Латын тілі




НазваниеЛатын тілі
страница9/19
Дата конвертации06.02.2016
Размер1.84 Mb.
ТипДокументы
источникhttp://library.psu.kz/fulltext/transactions/784_islyam_k.s._latin_tili_leksika_fonetika_morfolog
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   19

Praesens

Singularis Pluralis

I absum болмаймын absŭmus болмаймыз

II ăbĕs болмайсың ăbestis болмайсыңдар

III ăbest болмайды absunt болмайды


ăd қарай, таман, -ға, -ге,-қа, -ке предлогынан (шылауынан): ad-sum, adesse қатысу

intĕr арасында предлогынан (шылауынан): inter-sum, interesse арасында болу, қатысу


Ескерту. (N.B.) Жақсыз формада interest етістігі мағанасы бар, мағаналы деген мағанада қолданылады.

De кейін, соң, -дан, -ден, -тан, -тен, -нен, -нан предлогынан (шылауынан): desum, dēesse, dēest жетпеу, жеткіліксіз

prō қорғау үшін, пайда үшін предлогынан (шылауынан): prō-sum, prōdesse пайда келтіру


Praesens


Singularis Pluralis

I prōsum пайда келтіремін prōsŭmus пайда келтіреміз

II prōdĕs пайда келтіресің prōdestis пайда келтіресіңдер

III prōdest пайда келтіреді prōsunt пайда келтіреді


Ескерту. (N.B.) Мында prō предлогы және esse етістігі d дыбыс арқылы байланысып тұр. Жоғарыда приставкалармен берілген етістіктер esse етістігінің үлгісімен жіктеледі.

Possum, posse мүмкіндігі бар, істей алу етістігі ерекше; бұл етістік pot + esse сөздерінен жасалып отыр (мұндағы pot- potis күшті, әмірлі сын есімдерінен жасалып отыр), жіктеу барысында pot - s әрпінің алдында pos-қа айналады.


Praesens


Singularis Pluralis


I possum істей аламын pŏssŭmus істей аламыз

II pŏtĕs істей аласың pŏtestis істей аласыңдар

III pŏtest істей алады possunt істей алады


Жаттығулар


1. Аударыңыз:

1. Est, ŭt dīcis. 2. Tăcēre non possum. 37 Nautae sumus. Aёronautae estis. 4. Quĭs ădest? Quis ăbest? Lydiă et Annă adsunt. 5. Pĕcūnia dēest. 6. Măgistră sum; discĭpŭlae estis. 7. Scrībĕre pŏtes, scrībĕre pŏtestis. 8. Nec lĕgĕre, scrībĕre possunt.

Оқыңыз:

  1. Adsum amīcis, amīci mihi adsunt. 2. Filius meus abest. 3. Inter domĭnum et servum nulla amicitia esse potest. 4. Nec servīre ulli possūmus, nec imperāre cupĭmus. 5. Quis vestrum fabŭlam narrātum recitāre potest? 6. Cur ei puĕri ad januam stant? 7. Filiam meam ei viro trado. 8. Causa illĭus arrow a medĭcis invenīri non potest. 9. Eloquentia viris ornamento est. 10. Ille vir a Romānis in exsilium pellĭtur. 11. Illi agricŏlae silvam caedunt. 12. Multos inimīcos Romāni in ea pugna occīdunt. 13. Velle atque facĕre non est idem. 14. Libenter id, quod volŭmus, credĭmus. 15. Fabŭlam de lupo et agno narrā eis puĕris, mi fili! 16. Ego ipse pretium ob stultitiam fero. 17. Multas curas affĕrunt libĕri, eīdem – multa gaudia. 18. Aqua, quae fluvio Nilo fertur, limōsa est ac frugifĕra. 19. Rectā viā eo.


In villa viri Romāni


In villa opulenti viri Romāni multi servi labōrant. Multi domĭni sevēri sunt, servos saepe vitupĕrant et puniunt. Servi sevēros domĭnos non amant, sed timent. Bonos domĭnos servi laudant et amant. Etiam Marcus Tullius Cicĕro multos servos habet. Tiro servus domĭnum suum et Marcum, domĭni filium, valde amat. “Ubi Tiro est?” – Marcus rogat. At pater: Tiro in cubicŭlo suo manet, nam aeger est”. Tullius medicos vocat et rogat: “O viri boni! Servum meum curāte! Tiro vir bonus, doctus, et amīcus meus est”. Medĭci perīti servum curant, Cicĕro medĭcis gratias agit et praemium dat.


Сөздік


1. ut – қалай; 2. est, ut dicis – сен айтқандай; 3. aёronauta, ae m, f –ұшқыш; 4. nec…nec – не ... не; 5. absum, afui, – , abesse – жоқ болу, болмау; 6. adsum, affui, –, adesse – орнында болу, көмектесу; 7. caedo, cecīdi, caesum, ĕre – кесу, шабу, өлтіру; 8. idem, eădem, idem – сол, ол да, сол да; 9. in-vĕnio, vĕni, ventum, īre – табу, ойлап табу; 10. nullus, a, um – ешқандай; 11. ob – себебі; 12. occīdo, cīdi, cīsum, ēre – өлтіру; 13. pello, pepŭli, pulsum, ĕre – итеру, қуу; 14. servio, īvi, ītum, īre – құл болу, құлдық ету; 15. servus, i m – құл; 16. sto, stĕti, stātum, āre – тұру; 17. trado, dĭdi, dĭtum, ĕre – жеткізу; 18. ullus, a, um – қандай бір; 19. volo, volui, – , velle – тілек білдіру, тілеу; 20. bis – екі рет; 21. campus, i m – дала, жазықтық; 22. colo, colui, cultum, ĕre – жер өңдеу; 23. epistŭla, ae f – хат; 24. gigno, genui, genĭtum, ĕre – дүниеге әкелу, тудыру; 25. nemo – ешкім; 26. păro, āvi, ātum, āre – дайындау, жеткізу; 27. vinco, vīci, victum, ĕre – жеңу; 28. voco, āvi, ātum, āre – шақыру, атау; 29. consilium, i n– кеңес, шешім, жоспар; 30. făllo, fefelli, falsum, ĕre – алдау; 31. ille, illa, illud – ана, анау, аналар; 32. iste, ista, istud – мына, мынау, мыналар ; 33. injuria, ae f – реніш; 34. meus, a, um – менің; 35. negotium, i n – іс, сабақ; 36. noster, nostra, nostrum – біздің; 37. sanus – дені сау, дұрыс; 38. sapientia, ae f – даналық; 39. suus, a, um – өз; 40. timeo, ui, – , ēre – қорқу; 41. totus, a, um– бәрі, барлық, тұтас, барша, күллі, бүтін,түгел ; 42. tuus, a, um – сенің; 43. unus, a, um – бір; 44. possum, potui, – , posse – мүмкіндігі бар, істей алу; 45. vester, tra, trum – сендердің. 46. eo, ii, ĭtum, īre – бару; 47. eloquentia, ae f – шешендік


3.1 Өткен шақ (Imperfectum indicatīvi activi et passivi)

Қимыл, іс-әрекеттің өткен уақытта болғанын көрсететін етістіктің түрі өткен шақ деп аталады.

Өз көзімен көріп, жедел хабарлап тұрған етістіктің өткен шағын қазақ тілінде жедел өткен шақ деп атаса, латын тілінде Imperfectum indicatīvi деп атайды. І және ІІ жіктеуге жататын етістіктердің Imperfectum indicatīvi формасы яғни өткен шағы инфект түбіріне –bā – жұрнағы мен жақтық жалғаулары, ал ІІІ және ІV жіктеуге жататын етістіктердің Imperfectum indicatīvi формасы яғни өткен шағы инфект түбіріне – ēbā – жұрнағы мен жақтық жалғаулары арқылы жасалады



Түрі, жағы

Activum

Passivum

I

III

I

III

Sing. 1.

2.

3.

ornā- ba –m

ornā- ba – s

ornā- ba – t

mitt- ēba-m

mitt- ēbā –s

mitt- ēba- t

ornā- ba – r

ornā- bā –ris

ornā- bā – tur

mitt- ēba-r

mitt- ēbā –rĭs

mitt- ēba- tur

Pl. 1.

2.

3.

orna- bā–mŭs

orna- bā –tis

ornā- ba – nt

mitt- ebā-mŭs

mitt- ebā-tĭs

mitt- ēba-nt

ornā- bā–mur

ornā- bā–mĭnī

ornā- ba –ntur

mitt- ēbā-mur

mitt- ēbā-mĭnī

mitt- ēba-ntur


Esse «болу» етістігінің Imperfectum формасы


Singularis Pluralis


I ĕrām мен болдым ĕrāmus біз болдық

II ĕrās сен болдың ĕrātis сендер болдыңдар

III ĕrăt ол болды ĕrant олар болды


Жаттығулар


1. Етістіктердің формасын анықтап, қазақшаға аударыңыз:

Est, erat; adsŭmus, aderāmus; potes, potĕras; arrow, ornābat, ornant, ornabantur; vidēmus, videbāmus, videbāmur; premēbam, premebāris; regit, regēbat; capis, capiēbant, capiebātur.

2. Төмендегі етістіктерді өткен және осы шақта Activi, Passivi формаларында жіктеңіз:

Expecto 1 күту; tango 3 жұғысу, ұстау

3. Септеңіз:

Graecus liber - басы бос грек; femĭna formōsa – көрікті әйел

4. Аударыңыз:

1. Римдықтар галлдықтармен ұзақ соғыс жүргізген. 2. Галлдықтардың жері үлкен, бірақ қалалары кішкентай болған. 3. Мемлекет қызметкерлері ап-пақ тога киген. 4. Сенің досың латын кітабын ұстап тұрған. 5. Құлдардың саны көп болған. 6. Жеңістің даңқы зор болған. 7. Қорғаушылар (адвокаттар) Форумда сөйлеген. 8. Нептун теңізде өмір сүріп тұрған. 9. Римдік әскер отан үшін соғысқан. 10. Меркурий құдайлардың хабаршысы болған.

5. Оқыңыз:

Graeci et Romāni multos deos et multas deas colēbant, multis deis deabusque apud aras et in templis sacrificābant. In Foro Romāno rotundum templum Vestae deae erat, ubi Virgĭnes Vestāles ignem perpetuum custodiēbant; non procul Atrium Vestae erat, ubi Virgĭnes Vestāles habitābant. Etiam matrōnae Romānae deābus sacrificābant et festa deārum celebrābant.

1. Төмендегі осы шақта тұрған сөйлемдердің баяндауыштарын өткен шаққа ауыстырыңыз:

Puer magistro obtempĕrat. In schola puĕri discunt, legunt, scribunt; Titus dormit, magistri verba non audit. Sed magister sevērus est, puĕrum verbĕrat. Domĭnum sevērum servi timent, domĭnum bonum amant et laudant. Errant, qui dicunt: inter domĭnum et servum nulla amicitia est.


Сөздік


1. Graecus, i m – грек; 2. Romanus, i m – римдік; 3. deus, dei m – құдай; 4. dea, ae f- әйел-құдай; deis deabusque = deis et deābus – құдайларға және әйел-құдайларына; 5. colo, ĕre – табыну; 6. ara, arae – алтарь; 7. apud (c. Acc) – алдында; 8. templum, i n –храм; 9. sacrifĭco, ĕre құрбандық шалу; 10. Forum, i n – Форум; 11. rotundus, a, um – дөңгелек; 12. Virgĭnes Vestāles –Вестал қыздары; 13. ignis – от, ignem(acc.); 14. perpetuus, a, um – мәңгілік өшпейтін; 15. custodio, īre - күзету; 16. procul - алыс; 17. Atrium Vestae - Веста атриы, вестлкалардың үйі; 18. habĭto, āre - өмір сүру, тұру; 19. festum, i n – мейрм, мереке; 20. celĕbro, āre – салтанатты түрде мейрамдау, тойлау; 21. gero, ĕre – жүргізу; 22.Gallius, i m галл; 23. diuturnus, a, um – ұзақ; 24. candidatus, i m –мемлекеттік қызметкер; 25.candidus, a, um – ап-пақ: 26. gero, ĕre – кию; 27. teneo, ēre – ұстау; 28. gloria, ae f – даңқ; 29. exercĭtus, us m - әскер; 30. nuntius, i m – хабаршы; 31. Oceanus, i m – теңіз; 32. poto, āre – ішу; 33. premo, ĕre – басу, құлға айналдыру; 34. rego, ĕre – басқару


3.2 Келер шақ (Futurum I indicatīvi activi et passivi)

Келер шақ істің сөйлеп тұрған уақыттан кейін істелінетіндігін көрсетеді. Латын тілінде І және ІІ жіктеуге жататын етістіктердің Futurum I (primum) indicatīvi activi et passivi формасы инфект түбіріне

b- жұрнағы мен жақтық жалғауларын жалғау арқылы жасалады. І жақта жекеше түрде жалғау жұрнаққа жалғанса, қалған жақтарда жалғау жұрнаққа байланыстырушы әріптер арқылы жалғанады.



Түрі, жағы

Activum

Passivum

І ornā – re

І ornā – re

Sing. 1.

2.

3.

Pl. 1.

2.

3.

ornā- b –o мен әшекейлеймін

ornā- bĭ – s

ornā- bĭ – t

orna- –mŭs

orna- –tis

ornā- bu – nt

ornā – b – or мені әшекейлейді

ornā – –ris

ornā – bĭ – tur

ornā – –mur

ornā – –mĭnī

ornā – bu-ntur




II vidē – re

II vidē – re

Sing. 1.

2.

3.

Pl. 1.

2.

3.

vidē – b –o мен көремін

vidē – bĭ – s

vidē – bĭ – t

vidē – –mŭs

vidē – –tis

vidē – bu – nt

vidē – b – or мені көреді

vidē – –ris

vidē – bĭ – tur

vidē – –mur

vidē – –mĭnī

vidē – bu-ntur


III және IV жіктеуге жататын етістіктердің Futurum I (primum) indicatīvi activi et passivi формасы инфект түбіріне І жақта жекеше түрде –a- жұрнағын, ал қалған жақтарда ұзақ –ē- жұрнағын және жақтық жалғауларын жалғау арқылы жасалады.


Түрі, жағы

Activum

Passivum

ІII leg – ĕ- re

ІV audī – re

Sing. 1.

2.

3.

Pl. 1.

2.

3.

leg – a – m мен оқимын

leg – ē– s

leg – ē – t

leg – ē –mŭs

leg – ē –tis

leg – ē – nt

leg – a– r мені оқиды

leg – ē –ris

leg – ē – tur

leg – ē –mur

leg – ē –mĭnī

leg – ē –ntur




ІII leg – ĕ- re

ІV audī – re

Sing. 1.

2.

3.

Pl. 1.

2.

3.

audi – a – m мен тыңдаймын

audi – ē – s

audi – ē – t

audi – ē –mŭs

audi – ē –tis

audi – ē – nt

audi – a – r мені тыңдайды

audi – ē –ris

audi – ē – tur

audi – ē –mur

audi – ē –mĭnī

audi – ē –ntur



Esse «болу» етістігінің Futurum I формасы


Singularis Pluralis


I ĕro мен боламын ĕrĭmus біз боламыз

II ĕrĭs сен боласың ĕrĭtis сендер боласыңдар

III ĕrĭt ол болады ĕrunt олар болады


Жаттығулар


1. Етістіктердің формасын анықтап, қазақшаға аударыңыз:

Erāmus, erĭmus; sunt, erunt; abest, abĕrat, abĕrit; possŭmus, poterāmus, poterĭmus; dabant, dabuntur; putas, putābis; portabĭtur, portabantur; videt, vidēbit,videbuntur; facio, faciam, faciētis; vincis, vinces, vincĕris, vincēris; capiunt, capient, capiebantur; punis, punies, puniebamus, puniebamĭni, punientur.

2. Оқыңыз:

1. Quando ego te vidēbo (Plaut.) 2. Inĭmīcōrum ingentes copias non timēbāmus, non timēmus et non timēbĭmus. 3. Scientia tibi deest. 4. Vox ducis ab omnĭbus audiētur. 5. Consilium tuum mihi utilissĭmum erit. 6. Excitābĭtur laude aemulātio. 7. Faciam ita, ut vīs. 8. Quae vos neglexistis, eă nos non neglegēmus. 9. O rus! Quando ego te aspĭciam? 10. Ait praetor: si non habēbunt advocātum, ego dābo.

1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   19

Похожие:

Латын тілі iconҚазақ тілі және латын тілдері кафедрасы силлабус
...
Латын тілі iconҚ азақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
В060700 «Биология» мамандығының қашықтықта оқу нысанының студенттеріне арналған «Латын тілі»
Латын тілі iconЖануарлар морфологиясы мен ветеринариялық латын терминологиясы” II
«Жануарлар морфологиясы мен ветеринариялық латын терминологиясы» II пәнінің оқу-әдістемелік құжаттар жиынтығы
Латын тілі icon«Дарын» мектеп-интернатының ғылыми-әдістемелік кеңесінде «Ұсынылды» 28. 08. 2009жыл
Бұлар: қазақ тілі – мемлекеттік тіл, орыс тілі – ұлтаралық қатынас тілі және ағылшын тілі – жаһандық экономикаға ойдағыдай кірігу...
Латын тілі iconЕскерту: сұрақ кітапшасын ауыстыруға; сұрақ кітапшасын аудиториядан шығаруға; жауап парағын ауыстыруға
Сұрақ кітапшаcы қазақ тілі, Қазақстан тарихы, математика, физика, химия, биология, география, дүние жүзі тарихы, қазақ әдебиеті,...
Латын тілі iconЕскерту: сұрақ кітапшасын ауыстыруға; сұрақ кітапшасын аудиториядан шығаруға; жауап парағын ауыстыруға
Сұрақ кітапшаcы қазақ тілі, Қазақстан тарихы, математика, физика, химия, биология, география, дүние жүзі тарихы, қазақ әдебиеті,...
Латын тілі iconЕскерту: сұрақ кітапшасын ауыстыруға; сұрақ кітапшасын аудиториядан шығаруға; жауап парағын ауыстыруға
Сұрақ кітапшаcы қазақ тілі, Қазақстан тарихы, математика, физика, химия, биология, география, дүние жүзі тарихы, қазақ әдебиеті,...
Латын тілі iconЕскерту: сұрақ кітапшасын ауыстыруға; сұрақ кітапшасын аудиториядан шығаруға; жауап парағын ауыстыруға
Сұрақ кітапшаcы қазақ тілі, Қазақстан тарихы, математика, физика, химия, биология, география, дүние жүзі тарихы, қазақ әдебиеті,...
Латын тілі iconЕскерту: сұрақ кітапшасын ауыстыруға; сұрақ кітапшасын аудиториядан шығаруға; жауап парағын ауыстыруға
Сұрақ кітапшаcы қазақ тілі, Қазақстан тарихы, математика, физика, химия, биология, география, дүние жүзі тарихы, қазақ әдебиеті,...
Латын тілі iconЭкономикалық құбылыс ретінде инфляция ұзақ уақыт бойы өмір сүруде. Оның пайда болуын ақшаның шығуымен, қызметімен байланыстырады. Инфляция термині латын сөзі
Инфляция термині латын сөзі «inflatio»қампаю, тұңғыш рет Солтүстік Америкада 1861-1865 жылдардағы азамат соғысы кезінде пайда болып,...
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzdocs.docdat.com 2012
обратиться к администрации
Документы
Главная страница