитых странах // Вестник ИЭ РАН. – 2009. – №4. – С. 377–384.

  4. «Концессиялар туралы» Қазақстан Республикасының Заңы (12.01.2012 ж. өзгерістер мен толықтырулар енгізілген)

  5. ҚР Сауда және Экономикалық Даму министрлігінің мәліметі. Электронды ресурс

Похожие:

Мемлекетік жеке меншік әріптестіктің даму бағыттары iconАймақТЫҢ индустриалдық экономикалық даму бағыттары
Арнайы экономикалық аймақтар, индустриялық аймақтардың облыс деңгейінде жұмыс істеу артықшылықтары мен жергілікті даму институты...
Мемлекетік жеке меншік әріптестіктің даму бағыттары iconӨрт қауіпсіздігі туралы Қазақстан Республикасының
«меншік нысанына қарамастан», «меншік нысандарына қарамастан,»,«меншік нысандарына қарамастан», «Меншік нысанына қарамастан», «меншік...
Мемлекетік жеке меншік әріптестіктің даму бағыттары icon«сертификаттау» Сертификаттаудың негізгі ұғымдары мен анықтамалары
Сәйкестік шкаласы. Өндірушінің және тұтынушының тәуекелдері. Сертификаттауды дамытудың жағдайы және негізгі даму бағыттары: Сәйкестікті...
Мемлекетік жеке меншік әріптестіктің даму бағыттары iconМақсаты
Республикасында мемлекеттік-жеке меншік әріптестікті дамыту жөніндегі 2011 – 2015 жылдарға арналған
Мемлекетік жеке меншік әріптестіктің даму бағыттары iconКөлік құралдары салығының салық төлеушілері
Меншік құқығында салық салу объектілері бар жеке тұлғалар және меншік, шаруашылық жүргізу немесе жедел басқару құқығында салық салу...
Мемлекетік жеке меншік әріптестіктің даму бағыттары iconΙ-Тарау.Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерлік қызметтің даму бағыттары және оларға мемлекеттік әсер ету жүйесіндегі салықтардың ролі
Азақстан Республикасында орта және шағын кәсіпкерлік субъектілерінің даму тенденциялары
Мемлекетік жеке меншік әріптестіктің даму бағыттары iconЖеке меншік мекеме
Негізгі бағыттар, мақсаттар, міндеттер, мақсаттық индикаторлар, НӘтиже көрсеткіштері және бағдарламада қойылған мақсаттарға жету...
Мемлекетік жеке меншік әріптестіктің даму бағыттары iconКафедра меңгерушісі, доцент Ж. Б. Базарбек
Кредит №1, №1 тақырып: Менеджменттің эволюциясы және қазіргі кездегі даму бағыттары
Мемлекетік жеке меншік әріптестіктің даму бағыттары icon«Жеке меншік құқығын беретін актілер ресімдеу және беру» мемлекеттік қызмет регламенті
Кодексте белгіленген негіздерде, шарттар мен шектерде иелену, пайдалану және оларға билік ету құқығы
Мемлекетік жеке меншік әріптестіктің даму бағыттары iconАйнабұлақ ауылдың округі бойынша 2011 жылдың 1 – жарты жылдығында атқарылған жұмыстар
...
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzdocs.docdat.com 2012
обратиться к администрации
Документы
Главная страница