«КӘсіптік білім және өнер» факультеті «бейнелеу өнері және дизайн» кафедрасы «Бейнелеу өнерін оқыту әдістемесі»




Название«КӘсіптік білім және өнер» факультеті «бейнелеу өнері және дизайн» кафедрасы «Бейнелеу өнерін оқыту әдістемесі»
страница22/30
Дата конвертации13.02.2016
Размер4.13 Mb.
ТипДокументы
источникhttp://89.218.153.154:280/CDO/Sillabus/BOS/Saparbaeva.BeinOnrOA.doc
1   ...   18   19   20   21   22   23   24   25   ...   30

Дамытушылық мақсаты: оқушылардың дизайн жасаудағы шығармашылығын, іскерлік икемділігін, ой-өрісін дамыту болып табылады.

3. Сабақтың түрі. Сабақтың түрі сабақтың тақырыбына байланысты анықталады, сонымен қатар, сабақты жоспарлаудағы мұғалімнің әдістемелік шешіміне байланысты.

Бейнелеу өнері пәнінің мазмұнында тақырыптарға байланысты: заттан арап бейнелеу, тақырыптық бейнелеу, сәндік сурет және көркем құрастыру, мүсіндеу, өнер туралы әңгіме сабақтарының түрлері қарастырылады, сонымен қатар сабақты жоспарлау әдістемесіне байланысты; ар алас сабан, біріккен сабан, кіріккен сабан т.б. Мұғалім сабақты жоспарлауда оқушылар қызығушылығын арттыру, материалды жеңіл меңгерту мақсатында дәстүрден тыс сабақ түрлерін де жоспарлайды: ойын сабақ, саяхат сабақ т.б.

4.Сабақтың әдісі-сабақтың мақсат-міндеттеріне байланысты таңдап алынады, олар: ауызша /түсіндіру, әңгіме, пікірлесу, сұрақ-жауап/, /көрнекілік/ суретшілер шығармаларының репродукциялары, технологиялық сызба, диафильмдер т.б. /тәжірибелік/ жаттығу, байқау, тәжірибе, құрастыру, бейнелеу /репродуктивті/ білімді қайталау, кеңес беру, сұрақ қою т.б./ проблемалық мәселе қою /бағдарламалық/ жұмыс кезеңдерін бірізді жоспарлау/ т.б.

Сабақты оқыту жұмысының нәтижелі болуы оқыту әдістерін үйлесімді етіп таңдап Ала білуге байланысты. Педагогикада оқыту әдіс-тәсілдерін сабақта пайдалануға таңдап алуда мынадай талаптарға сүйену керектігін айтады:

  1. Әдістердің оқыту заңдылықтары мен принциптеріне сәйкестігі.

  2. Әдістердің дидиктикалық мақсаттар мен міндеттерге сәйкестігі.

  3. Оқыту әдістерінің тақырып мазмұнына сәйкестігі.

  4. Оқыту әдістерінің оқушылардың оқу мүмкіндіктеріне /жас және дербес ерекшеліктеріне/ сәйкестігі.

  5. Әдістердің мұғалімдердің мүмкіндіктеріне сәйкестігі /тәжірибесі, білімді қабілеті, жалпы білімдарлығы т.б./.

  6. Оқыту әдістерінің мектептің материалдық және техникалық қорына сәйкестігі.

  7. Әдістердің сыртқы жағдайлардың ерекшеліктеріне сәйкестігі /төңіректегі өндіріс обьектілері/.

5.Сабақтың көрнекілігі. Сабақта берілетін жаңа материалды, білімді, жұмыс Істру береже заңдылықтарын оңай меңгертуде, оқушылардың сабаққа қызығушылығын арттыруда көрнекіліктердің ролі зор. Көрнекіліктер жазық, көлемді және экрандық бейнелі, дыбыстық болып бөлінеді. Жазық көрнекіліктерге суретшілер шығармаларының репродукциялары, сурет салу кезеңдерінің иллюстрациялары, технологиялық карталар т.б. Көлемді көрнекіліктерге бейнелеуге арналған заттар немесе көркем құрастырылған бұйымдар үлгілері жатады.

Экрандық бейнелі көрнекіліктерге диафильм, кинофильм, компьютермен көрсетілетін бейнелер жатады. Сабақ жоспарында сол сабақта көрсетілетін көрнекіліктер тізімі жазылып көрсетелетін көрнекіліктер тізімі жазылып көрсетіледі.

6.Сабақты ұйымдастыру. Оған сынып оқушыларын тәртіпке келтіру, сабақта жоқ оқушыларды есепке алу, құрал-жабдықтарының дайындығына шолу жасау кіреді.

Сабақ барысында қажетті жабдықтар, көрнекіліктер, оқушылардың жұмыс орындары алдын ала әзірленіп қойылуы қажет. Тақтаға ілінетін немесе бейнелеуге қойылатын көлемді көрнекіліктер талапқа сай орындарға қойылады. Бұл жұмысқа сынып кезекшілері қатыстырылады. Сабақта көрсетілетін суретгшілер шығармаларының репродукциялары тақтаға алдын ала ілінбегені жөн, ерте ілінген көрнекіліктер оқушылардың көңілін алаңдатады.

7.Үй тапсырмасын тексеру. Егер үйге белгілі бір машықтық тапсырма орындау тапсырылғаны болса, онда оқушылардан жұмыс дәптерлерін немесе сурет альбомдарын алдарына ашып қою сұралады, мұғалім сыныпты аралап жақсы және кейбір кемшіліктермен орындалған жұмыстарды жинап алып, олардың жетістіктері мен кемшіліктерін салыстыра отырып сынып оқушылардың өздерін қатыстырғаны жөн. Жұмыстар бағасы сынып журнальна түсіріледі.

8.Жаңа сабақты түсіндіру. Мұғалім жаңа сабақтың тақырыбын тақтаға жазып оның қысқаша мақсат міндетін түсіндіреді. Тақырыпты пайдаланып оқушыларға танымдық білім беру мақсатында қысқаша кіріспе әңгіме өткізеді. Жаңа тапсырманы орындау ережелерін кесте, сұлба арқылы көрсетіп немесе тақтада иллюстрациялап түсіндіреді. Бейнелеуші нәрсенің көлеміне талдау жасап бейенелеу кезеңдерінің бір ізділігін көрсетеді. Жаңа материалдың игерілуіне көз жеткізу үшін мұғалім сыныпқа сұрақтар қойып отырғаны жөн. Жаңа сабан тақырыбына байланысты белгілі суретшілер, мүсіншілер, қолөнер шеберлерінің шығармаларының репродукциялары көрсетіліп, талдау жасап таныстырады. Репродукцияларды көрсетуде эпипроектор, эпидаскоп, компьютер т.б. техникалық құралдарды пайдалану сабақтың сапасын арттырып, оқушылардың сабаққа қызығушылығын оятады.

Суретшілер шығармаларын таныстыруда мұғалім тек өзі баяндамай, оқушылардың шығарма туралы пікірлерін тыңдап ортаға салғаны жөн, ол оқушылардың сөздік қорын, өз пікірін баяндай білу дағдысын қалыптастырады, өнер туындысын тану, бағалай білу қабілетін дамытады.

9.Машықтық жұмыс. Жаңа сабақ материалын түсіндіріп болған соң оқушылар өз бетімен машықтық жұмыс орындауға кіріседі. Жұмыс барысында мұғалім сыныпты аралап оқушылардыі іс-әрекетін қадағалайды, қажет болған жағдайда кейбір оқушыларға ескертулер жасап немесе қосымша түсіндіріп, кей жағдайда өзі оқушы жұмысына түзетулер жасайды.

Бастауыш сынып оқушылары көбінесе қосымша ескертпелерге, тусиндірулерге карамастан бейнені кағаз бетіне өте кишкентай етіп немесе бейнені кағаздың бір жағына карай ығыстырып орындайды. Осындай жағдайда мұғалім талапқа сай орындап отырған оқушының жұмысы мен қате орындала бастаған жұмысты сыныпқа көрсетіп, екі жұмысты бір-бірімен салыстыра отырып жетістік пен кемшіліктерді көрсетеді. Бұл салыстырмаға оқушылардың өздерін қатыстырған жөн. Осындай салыстырма көрсетулерден кейін оқушылар өз жұмыстарындағы кемшіліктерін іздеп түзетеді.

Мұғалім сыныпты ара лап қадағалау барысында оқушылардың жұмысты орындаудағы көп жіберіліп отырған қателіктерді саралап, сол қателіктерді жасамау жолдарын таңтада иллюстрациялап көрсетеді. Сонымен қатар мұғалім сынып оқушыларының әрбіреуінің жекелеген мүмкіндіктерін ескеруі қажет, олардың ішінде бейнелеуге мейлінше бейімді немесе кейбір оқушылардың бейнелеу іскерлігі төмен болып келеді. Сондықтан да сыныппен жұмыс кезінде мұғалім соңғыларымен көбірек қосымша жұмыстанады, психологиялық көмек көрсетеді, яғни баланың сурет салудағы өзіне сенімсіздігін жою үшін оның жұмысындағы кейбір кішкене жетістіктерін мадақтап көтермелейді. Мұғалімнің машықтық жұмыс кезіндегі осындай іс-әрекеті сынып оқушыларының жұмысты теніс үлгеріп аяқтауларына мүмкіндік жасайды.

10.Қорытынды және үйге тапсырма. Сабақтың бұл кезеңінде қысқаша сұрақтар немесе дидактикалық ойындар арқылы жаңі білімнің меңгерілу деңгейі тексеріледі. Оқушылардың аяқталған жұмыстарынан тақтада шағын көрме ұйымдастырылады. Онда жақсы орындалған жұмыстардың жетістіктері мадақталып, нашар орындалған жұмыстардың кемшіліктері көрсетіледі. Мұғалім осы жұмысты өткізу кезінде әр оқушының жеке басына құрметті көзқарасты әрдайым ұстануы керек. Әсіресе 1-2 сынып оқушыларымен жұмыс кезінде осы психологиялық мәселеге мұқият көңіл бөлгені жөн.

Көрме нәтижесінде кейбір оқушылардың бағасы сыныпқа жарияланып, қалған оқушылардың жұмыстары синап алынып сабақтан тыс уақытта тексеріліп бағасы есепке алынады.

Үйге тапсырма жаңа сабан тақырыбына сәйкес жоспар бойынша беріледі немесе кей жағдайда қосымша жұмыс дәптерімен жұмыс істеу тапсырылады. Мұғалім үй тапсырмасы жөнінде мағлұмат береді, берілген тапсырма оқушыларға түсінікті болуы тиіс. Сынып бөлмесі жинастырылады, егер акварель, гуаш бояуларымен жұмыс істелген болса, оқушының жұмыс стелі шүберекпен сүртіліп тазартылады.

1-сыныпқа арналған сабақтың жазба жоспарының үлгісі

І. Сабақтың тақырыбы: Ұлттық киімді әшекейлейік.

ІІ. Сабақтың мақсаты:

1.Білімділік: Ұлттық киім үлгілерімен таныстыру.

Бас киімді бейнелеу және безендіру әдістерін үйрету.

2. Тәрбиелік: Қазақтың ұлттық қол өнеріне құрметті көзқарас қалыптастыру.

3. Дамытушылық: Ой-өрісін, қиялын, эстетикалық талғамын дамыту.

ІІІ. Сабақтың түрі: Сәндік сурет және көркем құрастыру. Ар алас.

ІҮ.Сабақтың әдісі: Ауызша, көрнекілік, машықтық.

Ү. Сабақтың көрнекілігі: Ұлттық киім, ою-өрнек үлгілері, бас киімді бейнелеу кезеңдері, фото суреттер, диафильмдер.

ҮІ. Сабақтың барысы.

1.Ұйымдастыру кезеңі:

Оқушылардың жұмыс орнын ұйымдастыру, сабаққа көңілдерін аудару.

2.Үй тапсырмасын тексеру

    • Балалар, біз жаңа сабаққа кіріспес бұрын өткен сабаққа оралып, үй тапсырмасына шолу жасайық. Қазір мен сіздерге өткен сабақ бойынша бірнеше сұрақтар қоямын мұқият тыңдап, ойланып естеріңе түсіріп жауап беріңіздер.

1.Өткен сабақта қандай тақырыпта сабақ өттік?

2.Қандай суреттерді натюрморт деп атайды?

3.Дастаржанда болатын қандай ұлттық тағамдарды білесіздер?

Қане, енді үйге берілген тапсырмалардың кейбіреуін бірігіп талдап көрейік. (Екі-үш оқушының үлгілі жұмыстарының қағаз беті не орналасуы, ұқыптылықтығы, түстік шешімі басқа оқушылардың қатысуларымен талданады).

3.Жаңа сабақ

- Балалар, бүгінгі өтетін сабағымыздың тақырыбы “Ұлттық киімдерді әшекейлейік”. Бұл сабақта біздер бірнеше ұлттық киімдермен танысып, ер адам бас киімін әшекей леп безендіреміз. Сондықтан да жаңа сабақты мұғият тыңдап қатысып отырайық, өйткені сабан соңында жаңа сабан бойынша сұрақтар қоямын, бағалаймын.

Қазақ халқы өте ерте замандардан киім тігу, оны әдемелеп безендіріп әшекейлеуге үлкен мән берген. Киім адамды қыста суықтан, желден, жазда ыстықтан сақтайды. Сонымен қатар ол киімдер қоршаған орта табиғат сұлулығына, жан-жануарларға байланысты әсем ою-өрнектермен безендірілген. /Бірнеше әсем ұлттық киім үлгілері көрсетіледі. Олардың атаулары, безендірілуі жөнінде жалпылама ғана айтылады/.

Соның ішінде қазақ халқында бас киімдерге өте ерекше көңіл бөлген, оны аяқ астына тастамай үнемі үйдің төрінде, жоғарыда ұстаған. “Киіп жүрген бас киімді сыйға тартуға болмайды, маңдайыңа жазылған бағың таяды” деген ұғым бар. Жас та, кәрі де жалаңбас жүрмеген, ер адамдар тақия, қалпақ, қасаба, сәукеле, кимешектер киген. Ол бас киімдер аң терісі, асыл тастар, алуан түрлі ою-өрнектермен /өсімдік тектес/ әшекейленген (көрсету барысында сұрақ-жауаптар арқылы оқушылар пікірі тыңдалады).

1.Тақияны әшекейлеуге қандай ою-өрнектер пайдаланылған?

2.Сәукелені әшекейлеуге қандай материалдар пайдаланылған?

    • Ендеше, балалар, бізде осы шеберлер сияқты бүгінгі сабағымызда ер адамдар бас киімі “айыр қалпақты” бейнелеп әшекейлеп көрейік.

Ол үшін алдымен мына бейнелеу кезеңдеріне мұқият қарап түсініп алайық.

      1. Қағазды көлденең алып оның ұзындығы мен енінің дәл орталарынан өтіп, бір-бірімен қиылысатын түзулер жүргізіледі. Ол көмекші сызықтар қатты бастырылмай жеңіл сызылуы керек.

      2. Жоғарыдан төмен қарай сызылған көмекші сызық дәл ортасынан өтетіндей етіп үш бұрыш сызамыз. Үш бұрыштың төбесі қағаздың жоғарғы шетінен басталып, табаны қағаздың төменгі бөлігіне жетпей орналасады.

      3. Қағазды көлденең бөліп тұрған көмекші сызық ортасы болатында етіп үш бұрыштың табанының үлкен жарты шеңбер сызылыды.

      4. Пайда болған екі фигурадан қалпақтың бейнесін белгілеп, қалған көмекші сызықтарды кеті ріп тастап, пайда болған қалпақ бейнесін тақтада берілген ою-өрнек үлгілерін пайдаланып немесе осыған дейін таныс ою-өрнектерді пайдаланып әшекейлеп безендіреміз. Әшекейлеуге бұрынғы алған білімді пайдаланамыз. Түстік шешімін өз қалауларыңызша алуға болады.

/шығармашылық тапсырма ретінде/

4.Машықтық кезең

Оқушылар машықтық жұмысқа кіріседі. Мұғалім сыныпты ара лап оқушылардыі іс-әрекетін қадағалап, керек болған жағдайда нұсқау беріп көмектеседі. Жұмыс барысында мұғалім оқушылардың басым көпшілігі жіберіп отырған кемшіліктерін байқаса, оны түзету ретін тақтада көрсетеді. Ал сыныпта бірен-саран жіберілген қателіктерді сол оқушылардың Жанна барып көмектеседі. Орындалоу барысы дұрыс кейбір жұмыстары сынып алдында көрсетіліп үлгі етеді.

5.Қорытындылау және үйге тарсырма

Аяқталған бірнеше жұмыстардан тақтада шағын көрме ұйымдастырылады. Жекелеген жұмыстар оқушылардың қатысуымен талданады. Жаңа білімді пысықтау мақсатында сұрақтар қойылады /дидактикалық ойындар ұйымдастыру түрінде өткізуге болады/.

Қандай ұлттық киімдер түрлерімен таныстық?

Ұлттық бас киім түрлерін кім атайды?

Сәукелені кім киген?

Үйде ата-анаңның немесе апа-ағаларыңнан тағы қандай ұлттық бас киімдер болатындығын біліп келіңдер /сыныпта аяқталмаған жұмыс болса, үйден аяқтау тапсырылады. Жұмыс орыны/

2. Саналылық пен белсенділік принципі - Педагогикада саналылық пен белсенділік дегеніміз білімді саналылықпен белсене қабылдап,оның өмірмен тәжірибемен байланысын тереңдету, оқылатын деректер мен құбылыстардың мәніне түсіну болып иабылады. Бұл принцип те оқыту жүйесіндегі ең маңызды принциптің бірі болып саналады, өйткені жаңа білімді оқушы саналы түрде өз бетімен терең ойланып, ой елегінен өткізуі керек. Білімді саналы түрде қабылдап меңгеру, оны өмірде, машықтық жұмыста өз бетімен пайдалану белсенділігін арттырад. Саналылық пен белсенділік екеуі мүлдем екі бөлек ұғымды білдіргенімен оқыту барысында екеуін бір-бірінен ажыратып қарауға болмайды, өйткені олар үнемі бірін-бірі толықтырып тұрады. Оқушының белсенділігінсіз саналы білім меңгерілуі мүмкін емес, ал санасыз белсенділік құр айғай-шу болып қалады. Саналылықпен, белсенділікпен алған білім қашанда оқушының алдына қойған оқу міндеттерін шешіп және ол білімді санасында мықты бекітіп сақтауына мүмкіндік жасайды. Сонымен қатар саналылық пен белсенділікжаңа алынған білімді тереңдетіп молайтуға, шығармашылық ізденіске, машықтық жұмысқа қызығушылықты арттырады. Оқушы әр жаңа білімнің өз дүниетанымын қалыптастыратын, қоршаған ортамен байланыс іс-әрекет мүмкіндігін молайтатындығын сезініп түсінеді.

Мұғалім сабақ барысының әр кезеңінде де оқушылардың саналы белсенділігін қадағалап ұйымдастырып отыруы қажет. Тәжірибеден белгілі болғандай оқушы мұғалімнің жаңа сабақты түсіндіріп, әңгімесін салғырт тыңдап қабылдаған болса, онда берілген жаңа білім меңгерілмейді, яғни оқушы сабақтың кейінгі басқа кезеңдерінде жақсы нәтижеге жетпейді деген сөз. Кей жағдайда оқушы сабақтың жаңа біліммен танысу кезінде салғырттық танытып, ал кейінгі өзіндік жұмыс кезінде белсенділік танытып жұмысқа кірімеді. Бұл жағдайда да оқушы жұмысы нәтижелі болмайды.

Сондықтан да мұғалім сабақтың әр кезеңінде де оқушылардың саналы белсенділігін ояту үшін оқытудың әр түрлі әдіс-тәсілдердің шебер пайдалана білуі керек.

Жаңа сабақты түсіндіру кезінде жанама сұрақтар қою, немесе жаңа мәселе туралы оқушылардың пікірін тыңдау, сұрақ-жауап т.б. әдіс-тәсілдер арқылы оқушылардың саналылығын, белсенділігін арттыруға болады. Мысалы, мұғалім ұлттық қолөнермен таныстыру сабағында қолөнер түрлерін әңгімелеп, оған байланысты түрлі-түсті әсем репродукциялар т.б. көрнекіліктер көрсетіп, оқушылардың сабаққа саналы белседілігін ояту мақсатында сұрақтар қояды: «Қолөнер бұйымдары несімен тартымды?» бұл сұраққа оқушылар бұйым бейнелерін жай қарамай саналы зерттей, талдай қарап жауап іздейді. Ал «бұл бұйымдар қандайөрнек түрлерімен безендірілген?» деген сұраққа оқушылар өткен сабақтардаалған білімдерін еске түсіре отырып жауап береді. Немесе осы көрсетілген бұйымдардың тұрмыста қолданылуы, материалы, безендірілуі жөнінде оқушылардың пікірін тыңдау арқылы олардың жаңа білімді меңгеруге саналы белсенділігін ұйымдастыруға болады. Бұл оқушылардың жаңа білімді саналылықпен белсенді меңгеріп әрі бірден бекітуіне мүмкіндік жасайды.

Сабақтың машықтық кезеңінде оқушыларға ою-өрнектерден жолақтың немесе шаршының ішіне композиция жасау тапсырылады. Сабаққа оқушылардың саналы белсенділігін арттыру мақсатында тапсырманы белгілі бір бұйымды безендіру үлгісі ретінде орындауға болатындығы ұсынылады. Жұмысқа үйде орындаған эскиздер немесе өткен сабақтарда танысып бейнелеген ою-өрнек элемнттерін басшылыққа алу ұсынылады. Оқушылар жұмыс барысында өздігінен ізденіп, өткен білім мен жаңа білімді ұштастыра отырып, белсенді жұмыс істейді.

Мұғалім үнемі оқушыларды сыныпта немесе үйде өз бетімен жұмыс істеуге үйретуі керек. Өз бетімен жұмыс жаңа білімді, іскерлік дағдыны бекітіп, дамытып қана қоймай, сонымен қатар шығармашылық ізденіске, саналы белсенділікке тәрбиелейді.

Өз бетімен жұмыс тапсырмалары мән мағынасына қарай әр түрлі болуы тиіс: заттан қарап бейнелеу немесе сәндік сурет және көркем құрастыру т.б. Ол оқушыға жан-жақты іздену аясын кеңейтіп әр түрлі материалдармен жұмыс істей білу дағдысын қалыптастырады. Өздік жұмыс нәтижесінен оқушының білім деңгейін, іскерлік қабілетін байқап, ол оқушымен жұмыс істеуді жоспарлау мәселесін айқындауға болады. Сонымен саналылық және белсенділік принципін іске асыруда мұғалім мен шәкірттің бірлесіп істейтін шығармашылық жұмыстарының игі әсері мол.

Оқушылардың саналылық және белсенділік қабілеттеріне дамытуда әр баланың жеке бас ерекшеліктеріне де аса көңіл бөлінуі керек. Баланың психологиялық ерекшелігіне байланысты мадақтау, өз мүмкіндігіне сенімін молайту, ар-намысына тимей байыпты сынау. Мұғлімнің жекелеген оқушымен жұмыс кезі ол көбіне сабақтың машықтық кезеңінде өтеді. Оқушы жұмысындағы кемшіліктерге байланысты нұсқау беру, түсіндіру, қайталау, ескертулер, түзетулер енгізу. Бұл жұмыста мұғалім оқушы жұмысының кемшілігін түзетуші рөлінде емес, керісінше оқушымен ынтымақтастық бірлікте, кемшіліктің жіберілу себебін анықтап оны бірігіп түзету мәселесін ұйымдастырушы болғаны жөн.

Оқушының мұғаліммен бірлестікте жұмыс істеуі оның сенімін молайтып, белсенділігін арттырады.

Мысалы, заттан қарап бейнелеу сабағында оқушының құмыраны бейнелеген жұмысынан кемшілік байқаған мұғалім оқушының жанына келіп «Мұқият қарашы, құмырамыз дұрыс тұр ма, бір жағына қарай қисайып бара жатқан жоқ па? Қане тексеріп көріңдерші» деуі қажет. Ол үшін құмыра аузының ортасынан қағазымыздың жанынан табанына қарай параллель көмекшісызық түсіреміз. Оқушы құмыраның аузы мен табанысәйкес келмей тұрғанын анықтап жұмысты өз бетімен түзетуге кіріседі.

Негізінен өз тәжірибесінде әр түрлі сабақ түрлеріне арналған оқушылардың өз машықтық жұмыс барысын, жаңа материалды игеруін өздері тексеріп отыру әдістерінің жүйесін жасап, сабақ барысында пайдалануға ұсынған жөн. Ол оқушылардың өз жұмысын үнемі тексеріп отыруға дағдыландырады.

Саналылық және белсенділік принципінің жүзеге асуы мынадай қағидаларға негізделеді:

  • оқушыға алдағы жаңа білімнің және оған байланысты жұмыстардың мақсат, міндеттерін және оның болашақта пайдалылыған айқын түсіндіру;

  • оқыту барысында танымдық материалдарды ұтымды пайдалану, топтық зерттеу және жеке зерттеуге мүмкіндік жасау;

  • бейнелеу жұмысында жаңа бейнелеу материалдары мен құралдарын меңгерту, жаңа бейнелеу терминдерін ұсыну және пәнаралық байланысты пайдалану;

  • мектептегі бейнелеу өнерін оқытуда мұғалімнің басты міндеті суретші емес, бірінші жеке тұлға тәрбиелеу керектігін ескерту;

  • бейнелеу өнерінің және оған байланысты білім мен іскерлік дағдының және адам тұрғысында, қоғамда, қоршаған ортада алатын орнын ашып көрсету.

  • Сабақты ұйымдастыруда жаңа педагогикалық технологияларды, озық іс-тәжірибелерді пайдалану.

Сонымен саналылық пен белсенділік барлық оқу-тәрбие барысында басты нысана болуы керек, өйткені қазіргі саналы да белсенді оқушы – ертеңгі қоғамның саналы да белсенді мүшесі.


Жүйелілік және бірізділік принципі- Педагогика ғылымы әрбір жаңа білімнің, дағды немесе жаңа тапсырманың бұрынғы өткен білімге және іскерлік дағдыға негізделіп берілуін талап етеді. Жаңа білім мен дағдыны меңгеру келешекте өтетін сабақ пен өткен сабақтың байланысын анықтайды. Жаңа сабақтың материалын өткен сабақпен байланысытырып, бірізділікпен оқыту оқушының білімін тереңдетеді. Жаңа оқу материалы оқушының есіндегі бұрынғы білімді тексереді және оны толықтырады. Оқыту процесіндегі ең басты болып саналатын осы жүйелілік пен бірізділік принципі қаншалықты үздіксіз байланыста жүрсе, соғұрлым жұмыс та нәтижелі болады. Осыған орай Я.А.Коменский: «бүгінгі мен кешегіні бекітіп, ертеңгіге созылта жол салуы үшін барлығы үздіксіз бірізділікпен жүргізілуі тиіс» деп айтқан болатын.

Бейнелеу өнеріне оқытуда жүйелілік принципі бейнелу жүйелілігінің ережелерін қатал сақтауды талап етеді. Ол - өткен сабақтағы материалдарды меңгермей, оны бекітпей жаңа сабақ материалына көшпеу. Оқушы бейнелеудің әрбір кезеңдерін бірізділікпен жеке-жеке меңгеруі, бекітуі қажет, өйткені әрбір келесі кезең өткен кезеңнің құрамдас кезеңінен туындайды.

Мектептегі бейнелеу кабинетінің заттық (натуралдық) қорының кедейлігінен кейде мұғалім әр түрлі натюрморттық қойылымға бір затты пайдаланады. Ол оқушылардың сабаққа қызығушылығын азайтады және оқытудың жиілілігі мен бірізділігін бұзады. Заттан қарап бейнелеу сабақтарында қолданылатын заттар кездейсоқты болмауы тиіс.

Әрбір жаңа сабаққа қойылатын зат пішіні біртіндеп күрделенеді, әр сабақта оқушылар алдына жаңа міндеттер қойылады.

Сабақ барысында педагог әр сабақты бейнелеу өнері пәнінің толық тарауларындағы міндеттерді бір-бірімен саналы әрі жүйелі байланыстырғанда ғана жұмыс жемісті болмақ. Сондықтан да мұғалім әр сабақ немесе әр сабақтың кейбір кезеңдерін жеке-дара қарастырмай, толық пән міндеттерімен байланыстыра қарастырыу тиіс.

Бейнелеу өнері пәнінің мазмұнындағы жазықтықта бейнелеу, сәндік қолданбалы өнер, мүсін, сәулет өнері тарауларына байланысты сабақтар көбінесе, мектепте жеке-дара қарастырылып оқытылатын жағдайлар кездеседі. Осыдан бейнелеу өнерін оқытудың жиілілігі мен бірізіділігі бұзылады.

Тараулар арасындағы байланысты жоймас үшін мұғалім әр тақырыптың мазмұндық құрылымына, тақырып бойынша істелінетін машықтық жұмыстағы бейнелеу іс-әрекетіне терең талдау жасап байланыс көзін іздеу қажет.

Дегенмен, мынандай байланыс көзінің үлгілерін ұсынып көрейік. Мысалы, сәндік сурет, көркем құрастыру және тақырыптық бейнелеу, заттан құрап бейнелеумен тығыз байланысты, ал бейнелеу өнері туралы әңгіме барлық қалған тарау сабақтарымен байланыста болады. Осы көрсетілген әр сабақтың түрлері бірін-бірі толықтырып, оқушылардың жалпы бейнелеу өнері бойынша түсініктерін байытады.

Мысалы, сәндік сурет және көркем құрастыру сабақтарында мұғалім оқушыларға қолөнер суретшісі өзінің безендіру жұмыстарына ою-өрнектерді, шынайы табиғаттағы заттарды, құбылыстарды қарап оларды қалай өрнекке айналдыратыны жөнінде айтып көрсетеді. Әрине табиғаттағы өсімдік жапырақтарын, жан-жануарларды стильдік, сәндік суретке айналдыру бірден оңай меңгерілетін жұмыс емес. Сондықтан, бұл жерде бірінші оқушының заттан қарап бейнелеу сабақтарында алған білімдерін еске түсіру қажет болады. Онда оқушылар зат бейнесін бейнелемесбұрын оны мұқият қарап, құрылысымен танысыпсодан соң оны белгілі бейнелеу кезеңдері бойынша жазықтық бетіне түсіреді. Бірінші заттың жалпы жазықтық бетіндегі алатын орны белгіленеді. Сол белгіленген заттың жалпы сыртқы бейнесінің үстіне оның пропорциялық ерекшеліктері түсіріледі. Екінші белгіленген пропорциялық ерекшеліктері бойынша заттың жалпылама бейнесі айқындалады. Міне, заттан қарап бейнелеудің осы кезеңіндегі пайда болған бейнені заттың стильдік бейнелеудің алғашқы қадамы ғана. Стильдік бейнелеуде заттың немесе құбылыстың құрылысының ырғақтылығына симметриялы, ассиметриялығына, түстік үйлесіміне мән беріледі.

Сонымен, сәндік сурет салуды меңгеру үшін басқа да сабақтармен байланыс жүйелілігі үнемі сақталу керектігі айқындалады.

Сабақта немесе сыныптан тыс жұмыстарда кескіндеме және композиция негіздерін оқытудағы жүйелілік пен бірізділік барысында аса көңіл бөлінуі керек. Іс жүзінде осы мәселелер бойынша жүйелілік пен бірізділік принципі бұзылып жататыны рас. Ол: кескіндеменің көркемдік мүмкіндігін, композиция негіздерін оқытуда пайдалану, сыныптар сатысы жоғарылаған сайын біртіндеп күрделенетін тақырыптық композицияларды кескіндеме материалдарымен орындау. Бұл жұмыстарда сыныптан тыс шаралардың да мүмкіндігі зор.

Қазіргі мектептердегі бейнелеу өнері бағдарламаларында заттан қарап бейнелеу, түстану, композиция, мүсіндеу, өнер туралы әңгіме т.б. сабақтары бойынша тақырыптар әр сыныптарда қайталанып келеді (әсіресе әр сыныптағы түстану композиция сабақтарының мавзмұны бойынша). Осыған орай осы сабақтардағы мәселелерсынып сайын қайталанып бірін-бірі көшіріп кетпей ме, бұл жағдайда оқытудың жүйелілігі, бірізділігі сақтала ма деген сұрақтар туындайды.

Ол үшін мұғалім бейнелеу өнері пәнін оқу бағдарламасына сүйене отырып, тақырыптың күнтізбелік жоспарын құрсатыруда осы материалдарын әр сынып бойынша бөліп, сонымен қатар әр сыныптарда сол материалдардың оқытудағы білімдік, танымдық мөлшерін анықтап жоспарлайды.

Мұғалім әр сыныпта бір тақырып бойынша оқушыларға қандай жаңалық ұсынатындығын белгілеп жоспарлағанда оқытудың үдемелі жүйелілігі мен бірізділігі сақталады.

Мысалы, мұғалім сыныптар бойынша «Түстану» тақырыбына байланысты мынадай міндеттерді белгілейді:

  • 1 сыныпта оқушыларға түстану бойынша негізгі түстер және олардың қоспасынан пайда болатын қосымша түстер: қызыл мен сарының қызғылт сары, сары мен көктің қоспасынан жасыл, көк пен қызылдың қоспасынан күлгін түс шығатындығын, түстердің жылы және суық болып бөлінетіндігі жөнінде әңгімелеп көрнекіліктерден көрсетіледі;

  • 2-3 сыныпта оқушылар көркем бояулар жүйелерімен, атауларымен танысады: ашық сары, ашық қоңыр (охра светлая), қызыл қоңыр (кадмий оранжевый), алқызыл (кадмий алый), қызыл қоңыр (охра красная), көгілдір көк (кобалый голубой), жасыл көк (изумрудный зеленый) т.б. акварель, гуашь бояуларының түрлерімен, өзіндік қасиеттерімен танысып, осы бояуларды қолданып (акварель немесе гуашь), оқулықта көрсетілген негізгі түстердің ашықтан қоюға дейінгі реңдерінің өзгеруін қылқаламмен орындайды;

  • 4 сыныпта оқушылар өткен сыныптарда алған білімдерін одан әрі тереңдетіп «түсті рең» және олардың үйлесімділігі, зат реңінің фонға байланысты өзгеруін, мысалы, қою қараңғы фондағы ашық реңді нәрсе одан әрі ашық болып, ал ашық фондағы сол ашық нәрсе күңгірт болып көрінетіндігі жөнінде, түстердің түстік шеңберде орналасу реті жөнінде мәлімет алады. Бояулардың бір-бірімен араласу ерекшеліктерін, соның ішінде, мысалы, көк пен қызғылт сары қоспасынан, қызыл бояу мен жасыл, сары мен күлгін бояулардың қоспаларынан кір түс шығатындығы жөнінде біліп, тәжірибе жұмыстарын жүргізеді.

Осындай сыныптар бойынша оқу мазмұнын жүйелілік пен бірізділік принципін сақтай отырып жоспарлауда әр сыныпқа ұсынылатын материалдың мүмкінділігі мен сәйкестілігі ескерілуі қажет.

Түсініктілік және сәйкестік принципі - Оқытудың түсініктілік принципі мұғалімнен жаңа материалдың күрделілік деңгейін және оны әр сыныпта меңгерілу мүмкіндігін білуді, сонымен қатар оқушылардың жас ерекшелігін, жеке іскерлік және танымдық қабілетін білуді талап етеді. Оқу материалын оқушының жас ерекшелігіне, жеке іскерлік қабілетіне сәйкес түсінікті етіп жоспарлау үшін мұғалім оқушылардың әр жаста белгіленген уақыт ішінде қандай білік және іскерлік дағдыларды меңгере алатындығын білуі тиіс.

Оқыту барысында түсініктілік және сәйкестік принципін сақтамау оқушылардың жаңа білімді, іскерлік дағдыларды қабылдап, меңгеруіне қиындық туғызады, қызығушылықтарын азайтады. Мысалы, 1сынып оқушылары заттан қарап бір немесе екі заттан тұратын бейне салуы мүмкін, бірақ ол заттардың көлемін жарық, көлеңке түсіріп көрсете алмайды. Немесе 1 сыныптағы «Қарлығаштың құйрығы неге айыр?» ертегісі бойынша сурет салу сабағында оқушылар ертегі мазмұнын түсініп әңгімелей алғанымен, оған байланысты композициялық заңдылықта құрастырыпбейне жасау қиындыққа түседі. Дегенмен, жекелеген ертегі кейіпкерлерін бір-бірімен композициялық байланыссыз бейнелеген жұмыстар орындаулары мүмкін.

3-4 сыныптарда оқушылар жазықтық бетінде бейнелеген тақырыптың суреттерінде образдық кейіпкерлерінің арасында қарапайым композициялық байланысты көрсете алу дағдысын меңгереді. Бірақ ол образдардың көркемдік, пластикалық тақырыпқа эмоционалдық қатынасы болуы мүмкін.

Сөйтіп оқушылардың осындай материалды меңгерудегі мүмкіндікиерін алдын ала ьолжау мұғалімнің сабақ барысын жоспарлауда түсініктілік және сәйкестік принцрипін сақтауына мүмкіндік жасайды. Ал бұл дидактикалық принципті сақтау оқушылардың жаңа материалды қабылдауына нәтижелі етеді.

Қабылдау – психологтардың айтуынша дамның көз алдындағы бейне адам санасына айна тәрізді шағылысу емес, қабылдау әрқашан өткен тәрбиемен байланысты. 1-2 сынып оқушыларының көріп қабылдау тәжіриибесі 4 сынып оқушыларына қарағанда әрине өте аз. Баланың көріп қабылдауын байыту арқылы біз оның елестету қабілетін де байытамыз. Ал елестету қабілетін дамыту арқылы біз оның қиялының да дамуына себепші бола аламыз.

Бұл психологиялық қабілеттер тек көркемдік іс-әрекетбарысында дамиды. Соның ішінде бейнелеу өнері де кенже орында қалмайды. Дегенмен оқыту барысында түсініктілік және сәйкестілік принципіне байланысты мәселені реттеу, ұйымдастыруда мұғалім оқушылар мүмкіндігін мүлдем төмендетіп алмауын да қарастыру қажет. Оқушыларды белгілі қиындықты жеңуге бағыттап, белсенді жұмысқа жұмылдырып отыруы керек, сонла ғана оқушылар біліктілік және іскерлік дағдыларын меңгеріп қана қоймай, сонымен қатар, өз күшімен жеңген қиындық пен шығармашылық жұмыстан қуанышьы көңілге бөленеді.

Мысалы, бастауыш сыныптарда сәндік суретжәне көркем құрастыру сабақтарында берілген үлгі сызба бойынша қағаздан бүктеп (оригами) көлемді бейне жасайды, бүктеудің бірнеше үлгілерін көрсетеді. Содан соң мұғалім оқушыларға үлгі сызбасыз түрлі-түсті қағаздардан бейнелер бүктеп шығарудытапсырады. Бұл оқушылардң жеке ынтасын оятып, жұмысқа шығармашылық тұрғыдан қарауына ұйытқы болады.

Кейбір педагогтар бірінші және екінші сынып оқушылары тек үлгі арқылы жұмыс істеуі керек деген пікірді ұсынатыны белгілі. Жалпы өнерді шығармашылық сырымен көркем де мәңгі деп бағалайтын болсақ, онда үлгіден көшіру, тек үлгі арқылы жұмыс істеу ешқашанда сырлы да көркем шығармашылық дүние тудырмайды. Оқушының тек үлгіге сеніп жұмыс істеуі оның өз бетімен шығармашылық жұмыс істеу қабілетін дамытпайды, яғни өз бетімен ойлауы тежеледі.

Бұл жерде түсініктілік және сәйкестілік принципін оқу барысында іске асыруда мұғалім әр баланың жеке ммүмкіндігін, қабілетін де ескеруі қажет, өйткені сынып оқушыларының қабілеттері бірдей болуы мүмкін емес, кейбіреуі жаңа білімді тез арада меңгерсе, кейбіреуі үлкен қиындықпен меңгереді, кейбіреуі жұмыс әдісін тез игерсе, енді біреулері сол әдісті ұзақ уақыт игере алмай, жұмыс уақытын созып алады. Сондықтан да мұғалім жаңа білімді игерудегі міндетті деңгей мен мүмкіндік деңгей арасын айқын көрсетіп жұмысқа бағыттанғаны дұрыс.

Оқытудың дидактикалық принциптері жөніндегі ойымызды қорыта келіп айтатын сөз – осы көрсетілген принциптер бір-бірімен өте тығыз байланыста бірін-бірі толықтырып отырады. Сондықтан да оқыту мен тәрбиенің нәтижелі болуы осы жүйенің бұзылмауына байланысты демекпіз.

1   ...   18   19   20   21   22   23   24   25   ...   30

Похожие:

«КӘсіптік білім және өнер» факультеті «бейнелеу өнері және дизайн» кафедрасы «Бейнелеу өнерін оқыту әдістемесі» iconҚолы аты-жөні
Аспаптық орындау, Дәстүрлі музыкалық өнер, Музыкалық білім, Вокалдық өнер, Режиссура, Мәдени тынығу жұмысы, Дизайн, Бейнелеу өнері...
«КӘсіптік білім және өнер» факультеті «бейнелеу өнері және дизайн» кафедрасы «Бейнелеу өнерін оқыту әдістемесі» icon«Бейнелеу өнер тарихы» 5В010700 «Бейнелеу өнері және сызу» мамандығы бойынша
Дәріс сабақтарының қысқаша мазмұны
«КӘсіптік білім және өнер» факультеті «бейнелеу өнері және дизайн» кафедрасы «Бейнелеу өнерін оқыту әдістемесі» icon«Көркем қолданбалы өнер және кәсіптік білім беру» кафедрасы 050107 Бейнелеу өнері және сызу
Курс бағдарламасы жоғары оқу орындарының пәндеріне сай және Қазақстан республикасы білім беру мемлекеттік стандартқа Алматы, 2002...
«КӘсіптік білім және өнер» факультеті «бейнелеу өнері және дизайн» кафедрасы «Бейнелеу өнерін оқыту әдістемесі» iconБарлығы – 135 сағат
Курс бағдарламасы Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі бекіткен 11. 05. 05. Бұйрық №298 мосу-не сәйкес 050107 «Бейнелеу...
«КӘсіптік білім және өнер» факультеті «бейнелеу өнері және дизайн» кафедрасы «Бейнелеу өнерін оқыту әдістемесі» iconЛекция: 52 сағ
Бастауыш оқыту педагогикасы мен әдістемесі”, 050107 – “Бейнелеу өнері, сызу”, 050106 – “Музыкалық білім”, 050119 – “Шет тілі”, 050504...
«КӘсіптік білім және өнер» факультеті «бейнелеу өнері және дизайн» кафедрасы «Бейнелеу өнерін оқыту әдістемесі» iconБілім және ғылым министрінің
Біліктілігі: 010601 3 Бейнелеу өнері және сызу пәнінің негізгі орта білім беру мұғалімі
«КӘсіптік білім және өнер» факультеті «бейнелеу өнері және дизайн» кафедрасы «Бейнелеу өнерін оқыту әдістемесі» icon«6D010700 – бейнелеу өнері және сызу» мамандығы бойынша
Республикасының Білім туралы Заңы 2014. 14. 01. берілген өзгерістер мен толықтыруларымен
«КӘсіптік білім және өнер» факультеті «бейнелеу өнері және дизайн» кафедрасы «Бейнелеу өнерін оқыту әдістемесі» icon6M010700 – «Бейнелеу өнері және сызу» мамандығы бойынша
Республикасы Білім және ғылым министрінің 2011 жылдың 17 маусымындағы №261 бұйрығымен бекітілген магистратура мен докторантураға...
«КӘсіптік білім және өнер» факультеті «бейнелеу өнері және дизайн» кафедрасы «Бейнелеу өнерін оқыту әдістемесі» icon5В010700 «Бейнелеу өнері және сызу» мамандығы бойынша жеке пәндер мазмұны (курстар, юнит бірліктері)
В010700 «Бейнелеу өнері және сызу» мамандығы бойынша жеке пәндер мазмұны (курстар, юнит бірліктері)
«КӘсіптік білім және өнер» факультеті «бейнелеу өнері және дизайн» кафедрасы «Бейнелеу өнерін оқыту әдістемесі» icon«Кәсіпке баулудың теориясы мен әдістемесі» кафедрасы бекітемін
Кәсіби білім беру жүйесіндегі менеджмен: Кәсіби психология; Кәсіби педагогика; Кәсіптік білім берудің әдіснамалық проблемалары; Кәсіптік...
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzdocs.docdat.com 2012
обратиться к администрации
Документы
Главная страница