Қазақстан республикасының білім және ғылым министірлігі




НазваниеҚазақстан республикасының білім және ғылым министірлігі
страница6/10
т б туындыларын
Дата конвертации13.02.2016
Размер1.53 Mb.
ТипДокументы
источникhttp://edu.semgu.kz/ebook/umkd/dd58f9ca-5a94-11e4-bf6e-f6d299da70eeсот медицина лекции.doc
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

Пысықтау сұрақтары:

  1. Мәйіттің табылған жерде қаралуы.

  2. Оқиға болған жерді қарау әдісі мен кезеңдері.

  3. Әр турлі жағдайлардағы өлім болған жерді карау ерекшеліктері.


Ұсынылатын нормативтік актілер

1ҚР ның Конституциясы 2007ж

2.ҚР сының «ҚР сының Президенті туралы» Конституцяилық заңы//

3.ҚР ның Үкіметі туралы заң 2006ж

2. Негізгі әдебиеттер

1. Г.М.Төлепбергенова, Б.А.Дүкенбаева. Сот медицина пәнінен студенттерге арналған оқу әдістемелік құралы (каз., рус.).- Алматы, 2009.-183б.

2. Г.М.Төлепбергенова, Сот медицина пәнінен дәрістер жиынтығы (каз).- Алматы, 2006.-91б.

3. Қаракөбенов Қ.Д. Сот медицинасы. Оқулық .- Алматы, 1996.-319б.

2.Судебная медицина. Учебник / В. Н. Крюков, Л.М. Бедрин. Москва «Медицина», 2005 – 474 с.

3. Практикум по судебной медицины. Г.П. Джуваляков, Д.В. Сундуков. Ростов-на-Дону «Феникс», 2006.

4. Судебная медицина. Ю.Д. Гурочкин, Ю.И. Соседко. Москва «Эксмо», 2006.

5. Попов В.Л., Судебная медицина, Учебник, Санкт-Петербург, 2002

6. Томилин В.В., Пашинян А.П. Руководство по судебной медицине. Москва, 2000.

7. Задачи и тестовые задания по судебной медицине. Под редакцией Ю.И.Пиголкина. Москва. «Гзотар-мед» 2004.

8. Учебное пособие для практических занятий по судебной медицине. Под редакцией Ю.И. Пиголкина. Москва. «Гзотар-мед». 2004.

9. Судебная медицина в схемах и рисунках. Г.А. Пашинян, П.О. Ромадановский. Москва. «Гзотар-мед», 2004.


Тақырып 8. Мәйіттің табылған жерде қаралуындағы дәрігер маманның ролі.


1.Дәрігер маманның ролі.

Мәйіт табылған жерде сот медицинасы саласындағы маман-дәрігер (оның міндетін атқарушы дәрігер) ең алдымен болжамды «мәйітте» нақты өлім белгілерінің бар жоқтығын анықтайды.
      Өлімнің нақты белгілер болмаған жағдайда сот медицинасы саласындағы маман-дәрігер (оның міндетін атқарушы дәрігер) бұл туралы жедел медициналық жәрдем шақырған тергеушіге хабарлайды. 
      Көрсетілген жағдайда сот медицинасы саласындағы маман-дәрігер (оның міндетін атқарушы дәрігер) жеке өзі реанимация бойынша қажетті шараларды (жасанды дем алдыру, жүрекке жабық массаж және басқа да іс-шаралар) қабылдайды.
      Қабылданған реанимациялық іс-шаралардан оң нәтиже болмаған жағдайда тергеуші (тексеріп-қарау жүргізген адамға) оқиға болған жерді тексеріп-қарау хаттамасына реанимациялық іс-шаралардың түрлерін, олардың басталуы мен аяқталу уақытын, оның нәтижесін және оларды тоқтату негіздерін енгізеді.

Мәйіт табылған жерде тексеріп-қарау кезінде сот медицинасы саласындағы маман-дәрігер (оның міндетін атқарушы дәрігер) мәйітті тексеріп-қарау хаттамасына енгізу үшін мынадай мәліметтерді анықтап, тергеушіге хабарлайды:
      1) мәйіттің жатқан күйі, қалпы, аяқ-қолының орналасуы, мәйіттің үстіндегі немесе жанындағы заттар;
      2) мәйіттің киімі мен аяқ киімінің жағдайы мен қалпы (оның бүтіндігі, ластануы, дақтар, түйменің тесіктері, бауларының күйі, қанға ұқсас іздерінің және басқа бөліністердің);
      3) ағытып киімін көтеріп, бірақ шешіндірмей жынысын, шамамен жасын, дене бітімін, терісінің түсін, көрініп тұрған шырышты қабықтарын, көз жанарын, мөлдір қабықты, табиғи тесіктердің жағдайы, егер оларда бөтен заттармен бөлінген сұйықтықтар болса, олардың түсі мен ерекшеліктері көрсетілуі тиіс;
      4) белгісіз мәйітті тексеріп-қарау кезінде ерекше белгілері (тыртық, таңба, туа біткен қал, дене кемшіліктері);
      5) алғашқы мәйіттік өзгерістердің сипатты (хаттама жүргізу барысында мәйітті зерттеудің нақты уақыты міндетті түрде көрсетіледі, атап айтқанда:
      мәйіт дақтарының орналасуы мен диагностикалық ерекшеліктері (түсі, мөлшерлеп басу кезіндегі түстің өзгеруі және бастапқы түсіне келуіне дейінгі уақыт (секундпен), көлденең жолақ бұлшық еттердің механикалық және электрлік тітіркендіруге реакциясы, көз жанарларының электрлік және химиялық тітіркендіруге реакциясы, дененің жабық және ашық бөліктерінің қолымен басып көргендегі суу (салқындау) дәрежесі, дене бөлігі, температураны өлшеу уақыты көрсетілген дененің температурасы (электротермометр мен немесе кәдімгі термометрмен анықталады), міндетті түрде қоршаған ортаның температурасы көрсетіледі;
      6) кешіккен мәйіттің өзгерістері болған жағдайда (шіру, мумиялану, майбалауыз, шымтезек тәрізді кебу және өзгелер) олардың орнығуын, дененің бөліктерінің таралу мен олардың айқындылық дәрежесін көрсетеді;
      7) мәйіттен қандай болмасын бөтен иістің шығуы (алкоголь, эфир және өзгелер);
      8) мәйітте және оның киімдерінде жәндіктер мен олардың жұмыртқаларының болуы (көбірек жиналған орны және олардың сипаты);
      9) қол ұшының күйі, алқанда заттардың болуы (жұмылған жұдырық, саусақ аралықтары, тырнақ асты кеңістігіндегі заттар);
      10) мәйіттің денесіндегі зақымданулар, олардың орнығуы, сипаты, көлемі, пішіні, шеттерінің ерекшеліктері, денеге немесе теріге жұққан заттар, қосындылар, қанға ұқсас ағымдар.
      Жараны (зақымды) тексеріп-қарау кезінде оны сүңілеуге және басқа да зақымның алғашкы түрі немесе қасиеттерін өзгеріске ұшырататын әрекеттер жасауға, сондай-ақ заттай айғақтардың (әйнектің, металл сынықтары, күйе және тағы басқа) ұсақ бөлшектерін жоғалтып алмау үшін қатып қалған қанды, басқа да сұйықтарды жууға, сүртуге немесе басқа тәсілдермен кетіруге тыйым салынады.
      Жарақаттағы бекіткіш құралдар мен заттарды мәйіттің сот-медициналық сараптамасына дейін алуға, ауыстыруға жол берілмейді.
      Мәйітті сырттай тексеріп-қарау мен оқиға болған (мәйіт табылған) жердегі жағдайды зерттеу аяқталған соң сот медицинасы саласындағы маман-дәрігер (оның міндетін атқарушы дәрігер) ауызша түрде тергеушіге мыналар туралы алдын ала өзінің ойын айтуға құқығы бар:
     1)шамамен өлімнің болған уақыты;
     2)өлімнен кейінгі мәйіттің қалпының өзгеруі;
     3)дене жарақаттарын түсіру механизмі мен жарақатты түсірген болжамды қару;
     4)мәйіттің табылған жерінің оқиға болған жермен сәйкестігі;
     5)мәйіттің және оны қоршаған заттарда сипаты бойынша қанға ұқсас заттардың іздері табылған жағдайда сыртқа қан кетуден кейінгі оқиғаларды орнына келтіру мақсатында зақымдардың пайда болуы механизмі туралы талқылау;
     6)өлім себептерін болжау.
      Тергеушіге айтылған болжамдар кезінде тергеуге мүдделі мәселелердің шешілуі тек мәйітті толық сот-медициналық зерттеуден кейін және іс бойынша қажетті барлық қосымша зерттеулерден кейін ғана мүмкін екендігін міндетті түрде хабарлау керек.
      Мәйіт табылған жерде сот медицинасы саласындағы маман-дәрігер (оның міндетін атқарушы дәрігер) мынадай іс-қимылдарды жүзеге асырады:
      1) табылған жерінде мәйітті сырттай тексеріп-қарау мәселелері бойынша, сондай-ақ мәйіттің кейінгі сот-медициналық сараптамасы мәселелері және сот-медициналық сараптаманың құзырына кіретін мүмкін болатын зертханалық зерттеулер бойынша тергеушіге консультация беру;
      2) қанға ұқсас іздер, шәует немесе адамның басқа да бөлінділерін, шаштарын, адамның жұмсақ және тығыз тіндерін, дәрілік препараттарға ұқсас әртүрлі заттарды, тұрмыстық немесе өндірістік химия препараттарын, зақым келтірілуі мүмкін заттар мен қаруларды, сондай-ақ осы іс бойынша мүдделі басқа да объектілерді тауып алуда, оларды маман-криминалистер тексеріп-қарағаннан кейін ғана тергеушіге көмек көрсету;
      3) тергеуші мен куәлардың назарын нақты оқиға үшін маңызы бар барлық ерекшеліктерге (оның ішінде жағымсыз жағдайларға) аудару;
      4) қарауды жүргізу барысында жасалып жатқан істермен олардың нәтижелеріне түсінік беру.
      Сот-медициналық зертханаларда сараптауға жататын объектілер анықталған және алынған жағдайда сот медицинасы саласындағы маман-дәрігер (оның міндетін атқарушы дәрігер) тергеушінің назарын биологиялық тектес кез келген ізді суреттеу қажеттілігіне, оның орнығуын, пішінін, өлшемдерін атап көрсетуге аударады.
      Бұдан басқа табылған іздер жағдайында:
      1) қанның түрлері: қан жиналған жер - жиегі шетінің, перифериясының сипаты, ұйыған қандағы бар іздер (мысалы, бастың шашты бөлігінің ізі), қанның құрғақ қалдығын кейінгі өлшеуге алу, сүйреткендегі іздері - із бағыттары, олардың ені, жиегі мен ұштарының сипаты (қарқындылығы), қанның сіңуі-матаның қай жағынан (сыртынан немесе ішінен) сіңгендігін анықтау, қанның аққан бағыты (әр кесіндінің бағытын көрсету), оның ұшының сипаты, қан тамшысы - тамшы іздері бар аймақты сипаттау, олардың саны, қосылу белгілері бар, жоғын, жиектеріне екінші рет шашырау белгісі бар, жоғын, жиектерін қадағалап қарау, қанның шашырауы – шашыраған аймақтың көлемі, олардың пішіні (желпуіш тәрізді, шынжыр тәріздес т.б.), саны, сопақша пішіндес болса оның ұзын сопақ бөлігінің бағыты, үшкірленген жағының бағыты, және ноқатты элементі (тамшыға ұқсас түрі немесе леп белгісі тәрізді ізі), қанның жағылуы - жиегін жете сипаттау (таңбалар, сүртінділер), қанның инерциялық іздері - ортаға қарай ұмтылған жолақтардың таралуы;
      2) шәуеттің іздерін іздеу мен сипаттауда: тасымалдаушы-заттан іздердің пішіні мен кескінін мұқият суреттеп, түсін, ультркүлгін сәуле арқылы өзіне тән жарқырауын көрсету;
      3) өзге де бөліністерді тапқан жағдайда оларды суреттеп, жазу (сілекей, несеп, тер және т.б.) оларды пішіні мен ерекшеліктерін мұқият түрде сипаттап, жазу, ультракүлгін сәуле арқылы өзіне тән жарқырауын көрсету, (сілекей, тер, шәует күдікті адамның киімдерінде және мәйіттің айналасында байқалуы мүмкін);
      4) шаш іздеуде бұрыш тұсынан жақсы жарық беретін жарық көзі арқылы, сондай ақ лупа, резеңке қондырғысы бар ұштар, шыны аспаптар, пакеттер мен жабысқақ лента және өзгелер болуы тиіс, объекті ауаның жеңіл қозғалысы кезінде оңай жоғалып кетуі мүмкін болғандықтан алу және сақтау кезінде сақтанған жөн (бұл объектілерді жарақат түсірген құралдардан, киімнен, қолдан, мәйіттің астынан іздеген жөн).

Пысықтау сұрақтары:

  1. Дәрігер маманның ролі.

Ұсынылатын нормативтік актілер

1ҚР ның Конституциясы 2007ж

2.ҚР сының «ҚР сының Президенті туралы» Конституцяилық заңы//

3.ҚР ның Үкіметі туралы заң 2006ж

2. Негізгі әдебиеттер

1.Карипова, А.И. Институт освобождения от административной ответственности и административного взыскания :Учеб. пособие.-Алматы:HAS,2005.-

2.Жетписбаев, Б.А. Административные правонарушения: опыт теории и практики .-Алматы, 2005

3.Административное право РК. Часть общая. – А., 1996

4.Административное право РК. Часть особеннная / Ред. Таранов А. – А., 1998

5.Кодекс об административных правонарушениях. – А., 2000

6.Ибрагимов Х. Административное право РК. – А., 2000

7.Жетписбаев Б. Административная ответственность. – А., 1999

8.Практикум по административному праву. – А., 1998

9.Бахрах Д. Административное право. – М., 1993


Тақырып 9. Жәбірленушілердің, айыпталушылардың және т.б. тұлғалардың сот - медициналық сараптамасы.

1. Жәбірленушілердің, айыпталушылардың және т.б. тұлғалардың сот медициналық сараптамасыңың түрлері.

2. Орта дәрежелі және жеңіл дене жарақаттары.

Сот-медицина сарапшысының әрбір нақты жағдайда дене жарақатын дүрыс анықтау үшін оның қаншалықты ауыр екенін айқындауға байланысты кейбір қүқылық мәселелерді білуі қажет. Сонымен бірге сарапшы дене жарақатының қан-шалықты ауыр екенін анықтау жөніндегі өз жауапкершілігін де білуге тиіс. Өйткені сарапшы қорытындысының сыртында талай адамдардың тағдыры түрады. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің баптарын-да денеге салынатын ауыр жарақат түрлерінің бірнеше белгі-лері көрсетілген. Біз оларға жеке-жеке тоқталып өткенді жөн көрдік.

Шын мәнінде заңдарда жарақаттардың бір-ақ түрі - адам өміріне қауіпті жарақаттар ғана қарастырылады. Өйткені жарақат түрлерінің басқа белгілерінің бәрі жарақаттың нақ өзі емес, соның зардаптары болып табылады.

Адам өмірі үшін қауіпті жарақаттарға адам медициналық көмек көрсетілмей өліп кететін немесе оған өлім қаупін туғызатын жарақаттар жатқызылады. Бүл жарақаттар медици-налық көмек көрсетілгеніне қарамастан, сондай жарақат алудың өзі-ақ адам өміріне қауіпті деген сөз. Кейде, медициналық көмек көрсетілген жағдайда, мүндай жарақаттардың ақы-ры жақсы болып, ауыр зардаптарга соқтырмайды. Сондықтан мүндай жарақаттар салынған сәтінде ғана қауіпті болуы мүмкін.

Адам өміріне қауіпті жарақаттарға мыналар:

а) ішкі мүшелер жарақаттанбаса да, бас сүйегіне, кеуде және іш қуысына, сондай-ақ омыртқа өзегіне өтіп кететін жарақаттар;

ә) бас сүйек күмбезі мен түбінің ашық және жабық сы-нықтары, сондай-ақ екі табақшаның да жабық шытынауы жат қызыла ды.

Маңдай қуысының сыртқы қабатынын жарылуы адам өміріне қатер төндірмейді. Мүндай зақымданудың қаншалықты ауыр екендігі денсаулықтың қанша уақыт нашарлауына қарай анықталуға тиіс. Маңдай қуысы дененің басқа да сырт-қы орталарымен тікелей байланысты. Маңдай қуысы сүйегінің жарылуы бас сүйегі ішіне ауа кіргізбейді, сондықтан өмірге қауіп туғызбайды;

б) қолқа, күре тамыр, ішкі күре тамыр, сыртқы күре тамыр, буғана асты, қблтық, иық, сан, тақым артериялары не-месе солармен қатар көк тамырлар сияқты қан жүретін ірі тамырлардың зақьімдануы;

в) түтікті үзын жіліктердің: сан, жіліншік, иық және білек
сүйектерінің ашық сынуы;

г) омыртқалардың жекелеген өскіндерінің жеке сынғанын қоспағанда, мойын ом^ртқаның сынуы, сондайақ басқа жерлердегі омыртқалардЫЧ сынып, жүлынның белсенді жүмыстан қалуы;

ғ) жамбас сүйектерінің сынуы естен тану ауыр болса, қан көп кетсе, жамбас мүшелері зақымданса, яғни өмірге шын қауіп төнсе, сондай-ақ 33 %-тен астам еңбек қабілетін түрақ-ты жоғалту белгілері бюйынша;

д) өмірге қатер төндіретін симптомдарымен қоса, ми шайқалуының ауыр дәрежеде болуы;

е) клиникалық жол^ен анықталған кеуде немесе іш қуысының, жамбас, бүйрек қуысының ішкі органдарының жабық жарақаттары, сондай-^Қ мидың зақымдануы мен бас сүйегі ішіне қан қүйылуы;

ж) токтың ауыр сатысы, коллапс, май және газ эмболиясы
немесе қанның көп кетуі сөйтіп өмірге қатер төндіретін симптомдардың болуы;

з) жүтқыншаққа, көмейге, өңеш пен кеңірдекке жарақат түсуі;

и) егер клиникалық деректермен және істің мән-жайымен объективті түрде анықталған жағдайда алқымның қысылуынан естен айырылып, үмытшақ (амнезия) болкш, мидың қан айналысының бүзылуы;

к) дененің термиялыК. химиялық, электрлік П-Ш дәреже-дегі және дене сыртыныЯ кемінде 25 %-ін қамтитын күйіктер.

Қандай болғанымен, қалған жарақаттардың бәрі негізіне қарай бағаланады.

Өмірге қатер төндіруіне байланысты туындайтын кейбір мәселелерді жеке алып карастыру қажет. Жарақат салу әді-сінің адам өміріне қауідтілігін, оның орналасуын және жа-рақаттың өзі адам өміріие қатер төндіретінін анықтау керек. Жарақат салу әдісіній адам өміріне қауіптілігі қолданыл-ған қүралға (мысалы, балта), қаруға (атылатын қүрал, қанжар және басқалар), заттарға (тотияйын, цианисты калий, т.б. бе-руге тырысу), тәсілге (мОЙынға түзақ салу, қолмен түншықтыру, суға батыру, т.б.) байланысты болуы мүмкін. Адам өміріне қауіп төнуі өзгер:мей қала береді жөне жасалған өре-кет жағдайында ғана емеА сонымен бірге соған дайындалып, өлтіру ушін қастандық жасау, бүл әдіспен денеге жарақат салу жағдайында да сақталып қалады. Егер әлдебіреу жарақат салу мақсатымен сатылып, дайындалған қарумен біреу-лерге шабуыл жасаса, бір ДҚ қаруды қолданып үлгірмесе, оны қолдану қаупі өзгермей қала береді. Ал егер бір адамды атып, оған тигізе алмаса да, атылатын қаруды қолдану әдісінің өзі адам өміріне қауіпті болады т.б.

Зақым келтіру әдісінің адам өміріне қауіптілігін анықтау көп жағдайларда арнайы анықтауды, демек сараптама жүр-гізуді талап етпейді. Тек жекелеген жағдайларда ғана арнайы анықтау керек болуы мүмкін. Мысалы, улануға әрекет жасалған жағдайда қолданылған улы заттың сипаты мен оның адам өмірі үшін қауіптілігін және оның мөлшерін анықтау арнайы анықтауды талап етеді. Бірақ бүл жағдайда да заттың сипатңі мен мөлшерін анықтау үшін арнайы тексеруді қажет етеді, ал сарапшының қорытындысы бойынша тергеуші және сот қолданылған әдістің адам өміріне қауіптілігі жайында түжырым жасайды. Сонымен жарақаттың адам өміріне қауіп төндіретінін немесе оның денсаулығы-на басқаша зиян келтіретінін сарапшы анықтамайды. Сарапшы денсаулыққа зиян келтіру әдісін - жарақаттың адам өміріне қауіптілігін ғана анықтайды.

Жарақаттардың белгілі бір дене бөлігінде орналасуы жа-рақаттың адам өмірі үшін қауіпті екенін өзінен-өзі анықтамайды. Мәселен, жарақаттардың бас, жүрек, іш жағына са-лынуы олардың сол жерлерде болуының өзі адам өміріне қауіпті деуге негіз болмайды. Теріге бас маңынан оқпен жарақат салу, сондай-ақ тері бетіндегі пышақпен, қанжармен жүрек маңынан салынған жеңіл-желпі жарақаттарды сарапшы олардың орналасуына ғана қарап, адам өмірі үшін қауіпті деп анықтай алмайды. Тергеуші мен сот қару мен жарақаттардың орналасуын негізге ала отырып, денеге салынған жарақаттың адам өмірі үшін қаншалықты қауіпті екені туралы қорытынды жасайды.

Заңда дене жарақаты қарастырылғанда мынадай екі жағдай: жарақаттың адам өмірі үшін қауіптілігі мен денсаулыққа жарақат келтірген зияны ескеріледі. Адам өміріне қауіптілік дегеніміз денеге түскен ауыр жарақаттың ерекше белгісі.

Кейбір сарапшылар жарақаттарды олардың сипаты бойын-ша бағалау керек деп пайымдайды. Мысалы, жамбастың сынуы - денеге түскен ауыр жарақат. Жарақаттарды сипаты бойынша есепке алу үшін әуелі жарақаттың сипаты қандай екенін .анықтау қажет. Ал біз жарақаттың сипатын анықтауға әрекет жасасақ, оның адам өміріне қауіп төндірудің нақ өзі немесе оның нәтижесі болып шығады. Ал соңғысы яғни оның нәтижесі түрлі дәрежеде еңбек қабілетін түрақты жоғалтуға немесе үзақ уақыт бойы не аз уақытқа денсаулықтың бүзылуына әкеп соғады.

Алам өміріне қауіптілік дәрігерлік көмекті тез көрсету мүмкіндігіне байланысты кемімейді. Өйткені дәрігерлік көмекті тез көрсетуге мүмкіндік жоқ жағдайда, мысалы түрғын үйлерден, ауруханалардан алыс жерлерде жарақат алы-нуы мүмкін. Мәселен, іш қуысына өтіп кететін жарақат адам өмірі үшін әрқашанда қауіпті. Медициналық көмек көрсетіл-месе, іш пердесінің қабынуы - перитонит бел алып, адам өліп кетеді. Сондықтан өмірге қауіпті жарақаттарға өдетте адамның өліп кетуіне әкеп соғатын немесе сондай қауіп төндіретін жарақаттар жатқызылуға тиіс. Ал осы түрғыдан алғанда бас сүйегін, кеудені, іш қуысы мен жүлын жолы қуысын тесіп өтетін жарақаттар адам өміріне қауіп төндіретін жарақат болып есептеледі.

Күнделікті тәжірибеде кездесетін мәселелерге байланыс-ты адам өміріне ең қауіпті кейбір жарақаттарды қарастырып өткен жөн.

1. Бас сүйек қуысын тесіп өтетін жарақаттардын өмірге қауіп төндіретініне ешқандай күмән жоқ. Кейде кеуде қуысын тесіп өтетін жарақаттардың адам өміріне неліктен қауіпті болатынына күмән келтірулер бар. Емдеу мекемелерінің ма-териалдарына қарағанда, кеуде қуысын тесіп өтетін жара-қаттан адамның ажал табуы мейлінше көп кездесетін көрінеді.

2. Бас сүйектің күмбезі мен түбі сүйектерінің ашық неме-се жабық сынуы да олардың адам өмірі үшін қауіпті екеніне сөз жоқ. Бас сүйек күмбезінің жабық түрде сынуын да бас сүйекке ауа кіруін туғызатын осындай жарақаттарға жатқызу керек. Бас сүйектің сыртқы немесе ішкі жүқа табақшала-ры біреуінің шытынауы, бас сүйек қуысына ауа кіргізбейті-ндіктен, адам өмірі үшін қауіпті деп саналмайды. Сондай-ақ ішкі дөңес табақшалардың, маңдай қуысының ішкі жақтары мен тор сүйек қабырғаларының шытынауы да мүндай жарақаттарға жатқызылмайды.

3. Ірі қан тамырларының жарақаттануы адам өміріне қауіпті екеніне күмән туғызбайды. Басқа да шеткі (білек, саусақ, жіліншік, табан, мойын, бет, бас) қан тамырларының зақымдануынан кейбір жағдайларда қан көп ағып, қанды көп жоғалту және естен тану жағдайына жеткізуі мүмкін. Мүндай
жағдайларда олар адам өміріне нақты қауіп төндіретіндіктен өмірге қауіпті жарақат деп есептелуге тиіс.

4. Түтікті үзын сүйектердің, жамбастың, жіліншіктің, иық пен білектің ашық сынуының өмірге қауіпті жарақаттарға жатқызылатын себебі, олар сонымен бірге тез арада білікті медициналық көмек алу мүмкін болмаған жағдайда организмнің жалпы зақымдануына апарып соғуы мүмкін. Бүл
әсіресе неғүрлым ірі сүйектердің ашық сынуына қатысты.

Біреулер сан сүйегінің сыңуы адам өміріне әрқашанда қауіпті, сондықтан дененің ауыр жарақатына жатқызылуға тиіс деп санайды. Мүнымен келісуге кейде болмайды. Өйткені сан сүйегінің сынуын адам өміріне қауіпті дене жа-рақатына жатқызуға болмайтын себебі - оның сынуынан адамның өліп кетуі өте сирек кездеседі. Оның үстіне ол еңбек қабілетін үштен бірінен астам жоғалтуға әкеп соғады. Міне, осындай жағдайда ғана оны нақ осы белгілері бойынша де-ненің ауыр жарақатына жатқыэуға болады. Сондай-ақ сан сүйегінщ сынуы есті қатты тандыруға әкеп соғуы мүмкін. Мүндай жағдайларда олар өмірге қауіп төндіретіндігі жөніндегі белгісі бойынша ауыр дене жарақатыңа жатқызылуға тиіс.

5. Тәжірибенің көрсетіп жүргеніндей, мойын омыртқалардың сынуы, сондай-ақ басқа да омыртқалардың толық сынып, жүлын қызметінің бүзылуы адам өміріне қауіпті екені еш күмән туғызбайды. Ал кеуде мен бел омыртқалардың жүлын қызметін зақымдамай сынуы адам өміріне қауіпті емес және дүрыс емделген жағдайда ешқандай зардабы болмауы
ықтимал.

  1. Жамбас сүйектерінің сынуы да дененің ауыр жарақатына жатқызыла бермейді. Ол адам өміріне тікелей қатер төндіргенде ғана қауіпті болады. Бүл орайда ол естен тандырып, қан көп кетуге, жамбас мүшелері зақымдануға тиіс.

  2. Ми шайқалуынын әр түрлі дәрежесі болады. Клиникада мидың шайқалуы үш дәрежеге бөлінеді.

Ми шайқалуынын бірінші яғни жеңіл дәрежесінде адам аз уақытқа естен танып қалуы, басы ауыруы, басы айналуы, лоқсып, қүсуы мүмкін.

Ал орташа яғни екінші дәрежесінде адам үзақ уақыт - бірнеше сағат бойы естен танып қалады, үйқы басып, кейде амнезияға, есінен жаңылуға дейін жетеді. Зардап шегушіден брадикардия, менингиалдық қүбылыстар, үсақ ошақты нев-рологиялық симптомдар, рефлекторлық функциялардың нашарлауы, бастың ауыруы мен айналуы, лоқсып қүсу бай-қалады. Ми шайқалуының ауыр яғни үшінші дәрежесінде адам үзақ уақыт бойы есінен танып, коматоздық немесе сопороздық жағдайға үшырайды, сөйтіп үйқыға батып, есінен айрылады, рефлекторлық функциялары күрт төмендеп, ме-нингиалдық қүбылыстар, ошақты неврологиялық және па-тологиялық симптомдар байқалады, адам лоқсып қүсады, басы айналады.

Ми шайқалуынын адам өміріне қауіптілігі жалпы ми шайқалуы жөнінен ем^с, оның ауырлығымен бағаланады. Адам өміріне оның үшінші, ауыр дәрежесі қауіпті. Орташа яғни үшінші дәрежедегі ми шайқалуы адам ауыр жағдайға үшырағанда ғана оның өмірі үшін қауіпті болуы мүмкін.

8. Кеуде қуысы мен іш қуысының, жамбас қуысының ішкі мүшелерінің, бүйректердің жабық жарақаттары, мидың зақымданып, бас сүйек ішіне қан қүйылуы адам өміріне қатер төндіретіндігіне күмән жоқ. Мүндай жарақаттар тек қана клиникалық жолмен анықталуға тиіс. Несепте қан пайда болған жағдайда мүның басқа жарақаттарға емес, бүйректің жабық жарақатына байланысты екенін негіздеу керек.

9. Қатты естен тану, коллапс, май немесе газ эмболиясы және қанның көп кетуі клиникалық жағынан айқын аңғарылса, олардың өмірге қауіпті екені күмән туғызбайды.

10. Көмейдің, кеңірдек пен өңештің тесіп өткен жарақаттары адамға қатерлі естен тану, қан кету және жағдайдын қосымша қиындауы (медиастинит) өріс алған кезде өмірге қауіп төндіреді.

11. Қолмен немесе түзақпен буындырудың адам өміріне қауіптілігін сондай қауіп төндірілгеніне және олардын объективті деректермен расталуына қарай бағалау керек. Бүл орайда адамның есінен айрылғанын, амнезия яғни оттегінің жетіспеуі салдарынан мидағы қан айналасының бүзылу симптомдары болғанын анықтау қажет. Егер көздің дәнекер
қабығында (конъюнктиваларда), бетте, шырышты жүтқыншақта көгерген жерлер (экхимоз) болса да, қолмен буындыруды адам өміріне қауіпті деп бағалауға болмайды. Экхимоздың болуы жоғарғы көк тамыр жүйесінде қысымның артқаңын ғана дәлелдейді. Адамның мойнын буындырмай-
ақ, қатты жөтелген, лоқсыған, күшенген жағдайда да экхимоз болуы мүмкін. Спортшылардың жаттығу кезінде көзінің дәнекер қабығы қызарып кетуі кездеседі. Сонымен бірге, мойыннан буындыру жиі болғанымен, одан адамның өліп кетуі сот медицинасы тәжірибесінде өте сирек кездеседі. Бүл
арада мойыннан қолмен қылғындыру немесе түзақпен буындыру әдісінің адам өміріне қауіптілігін осылайша буындыру салдарынан естен айрылу, тырысу, амнезия түрінде болатын қауіптіліктен айыра білу қажет.

12. Дененің кемінде 25 %-інде П, Ш дәрежелі күйік болған жағдайда термиялық, химиялық және электр күйіктерінің адам өміріне қауіпті екені өзінен-өзі түсінікті.

Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінде аяқ-талуы жөнінен ауыр дене жарақаттары белгілері бойынша бірнеше топқа бөлінеді. Солардың әрқайсысына жеке-жеке тоқталып өтейік.

1. Көру қабілетінен айрылу. Мүлдем емделмейтін соқыр-лық пен оған теңестірілген жағдай көру қабілетінен айрылу деп саналады. Көру қабілеті соқырлыққа теңестірілген жағ-дайда жақсы көретін көздің көру қабілеті көздің кемшілігін түзеткенде 0,03-тен аспайды немесе екі көздін көру аймағы-ның концентрациялық тарылуы 5—10° болады. Ал бір көздің көру қабілетін жоғалтуы жалпы еңбек қабілетін 35% мөлшерінде яғни кемінде 1/3 мөлшерінде жоғалту деп баға-ланады.

Соқыр көзді алып тастау талап етілген жарақат денсау-лықтын қаншалықты үзаққа созылуына қарай бағаланады. Сот мүндай зақымдану салдарын орны толмайтындай сиқы бүзылу белгісі бойынша ауыр дене жарақаты деп бағалауы мүмкін.

2. Есіту қабілетінен айрылу. Мүлде айықпайтын көреңдік және зардап шегуші қатты айтылған сөзді өте жақын жерден (қүлағынан 3-5 см) айтқанда ғана есіте алатындай жағдай есіту қабілетінен айрылу деп саналады. Кейбір криминалис-тер бір қүлақтың есітпей қалуын бір көздің көрмей қалуы сияқты ауыр жарақат деп есептейді. Дене жарақатының ауырлығын анықтау принциптері түрғысынан алғанда мүнымен келісуге болмайды. Бір көздің көруден қалуы бинокулярлық көрудің бүзылуына және жалпы еңбек қабілетінің 35 %-ін, яғни кемінде үштен бірін түрақты жоғ-алтуға әкеп соғады, сондықтан ол ауыр дене жарақаты деп бағаланады.

Бір қүлақтың есітпей қалуы жалпы енбек қабілетінің 15 %-ін, яғни кемінде үштен бірін біржола жоғалту емес, сон-дықтан ол денсаулықтың бүзылуына әкеп соққан жеңіл жарақат деп бағаланады. Демек, бір қүлақтың есітпей қалуы ауыр дене жарақаты белгілерінің бірде-біреуіне жатпайды.

3. Қандай да бір өзге мүшеден айрылу. Тілден (сөйлеуден) қалу, қолынан, аяғынан, жыныс мүшелерінен айрылу "өзге мүшелерден" айрылу деп саналады. Бірақ саусақ сияқты мүшелерден айрылу оған жатпайды. Бүл орайда ондай мүше-лерден олардың (қолдың, аяқтың, тілдің, жыныс мүшесінің) бөлініп қалуы мағынасында айрылуға немесе сол мүшенің жүмыс істемей қалуына, оның жансыздануына (қол-аяқтың, т.б. салдануына) жарақаттың себепші болғанболмағанының мәні жоқ.

Сөйлеу қабілетін, өз ойын айналасындағыларға түсінікті түрде біріккен дыбыстармен жеткізу қабілетін біржола жоғалту тілден айрылу деп саналады.

Білектен, білезіктен, тобыққа, тізеге дейін аяғынан айрылу немесе олардын сал болған сияқты қозғалмай қалуы қол-аяқ-тан айрылу деп түсініледі.

Жыныс қатынастарына қабілетін жоғалту, екі ені де зақымданып, оларды алып тастауға әкеп соғуы, сондай-ақ бала табу қабілетінен айрылу түқымдылық қабілетінен айрылу деп саналады. Мүндай зардаптардың бәрі ауыр дене жарақаттарына жатады. Бір еннің зақымдану салдарынан жоғалтылуы үрықтану қабілетінен айрылуға әкеп соқпайды, сондықтан ол ауыр дене жарақатына жатқызылмай, денсаулық бүзылуының қаншалықты үзаққа созылуына қарай бағалануға

тиіс.

4. Дене мүшесінің өз қызметін атқара алмауы деп зақым-дану салдарынан оның сал болып қалуы немесе жүмыс істеу қабілетін жоғалтуы айтылады. Бүған қол басы пішінінің бүзылуы, ірі буындар маңынын тыртықтанып тартылуы және қандай да болсын мүшенің жүмыс істеуіне кедергі жасайтын басқа өзгерістер жатады. Егер дене мүшесінің әрекеттен қалуы еңбек қабілетінің кемінде үштен бірінен біржола ай-рылуға әкеп соқса, әлгі айтылған белгілер еңбек қабілетін турлі дәрежеде біржола жоғалту белгісі болып табылады.

5. Іш қүса болу. Жарақат алуға байланысты іш құса болу ауыр дене жарақатының белгісі болып табылады. Мысалы, бас сүйек жарақатына байланысты пайда болатын қояншық (эпилепсия) осындай ауру. Іш қүсаның диагнозын қою және оның себебі жарақат алуға байланысты екенін анықтауға сот-медицина сарапшысы емес, сот психиатры қүзіретті. Сот-медицина сарапшысы психиатрия саласының маманы емес, сондықтан ол психикалық аурулар жөнінде қорытынды бере алмайды. Дене жарақатының осындай зардаптарының қаншалықты ауыр екенін сот-медицина сарапшысы психиатрдың қатысуымен анықтайды. Тәжірибеде зақымдану салдарынан

іш қүса болу сирек кездеседі.

6. Еңбек қабілетінің кемінде үштен бірін біржола жогал-туға үласқан өзге де денсаулықтың бүзылуын алдын ала анықтап алу қажет. Негізінен алғанда, еңбек қабілетін біржо-ла жоғалту деп жалпы енбек қабілеті, былайша айтқанда, ма-мандықты талап етпейтін енбекке қабілеттілік айтылады.

Еңбек қабілетін біржола жоғалту зардап шеккен адамның жалпы еңбек қабілеті мен онын жоғалтылу көлемін онша өзгертпейтін жарақат зардаптарының біршама жақсаруы организмдегі өзгерістерімен байланысты. Бүл орайда зардап шегуші адамның бейімделуі айтылып отыр. Еңбек қабілетінің біржола жоғалтылуы жарақаттың немен тынатыны айқын-далғаннан кейін ғана, яғни оның жазылу кезіне қарай анық-талады. Енбек қабілетін жоғалту тек түрақты болуы мүмкін. Еңбек қабілетін уақытша немесе үзақ мерзімге жогалту жа-йында айту дүрыс емес. Мүның екеуі ле еңбекке уақытша ғана қабілетсіздік болып табылады. Бүл жағдайда адам еңбек қабілетін жогалтпайды, оны сақтап қалады, тек уақытша ғана еңбекке жарамсыз болады.

Қылмыстық істерде дене жарақатының қаншалықты ауыр екенін анықтау үшін жалпы еңбек қабілетін яғни мамандықты керек етпейтін еңбекке жарамдылықты жоғалту мөлшері айқындалатынын атап көрсеткен жөн. Кәсіптік еңбек қабілетін жоғалтуды анықтау зардап шеккен адамды нақ кәсіптік еңбек қабілетінен айыруға ниеттенгендік анықталатын жағдайларда тергеушінің қаулысы немесе сот үйғарымы бойынша жүзеге асырылуы мүмкін.

Еңбекке қабілетті адамның еңбек қабілетін біржола жоғалтуына апарып соғатын жарақаттар жас балаға, қарт адамға, кәмелетке толмаған жасқа, I топтағы мүгедекке, ягни еңбекке жарамсыз адамдарға салынуы мүмкін. Мүндай жағдайларда дене жарақатының қаншалықты ауыр екенін анықтағанда мыналар негізге алынады:

  1. балалардың кейін ол 18 жасқа толғанда еңбек қабілетін
    қандай дәрежеде жоғалтқаны көрсетіледі;

  2. мүгедек адамның алынған жарақатқа байланысты еңбек қабілетін біржола жоғалтуы дені сау адамдардікі сияқты анықталады, яғни мүгедектігі мен оның тобы ескерілмейді.

7. Түсік тастау. Егер келтірілген зақымдардың салдарынан түсік болса, екіқабат екендігінін мерзіміне қарамастан, ол ауыр дене жарақатына жатқызылады. Мүндай сараптаманы акушер-гинекологтың қатысуымен жүргізу керек. Бүл орайда арнайы акушерлік-гинекологиялық зерттеулер арқылы түсіктің зардап шегуші организмінің жеке ерекшеліктеріне, яғни аурулығына немесе ішкі жыныс мүшелерінің жетілмегендігіне байланысты емес, қайта оған дене жарақатының тікелей себеп болғаны анықталуға тиіс. Бүл орайда алдьш ала қылмысты түсік жасалуы, оны зардап шегушінің жарақаттан
болды деп көрсетуі мүмкін екенін ескеру керек.

Кейде сот-медицина сарапшысьша "қатерлі түсік", "мерзімі-нен бүрын қатерлі түсік болғаны" туралы айтылған медици-налық қүжаттар табыс етіледі. Сарапшы мен акушер-гинеколог бүл қүжаттарды мүқият анықтап, диагноздың дүрыс қойылганына көз жеткізуге тиіс. Мүндай жағдайларда диагноздың анамнестикалық деректерге ғана негізделуі сирек кез-деспейді. Бүл, әрине, сот-медицина сарапшысы анамнестика-лық мәліметтерді ескермеуге тиіс деген сөз емес. Сарапшы оларға мүқият талдау жасап, өз түжырымының (пікірінің) негізіне алынуға тиісті объективті зерттеудің деректерімен салыстыруға міндетті.

8. Беттің жарақатталуы. Сот медицинасы тәжірибесінде беттің жаралануы тым жиі кездеседі, ол дене жарақатының қаншалықты ауыр екенін бағалау жөнінде тірі адамды куәландырған барлық жағдайлардың жартысында дерлік кездеседі.

Бет жарақатын бағалау кезінде бірқатар факторларды: жарақат салынған кезде оның адам өміріне қауіптілігін (ми шайқалуы, мүрынға соққы тигенде естен тану, жақтың сыртқы күре тамырлары жарақаттанғанда қан ағу, т.б.), сезім (көру, есіту, иіскеу) мүшелерінің зақымдануын және бет пішінінің қалпына келмейтіндей болып бүзылуын ескеру керек. Сот-медицина сарапшысы бет пішінінің бүзылғанын анықтамайды, өйткені ол медициналық үғым емес. Бет сиқьшың бүзылуы туралы мәселені сот шешеді. Сот-медицина сарапшысы мүндай жағдайларда бүл жарақаттың нақты белгілерін негізге ала отырып, жарақаттың сипаты мен қаншалықты ауыр екенін анықтайды. Сонымен бірге сарапшы жарақаттың жазылу мүмкіндігін анықтауға тиіс, бүл орайда ол мәселе сараптаманың шешуіне қойылған болуы керек.

Бет жарақатының жазылуы дегеніміз тыртық көлемінің кішіреюі, табиғи жағдайдың нәтижесінде олардың өңінің өзгеруі, мысалы, тыртықтардың әжімдерге, мойын ңыртыс-тарына және т.б. үқсап тұруы болып табылады, сондай-ақ консервативтік емдеу әдістерінің нәтижелері де осыған жата-ды. Ал егер консервативтік ем жақсы нәтижеге жеткізбей, зақымданушыға косметикалық операция жасалса, жарақат операцияның нәтижесіне қарамастан қалпына келмейтін жарақат деп қаралады. Бұл өте білікті маман жасағаннын өзінде де косметикалық операциялардың ойдағыдай аяқтала бермейтінімен байланысты. Сонымен бірге әдетте операциялар зақымданған адамға қосымша физикалық және психикалық залал келтіреді.

Адамның бет ігішінінің қалпына келмейтіндей болып бузы-луы ауыр дене жарақатына жатады, өйткені мундай жағдайда орын алатын іш қүса болып қатты қайғыруға бет піішншің бүзылуы ғана емес, адамның қоғаммен байланы-сының бузылу қаупі де негіз болады.

2. Орта дөрежелі жөне жеңіл дене жарақаттары

Орта дәрежелі дене жарақаттарының белгілеріне: 1) олар-дын адам өміріне қауіпті болмауы; 2) олардың денсаулық бүзылуының үзақ уақытқа созылуын туғызбауы; 3) олардың еңбек қабілетінің үштен бірінен кемірегін едәуір түрақты жоғалтуын туғызуы және т.б. жатады.

Адамның жарақат алу салдарынан ауыруы немесе әлдебір мушесі қызметінің бұзылуы 3 аптадан асып кетсе, жарақат-тың бүл түрі денсаулыңтын узақ уақыт бұзылуы деп түсі-ніледі. Бүған білек, білезік, тобықтан төменгі, астыңғы жақ сүйектерінің сынуы сияқты жарақаттар, яғни ауыр және женіл жарақаттардың ортасында түрған сияқты болып көрінетін жарақаттар жатады. Заң түрғысьшан алғанда бүлар да ауыр жарақаттар болып табылады, бірақ онша ауыр деп танылмайды.

Еңбек қабілетінін үштен бірінен кемірегін едәуір түрақты жоғалтуына және еңбек қабілетінің 10-13 %-ін біржола жоғалтуына әкеп соққан жарақаттарды жатқызу керек. Ал еңбек қабілетін жоғалту мөлшері Мемлекеттік сақтандыру орындарынын кестесі бойынша анықталады. Осындай белгі-лері бар жарақаттарды орта дәрежелі жарақат ретінде баға-лау керек.

Жеңіл дене жарақаттары екі топқа бөлінеді:

  1. денсаулықтың қысқа уақытқа бүзылуына әкеп соғуы;

еңбек қабілетінің болмашы тұрақты жоғалтылуына
әкеп соғуы. Жоғарыда атап өтілгеніндей, жеңіл дене жарақаттарын салуға байланысты істер жәбірленген адамның шағымы бо-йынша ғана қозғалады, яғни жеке айыптау істеріне жатқы-зылады.

Жеңіл дене жарақаттарын қарастырайық.

1. Денсаулықтың қысқа уақытқа бұзылуы белгісіне адам-
ның белгілі бір мүшесінің көп дегенде 3 аптадан аспайтын
уақыт бойы ауыруы немесе жұмысының бүзылуы жатады.

Әдетте жәбірленуші сот-медицина сарапшысына денсаулығының қаншалықты үзақ мерзімге бұзылғанын растайтын қүжаттарын (еңбекке жарамсыздық парағын, емхана анықтамасын, науқас тарихының көшірмесін және басқа қужат-тарды) табыс етеді. Бүл орайда сарапшы қүжаттармен мүқи-ят танысуы қажет. Ол жәбірленушінің емдеу мекемесінде болу ұзақтығы объективті қажеттілікпен негізделгенін және еңбекке жарамсыздық парағының дүрыс берілгенін анықтауға тырысады. Кейбір жағдайларда аурудың ұзаққа созылуы зардап шегушінің атқаратын жұмысына байланысты болуы мүмкін. Мысалы, машинка басатын әйелдің саусағына зақым келеді немесе аспаздың қолы іріңдеп кетеді және т.т. Басқа кәсіпте істейтін адамдар үшін мүндай жарақаттардың үзаққа созылуы орынды болмас еді. Демек, дене жарақа-тының қаншалықты ауыр екенін бағалаған кезде сол кәсіпте істейтін адам денсаулығының үзақ уақыт бүзылуына сүйеніп, кәсіптік ерекшелікті ескермеуге болмайды.

Алайда тәжірибеде зардап шегушінің еңбекке жарамсыз-дық парағын алу мен оны табыс етуден бас тартуы, жүмысқа жеке басының қамын ойлап өз тілегімен шығуы кездеседі. Дене жарақатының қаншалықты ауыр екенін бағалаған кез-де бүл да ескерілуі тиіс.

Сарапшы белгілі бір адамның нақты жарақаттануы салда-рынан денсаулығының бүзылуы мен жүмыс қабілетін жо-ғалтуының ұзақтығын бағалағанда объективті деректерді не-гізге алуы керек. Зардап шегушінің емдеу мекемесінде болуын емдеуші дәрігерлердің кейде әдейі созуы немесе оны жұмыстан орынсыз босатуы мүмкін екенін ескере отырып, медициналық қүжаттарды, еңбекке жарамсыздық парағын сын көзбен мүқият тексеру қажет. Әдетте, дәрігерлердің кейіннен сот қудалауының болу мүмкіндігін ескермей, басқа мақсаттарды, мысалы, зардап шегушіге қамқорлық жасауды негізге алуы мүмкін. Сондықтан медициналық қүжаттарда баяндалған деректерді сын көзбен анықтаудың маңызы өте зор.

2. Еңбек қабілетінің болмашы тұрақты жоғалтылуында іс
жүзінде 5—10% мөлшерінде түрақты жоғалтуға әкеп соғатын
жарақат зардаптары қарастырылады.

тарды кәдуілгі емханада қабылдаған тәртіп бойынша зерт-теледі. Жәбірленушінің жүйке (нерв) жуйесі мен психика-сына көп көңіл бөлген жөн, өйткені сот-медицина тәжіри-бесінде жарақаттарды психикалық зақымдану да тереңдете түсетіні жиі кездеседі.

Жарақаттарды шамамен алғанда емхананың хирургиялық тәжірибесінде істелетіні сияқты ерекше бөліп көрсеткен жөн. Жәбірленушінің жарақат кезінде ауырғанын сезінуін оның куәландыру (сипау, тықылдату, белсенді және енжар қозғалысының шамасын анықтау және т.б.) кезінде ауырсынуы негізінде анықтау керек, бүл орайда куәландырылушының көңілін аландатпаған жөн.

Әрине, сот-медициналық зерттеу жәбірленушінің денсаулығына қосымша зиян келтірмеуге тиіс. Егер буып байлайтын таза материалдын немесе буып байлайтын арнаулы орынның болмауы себепті сарапшының асептика жөне антисептика ережелерін сақтауға мумкіндігі болмаса, ол емдеу мекемесінде тазаланып байланған ораманы алмауға тиіс. Мүндай жағдай да ол жәбірленушіге емделіп біткеннен кейін емхана карта-сынан салынған жарақат жайлы толық сипатталған көшір-месін алып келуді үсынады.

Егер куәландырылғанға дейін жарақатқа хирургиялық жолмен ем жасалса, емдеуші дәрігерден жарақаттың бас-тапқы көлемі мен сипатын егжей-тегжейлі сипаттап жазып беруді сүрау керек. Ал бүл мәліметтерді емдеуші дәрігер ауру тарихында немесе емхана картасында көрсетуге тиіс. Әлбетте, сот-медицина сарапшысы клиникалық зерттеудін барлық әдістерін біле бермейді. Сондықтан қажет болған жағдайда ол куәландырылушыны түрғылықты жері немесе жүмыс орны бойынша емхананын маман дәрігеріне консуль-тацияға жібереді.

Маман дәрігер мен сот-медицина сарапшысының арасын-да іскерлік байланыс пен өзара түсіністік орнату үшін сарапшы сараптама сипатының бағыты мен мақсатын көрсетуге, маманның қүзыретіне жататын мәселелердің белгілі бір тобын оның шешуіне қоюға тиіс. Ең алдымен белгілі бір зақымдану немесе ауру сол жарақатқа байланысты ма, бүл жарарқатты немесе ауруды дағдылы жағдайда емдеу мерзімі қандай, бүл жарақат куәландырылушының денсаулық жағ-дайына қандай дәрежеде ықпал жасайды немесе қазірдің өзінде қандай ықпал жасады, негізгі аурудың асқынуына әсер етті ме және бүлайша асқынудың объективті белгілері қандай деген сүрақтарды анықтап алу қажет. Сонымен майан дәрігерге сүрақтың көп қойылуы сараптама жүргізуге едәуір көмек көрсетеді. Керісінше, сарапшы жолдамасында сүрақ-тардың болмауы кеңесші-дәрігердің көбінесе диагнозбен ғана шектеліп, өте қысқа жауап қайтаруына мүмкіндік береді. Бүл жағдай сот-медицина сарапшысын түйыққа тіреп қана қоймай, сараптама мерзімінің де үзаққа созылуына әкеп соғады, өйткені сарапшы мен кеңесшінің хат алысуы кейде едәуір үзақ уақытқа созылуы мүмкін.

Егер жәбірленуші куәландырылғанға дейін ауруханада жатса немесе емханада емделіп жүрсе, сарапшының міндетті түрде емханаға сауал салуы немесе ауру тарихының не емхана картасының толық көшірмесін сүратып алдыруы керек.

Алынған жарақат пен жәбірленуші айтқан ескі аурудың асқынуы арасында болуы ықтимал байланысты анықтау үшін медициналық қүжаттарға ерекше мүқият талдау жасау қа-жет. Мүндай жағдайда жәбірленушінің ескі ауруына бай-ланысты қандай емдеу мекемесінде емделіп немесе бақылауда жүргенін білген жөн. Денсаулық жағдайы нашарлауының алынған жарақатқа байланысты екендігі және оның неден аңғарылатындығы туралы мәселені анықтау үшін куәландырылушыны да соған жіберуі керек. Сарапшы-дәрігер меди-циналық қүжаттарға мүқият талдау жасап, оларда бірінші кезекте еш күмән келтірмейтін деректерді ескеруге міндетті атап көрсеткен жөн. Бүл орайда куәландырылушының өз шағымына, мысалы, ми шайқалуы мүмкіндігі жөніндегі шағымына байланысты ауруханада бақылау мен тексеруде көп уақьіт болуы мүмкін екенін ескеру қажет.

1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

Похожие:

Қазақстан республикасының білім және ғылым министірлігі iconҚазақстан Республикасының білім және ғылым министірлігі

Қазақстан республикасының білім және ғылым министірлігі iconҚазақстан республикасының білім және ғылым министірлігі
Азаматтық құқықтың ғылым,әдебиет және өнер т б туындыларын пайдалануға байланысты туындайтын қарым қатынастарды реттейтін саласы
Қазақстан республикасының білім және ғылым министірлігі iconҚазақстан республикасының білім және ғылым министірлігі
Азаматтық құқықтың ғылым,әдебиет және өнер т б туындыларын пайдалануға байланысты туындайтын қарым қатынастарды реттейтін саласы
Қазақстан республикасының білім және ғылым министірлігі iconҚазақстан республикасының білім және ғылым министірлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетінің Қазақстан тарихы кафедрасының отырысында
Қазақстан республикасының білім және ғылым министірлігі iconҚазақстан Республикасының білім және ғылым министірлігі
Лист утверждения к рабочей ф со пгу 18. 1/06 программе дисциплины разработанной на основании
Қазақстан республикасының білім және ғылым министірлігі iconҚазақстан Республикасының білім және ғылым министірлігі
Стандарттау, метрология және сертификаттау мамандығының студенттерге арналған «Сапа менеджменті жүйелері»
Қазақстан республикасының білім және ғылым министірлігі iconҚазақстан республикасының Ғылым және білім министірлігі
«Ветеринариялық санитариялық сараптаудағы топографиялық анатомия және лимфа жүйесі» бойынша бағдарламасы
Қазақстан республикасының білім және ғылым министірлігі iconҚазақстан республикасының білім және ғылым министірлігі
В020300 «тарих» мамандығы үшін Қазақстан Республикасының Мемлекеттік стандарты арнайы пәннің типтік бағдарламасының негізінде жасалған....
Қазақстан республикасының білім және ғылым министірлігі iconҚазақстан Республикасының ғылым және білім министірлігі
М070300 «Ақпарақаттық жүйелер» мамандығы бойынша мемлекеттік емтихан пәндерінің тізімі
Қазақстан республикасының білім және ғылым министірлігі iconҚазақстан республикасының білім және ғылым министірлігі
«Қазақстандағы ХХ ғ Шетел кәсіпкерлігінің қалыптасу тарихы» пәнінің оқу-әдістемелік кешені
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzdocs.docdat.com 2012
обратиться к администрации
Документы
Главная страница