1 Дәріс. Кіріспе. Негізгі ұғымдар. Жіктелуі. Қарапаыйм өкілдері. Дифенил. Дифенил тобы. Атропоизомерия




Скачать 494.55 Kb.
Название1 Дәріс. Кіріспе. Негізгі ұғымдар. Жіктелуі. Қарапаыйм өкілдері. Дифенил. Дифенил тобы. Атропоизомерия
страница1/6
Дата конвертации13.02.2016
Размер494.55 Kb.
ТипДокументы
источникhttp://edu.semgu.kz/ebook/umkd/c9b317c4-7f52-11e3-a525-f6d299da70eeУММ многояд.каз.050606.doc
  1   2   3   4   5   6


ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

ШӘКӘРІМ атындағы СемЕЙ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ

3 деңгейлі СМК құжаты

ПОӘК


ПОӘК 042-042-18-10.1.XX/01- 2013

ПОӘК


№ 1 басылым





ПӘННІҢ ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕНІ

«Көп ядролы конденсирленген және конденсирленбеген қосылыстар»


«5В072100 – Органикалық заттардың химиялық технологиясы»


ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК МАТЕРИАЛДАР


Семей 201і


МАЗМҰНЫ:


1 . Дәрістер.......................... ................................................................................

2. Зертханалық жұмыстар....................................................................................

3. СӨЖ...................................................................................................................


1. Дәрістер


1 Дәріс. Кіріспе. Негізгі ұғымдар. Жіктелуі. Қарапаыйм өкілдері. Дифенил. Дифенил тобы. Атропоизомерия

Дәріс жоспары:

1. Негізгі ұғымдар. Жіктелуі.

2. Дифенил. Дифенил тобы..

3. Атропоизомерия


Бір бензол сақинасы бар қарапайым органикалық қосылыстардан басқа да‚ молекулаларында екі және одан да көп бензол сақиналары бар қосылыстардың қатарлары бар. Бұл сақиналар жай байланыстармен, бір немесе бірнеше көміртегі атомдары арқылы:




сондай-ақ сақиналар өзара ортақ көміртегі атомдар арқылы байланысқан болу мүмкін:





Сонымен‚ көп ядролы ароматты қосылыстарды келесі екі топқа бөлуге болады:

1 конденсирленбеген бензол сақиналары бар көп ядролы жүйелер;

2 конденсирленген бензол сақиналары бар көп ядролы жүйелер.


Конденсирленбеген бензол сақиналары бар көп ядролы жүйелер


Конденсирленбеген бензол сақиналары бар көп ядролы қосылыстардағы бензол сақиналары бір-бірімен d-байланыс арқылы тікелей байланысқан болады. Бұл класс қосылыстарының қарапайым өкілінің бірі – дифенил, немесе бифенил. Оның құрылысы төмендегідей:





бифенил (дифенил)

Егер молекула ұқсас үш‚ төрт немесе бес сақинадан тұрса‚ онда қосылыс сәйкес: тер-, кватер-, квинкифенил деп аталады. Мысалы,




Дифенил формуласындағы орынбасарлардың орындарын цифрмен немесе орто –( 2,6,21,61) , мета – (3,5,31,51), пара – (4,41) сөздерімен көрсетеді.




Фенил сақиналарының арасында алифатты фрагменті бар көп ядролы қосылыстарды алифатты фрагментінің атауына сәйкес атайды‚ яғни рационалды номенклатура қолданылады.



СН2



дифенилметан 1,2- дифенилэтилен (стильбен)


Дифенил және оның туындылары


Дифенил спиртте және эфирде еритін түссіз кристалдарды (б.т. 70,5 о С‚ қ.т. 254 о С) түзеді. Ол аз мөлшерде таскөмір дегтінде бар болады.

Дифенил, қоспада әдеттегі қарапайым дифенил эфирмен С6Н6-О-С6Н6 (қатайту температурасын төмендету үшін), жоғары температуралы жылу тасушы ретінде қолданылады . Мұндай қоспалардың көмегімен жоғары температураға дейін аппараттарды қыздыруға мүмкіншілік туады. Ондай температураға жету үшін өте жоғары қысымдағы су буы қажет болар еді.

Дифенил және оның туындыларын бірнеше тәсілдермен алады:

  1. Бензолды дегидрлеу (пиролиз) арқылы.

600 оС дейін қыздырылған темір түтіктен бензолды өткізгенде сутегі бөлінеді


H

+ H

600oC, Fe


- H2

2. Вюрц реакциясының қосымшасы Вюрц-Фиттиг реакциясы (1864 жыл ) арқылы:

С6Н6─Br + 2Na+ B─rС6Н6  С6Н6─С6Н6 + 2NaBr


  1. Ульман реакциясы (1901 жыл) - мыс ұнтақ әсерінен арилгалогенидтің конденсациялануы.


С6Н5─I + Cu+ I─С6Н5  С6Н6─С6Н6 + CuI2


Арилгалогенидтердің активтілігі төмендегідей:

ArI > ArBr > ArCI

о- және п-орындарындағы электрон-донорлы орынбасарлар реакцияның жүруін женілдетеді. Реакция электрон тасымалданумен, бос-радикалды механизмі бойынша жүреді.


4. Гомберг реакциясы – бұл сілтінің сулы ертіндісінің әсерінен‚ диазоний тұздарын азобіруге қабілетті емес ароматты қосылыстармен конденсациялау арқылы‚ диарилдерді алу


:




Субстратта орынбасарлар бар болғанда конденсациялау әр қашан‚ олардың табиғатынан тәуелсіз‚ о- немесе п-орындарында жүреді.

Дифенил (б.т.70,50оС) кристалдық күйінде планарлы, екі сақина қосарланған, сақиналар арасындағы байланыстын ұзындығы, бутадиендегі орталық байланысындай болады.




0.290

0,148 нм


Кристалды күйі



Н


Н

Н

Н



Ө


Газ фазасы Ө = 40 0

Газды фазада дифенил жазық құрылымды ‚ орталық байланыстын бойымен 400 жуық бұрылу бұрышы бар.

Бензол сақиналары бар көп ядролы қосылыстар бензолдың қасиеттерін көрсетеді. Фенил сақинасы, бірінші текті орынбасар болғандықтан‚ электрофилді орынбасуды көбінесе п–орынға бағыттайды. Нитрлеу реакциясында п – орынға енген нитротобы, сақинаны дезактивтендіреді сондықтан екінші нитротоп, екінші сақинаның п-орынына барады. . О-орынға ену сутекті атомдардың кеністіктік кедергілердің әсерінен қиындатылған.






+

**



+ HONO2




Сақинада бірінші текті орынбасар бар болған жағдайда‚ екінші орынбасар осы сақинаның активтендірілген орынына енеді.

Дифенилдің өте маңызды туындылары – бензидин және гидразобензолдың бензидинді қайта топтасуынан түзілетін‚ туындылары. Бұл қайта топтасуды сұйытылған күкірт қышқылында алғашқы рет (1845 ж.) Н. Н. Зинин жүзеге асырған. Бензидиннен басқа дифенил (30% кемірек) және аз мөлшерде о-бензидин түзіледі. Бензидинді 4‚4¢-динитродифенил тотықсыздандру арқылы алуға болады.


Өзін-өзі бақылауға арналған сұрақтар:


1. Көп ядролы қосылыстарда мысалдар келтіріңіз?

2. Атропоизомерия дегеніміз не?

2 Дәріс. Алифатты фрагменттердің қасиеттері. Қышқылдық қасиеттері. Радикалды орын басу реакциялары. Бензол сақиналарының қасиеттері

Дәріс жоспары:


1. Алифатты фрагменттердің қышқылдық қасиеттері.

2. Радикалды орын басу реакциялары.

3. Бензол сақиналарының қасиеттері


Орталық алифатты тобы қаныққан көмірсутектердің қасиеттерін көрсету керек еді‚ бірақ фенил сақиналарының әсерінен өзгешеленген.

Дифенилметандағы CH2 тобы‚ - I-эффектіні көрсететін‚ sp2-гибридтену күйіндегі көміртегі атомдарымен байланысқан. Мұнда ‚-қосарлану да әсер етеді. Оның салдарынан дифенилметандағы CH2 тобының қышқылдық қасиеттері артады. Бұл дейтероалмасу кинетикасын зерттеу арқылы‚ анықталған, СН-қышқылдар константалары‚ толуол және көмірсутектерге қарағанда‚ арилметандарда неғұрлым жоғары (2 Кесте).


C2H5OD

C6H5-CHD-C6H5


2 Кесте

Дейтероалмасу кинетикасын зерттеу арқылы‚ анықталған

СН-қышқылдардың ионизациялану константалары

Қосылыс

КНА

Метан

10-43

Толуол

10-36

Дифенилметан

~10-29

Трифенилметан

~10-27


Қышқылдық қасиеттері


Ди- және трифенилметандағы сутек атомы ди- және трифенилметил анионың түзе отырып металға онай алмасады:





Бұл жағдайда тепе-теңдік әлсіз қышқыл жағына жылжыйды (аммиак‚ КНА=10-33). Трифенилметил анионы‚ түссіз трифенилметанға қарағанда‚ қою- шие түсті. Трифенилметилнатрий‚ (IV) көміртегі тотығымен әрекеттесіп карбон қышқылын‚ ал судын әсерінен - трифенилметанды түзеді.

Алифатты фрагментте радикалды орынбасу реакциялары‚ алкандарға және толуолға қарағанда‚ женіл жүреді. Мұны аралық сатыда түзілетін ди-‚ трифенилметил радикалдардың тұрақтылығымен түсіндіру керек. Бұл радикалдардың спин тығыздығы орталық көміртегі атомынан басқа‚ екі немесе үш фенил сақиналарында делокализденген.


CH2

Br2, hv (SR)


-HBr

CHBr

(C6H5)3C+ + CI¯

(C6H5)3CH + CI2 -HCI (C6H5)3CHCI

H2O

(C6H5)3C-OH

SO2CI2

Трифенилхлорметан сұйық (IV) күкірт тотығында сары-қызғылт түсті трифенилметил катион түзе отырып, онай диссоциацияланады. С-CI байланыстын жеңіл гетеролизіне байланысты трифенилхлорметанды трифенилметил (тритил) тобын енгізу үшін алкилдеуші реагент ретінде қолданады‚ мысалы‚ қанттардағы біріншілік спирттік тобына. Трифенилхлорметан гидролизі нәтижесінде трифенилкарбинол түзіледі. Оны алудың тиімді әдісі – магнийорганикалық синтез. Трифенилкарбинол туындылары трифенилметан бояғыштарының синтезінде қолданылады.

Алифатты фрагменттін тотығуы‚ толуолдағыға қарағанда‚ жеңіл жүреді‚ ол екі немесе үш фенил сақиналарының әсеріне және аралық сатыда тұрақты дифенил- немесе трифенилметил радикалдардың түзілуіне байланысты. Тотығу реакциялары қайтымды‚ тотыққан өнімдер бастапқы фенилметандарға оңай тотықсызданады:

(
LiAlH4, эфир

KMnO4
C
6H5)2CH2 (C6H5)2C=О

бензофенон

(
Zn; CH3COOH

CrO3; CH3COOH

H2O
C
6H5)3CH (C6H5)3C-O(C6H5)3C+ +H3O+ + 2HSO4¯


Трифенилметан Трифенилкарбинол Трифенилметил катион

(түссіз) (түссіз) (сары-қызғылт)


Өзін-өзі бақылауға арналған сұрақтар:


1. Алифатты фрагменттін тотығуын қандай жағдайларда жүргізіледі?

2. Алифатты фрагментте радикалды орынбасу реакциялары қандай түрде жүреді?


  1   2   3   4   5   6

Похожие:

1 Дәріс. Кіріспе. Негізгі ұғымдар. Жіктелуі. Қарапаыйм өкілдері. Дифенил. Дифенил тобы. Атропоизомерия icon1. 1 Инвестиция түсінігі және жіктелуі
Кіріспе
1 Дәріс. Кіріспе. Негізгі ұғымдар. Жіктелуі. Қарапаыйм өкілдері. Дифенил. Дифенил тобы. Атропоизомерия iconДәріс 1 Кіріспе. «Айналдағы ортаға ықпалдың бағаның» бастауы
Экологиялық сараптаманы пәні, мазмұны, шешетін міндеттері. Экологиялык пәндер құрамындағы өнеркәсіптік экологияның ролі мен орыны....
1 Дәріс. Кіріспе. Негізгі ұғымдар. Жіктелуі. Қарапаыйм өкілдері. Дифенил. Дифенил тобы. Атропоизомерия icon1 ші–тақырып. Құқық негіздері оқу курсының жүйесі. Мемлекет пен құқық туралы, мемлекеттік құқықтық құбылыстар туралы негізгі ұғымдар. Мақсаты
Мемлекет пен құқық туралы, мемлекеттік құқықтық құбылыстар туралы негізгі ұғымдар
1 Дәріс. Кіріспе. Негізгі ұғымдар. Жіктелуі. Қарапаыйм өкілдері. Дифенил. Дифенил тобы. Атропоизомерия icon3 І. Дебиторлық Қарыздар жөніндегі түсінік және олардың жіктелуі
Кіріспе 3
1 Дәріс. Кіріспе. Негізгі ұғымдар. Жіктелуі. Қарапаыйм өкілдері. Дифенил. Дифенил тобы. Атропоизомерия iconКіріспе
Несиенің формалары мен олардың жіктелуі және несиелеуді ұйымдастыру қағидалары 16
1 Дәріс. Кіріспе. Негізгі ұғымдар. Жіктелуі. Қарапаыйм өкілдері. Дифенил. Дифенил тобы. Атропоизомерия icon«Компьютерлік желілер» Компьютерлік тораптардын жіктелуі. Локальды және глобальды тораптар. 1
Тораптық элементтердің топологиялық жіктелуі. Негізгі түсініктер: тораптар түйіндері, кабельді сегмент, тораптық сегмент, логикалық...
1 Дәріс. Кіріспе. Негізгі ұғымдар. Жіктелуі. Қарапаыйм өкілдері. Дифенил. Дифенил тобы. Атропоизомерия icon«Компьютерлік тораптар» Компьютерлік тораптардын жіктелуі. Локальды және глобальды тораптар. 1
Тораптық элементтердің топологиялық жіктелуі. Негізгі түсініктер: тораптар түйіндері, кабельді сегмент, тораптық сегмент, логикалық...
1 Дәріс. Кіріспе. Негізгі ұғымдар. Жіктелуі. Қарапаыйм өкілдері. Дифенил. Дифенил тобы. Атропоизомерия iconЖүйкелік, бұлшықеттік, бездік және басқа да ағза тінінің қызметтік ерекшеліктері жайында білім беру, тін мен ағза жасушасының механизмдері туралы түсінік қалыптастыру. Дәріс тезисі
Дәріс тақырыбы: Қалыпты физиология курсына кіріспе. Қозғыш құрылымдардың қызметтік ерекшеліктері
1 Дәріс. Кіріспе. Негізгі ұғымдар. Жіктелуі. Қарапаыйм өкілдері. Дифенил. Дифенил тобы. Атропоизомерия iconТабиғатты пайдаланудың жаратылыстық ғылыми негізі
Табиғатты пайдалану экономикасының негізгі мәселелері және міндеттері. Табиғат заңдылықтары мен қоғам заңдықтарын үйлестіру. Қолданылатын...
1 Дәріс. Кіріспе. Негізгі ұғымдар. Жіктелуі. Қарапаыйм өкілдері. Дифенил. Дифенил тобы. Атропоизомерия iconНегізгі дәріс конспектісі
Оларды дайындау үрдістері лайықты пәндер бойынша тиісті білім алуларын көздейді, нарық заңдары мен талаптарына сай болуы көзделеді....
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzdocs.docdat.com 2012
обратиться к администрации
Документы
Главная страница