Лекциялар: 30 сағат




НазваниеЛекциялар: 30 сағат
страница5/17
Дата конвертации13.02.2016
Размер2.11 Mb.
ТипЛекция
источникhttp://89.218.153.154:280/CDO/Sillabus/Kuk/Abdimusaev.HalKuk.doc
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   17

VIІ-лекция. (1- сағат)


Тақырыбы:

Қазіргі кездегі халықаралық құқықтың негізгі қағидалары.

Жоспар:

    1. Халықаралық құқықтың негізгі қағидаттары ұғымы мен жіктелуі.

    2. Халықаралық құқықтың негізгі қағидалары.


Мемлекеттердің іс-әрекетін реттейтін көптеген нормалардың арасында негізін қалаушы нормалар бар. Бұл нормаларды сақтамай, ешқандай мемлекет және халықаралық құқықтың басқа субъектісі қалыпты қарым-қатынас жасап, өмір сүре алмайды. Осындай нормаларды қағидаттар деп атайды.

Негізгі қағидаттардың міндеті сипаты мынаны білдіреді – мемлекет оларды өзінің сыртқы саясатында, халықаралық құқықтың басқа субъектілерімен қарым-қатынастарында ған қатаң сақтап қоймайды, сонымен қатар өзінің іщкі саясатында да сәйкестендіруі тиіс.

1969 ж. Халықаралық келісім құқығы туралы Вена ковенциясының 53- бабына сәйкес, негізгі қағидалардың кез келген жаңа қағидат белгіленгеннен кейін өзгеруі немесе бұзылуы мүмкін.

БҰҰ Жарғысында және Халықаралық құқықтың қағидаттары туралы декларацияда негізгі 7 қағидат тіркелген.

Олар:

  • халықаралық қатынастарды күш қолданудан бас тарту;

  • халықаралық дауларды бейбіт жолмен шешу;

  • басқа мемлекеттердің ішкі істеріне араласпау;

  • БҰҰ Жарғысына сәйкес басқа мемлекеттермен ынтымақтасу;

  • халықтардың тең құқытылығы мен өзін-өзі анықтауы;

  • мемлекеттердің егемендігі тең құқықтылығы;

  • БҰҰ Жарғысына сәйкес мемлекеттердің қабылдаған өз міндеттерін орындауы.

1975 ж7 СБСЕ –нің қорытынды актісі тағы үш қағидатты қосты. Мемлекеттердің шекара беріктігі; мемлекеттердің аумақтық тұтастығы; адам құқықтарын құрметтеу. Олардың ішінен бірінші қағидат қана жалпы халықаралық құқықтың құрамына кіре алмаған. Оның негізгі таралу аймағы Еуропа болып табылады.

Қортындылай келе, осы заманғы халықаралық құқықта ресми түрде 10 қағидат бекітілген.

Оларды 3 топқа бөлуге болады:

  1. Халықаралық ынтымақтастық қағидаттары ;

  2. Халықаралық қауіпсіздікті және бейбітшілікті қамтамасыз ету қағидаттары;

  3. Адам, ұлт және халықтардың құқықтарын қорғау қағидаттары.

Бірінші топқа мемлекеттердің егеменді тең құқықтылығы, мемлекеттердің ішкі істеріне араласпауы, мемлекеттердің халықаралық міндеттерін адал орындауы қағидаттары жатады.

Екінші топқа халықаралық қатынастарда күш қолданудан бас тарту, шекара беріктігі, аумақ тұтастығы, халықаралық дауларды бейбіт жолдармен шешу қағидаттары кіреді.

Үшінші топқа халықтардың тең құқықтылығын мен өзін-өзі анықтау, адам құқықтары мен бостандықтарын құрметтеу қағидаттары жатады.

Қоғамда халықаралық қатынастардың маңызының артуы және ғаламдық, өмірлік маңызы бар проблемалардың пайда болуы негізгі қағидаттар санының артуына әкеліп соқты. Мысалы, алатын болсақ, айналадағы ортаны қорғау проблемасының халықаралық маңызының өсуі халықаралық құқықта осындай қағидаттың пайда болып; дамуына әкеліп соқты.

Жаңаданпайда болған қағидаттар әмбебап халықаралық құқықтың құжаттарында ресми түрде бекітілген кезде ғана жоғарыда айтылған 10 қағидатпен тепе-тең бола алады.

БҰҰ Жарғысының қағидаттар туралы бабында Мемлекеттің егемендігі қағидаты бірінші орынға қойылған: “Ұйымдастыру оның мүшелерінің егеменді теңдік қағидаттарына негізделген” /2-бап/. Бұл қағидат БҰҰ-ның негізіне ғана емес, сонымен қатар халықарлық қатынастарды басқару жүйесінің негізінде жатыр. Ол БҰҰ Жарғысына сәйкес мемлекеттер арасындағы ынтымақтастық және достық қарым- қатынастарды реттейтін халықаралық құқық қағидаттары туралы Декларацияда көрініс тапқан. Соңында бұл қағида Еуропадағы Ынтымақтастық және Қауіпсіздік Кеңесінің Қорытынды актісінің қағидаттар туралы Декларациясында, 1989 ж. Венада өткен СБСЕ құрамына кіретін мемлекет-мүшелері кездесудің қорытынды құжатында 1990 ж. Жаңа Еуропа үшін Париж Хратиясында және басқа құжаттарда дамытылған.

Қазіргі халықаралық құқықтамемлекеттердің егеменді теңдік қағидатының мағынасы кеңейтілді. Ол мынадай жағдайларды құрайды:

  1. Әрбір мемлекет басқа мелекеттің егемендігін қадірлеуі керек;

  2. Әрбір мемлекет басқа мелекеттің аумақтық тұтастығын және саяси тәуелсіздігін құрметтеу керек;

  3. Әрбір мемлекет өзінің саяси, әлеуметтік, экономикалық және мәдени жүйесін таңдауы мен дамытуына құқылы;

  4. Барлық мемлекеттер заңды түрдетең. Саяси, әлеуметтік, экономикалық жүйелерінің айырмашылығына қарамастан, халықаралық қоғамдастықтың мүшелері түрінде олар бірдей құқытар мен еркіндіктерге ие бола алады.

  5. Әрбір мемлекет пайда болған сәттен бастап , халықаралық құқықтың субъектісі болып саналады;

  6. Әрбір мемлекет өз мүддесіне тиетін халықаралық таластарды шешуге қтысуға құқылы;

  7. Әрбір мемлекет халықарлық конференцияларда және халықаралық ұйымдарда бір дауысқа ие болады;

  8. Мемлекеттер халықаралық нормаларды келісім бйынша тең құқықтық негізде жасайды. Қандай да бір мемлекеттер тобы өзі шығарған халықаралық құқықтық нормаларды басқа мемлекеттерге таңа алмайды.

Мемлекттің ішкі істеріне арласпау қағидаты.

Бұл қағидат егеменді қағидатымен қатар, халықаралық құқықта ұлттардың мелекеттігі үшін күрес процесінде, буржуазиялық – демократиялық төңкерістер кезеңінде құрылған.

Араласпау қағидаты БҰҰ Жарғысында анықталып белгіленген (2-бап,7-т.). БҰҰ БА –ның мемлекеттердің ішкі істеріне араласуға жол бермеу туралы көптеген қарарларында Бүкілеуропалық Кеңестің Қорытынды актісінде осы қағидаттың беделді талқылауы берілген. “ Мемлекеттердің ішкі өкілеттігіне кіретін істерге “ араласу БҰҰ Жарғысына сәкес жіберілмейді.

Мелекеттердің ынтымақтастығы қағидаты.

БҰҰ Жарғысын құрайтын нормалар жүйесінде мемлекеттер ынтымақтастығы идеясы негізгі болып табылады. Жарғының бірінші бабы ұйымның басты мақсаттарын айта отырып, осы ұйымның “халықтардың ортақ мақсаттарына жету жолындағы ұлттар келісімінің орталығы болуы керек”


VIIІ-лекция. (1- сағат)


Тақырыбы:

Қазіргі кездегі халықаралық құқық субъектілері

Жоспар:

  1. Халықаралық құқық субъектілері:

  2. Мемлекет.

  3. Халықаралық ұйымдар.

  4. Мемлектке ұқсас құрылым.

  5. Жеке тұлға.


Бұл тақырып қазіргі кездің өзекті мәселесі болып отыр.Өйткені Қазақстан Республикасы өз тәуелсіздігін алып,егеменді мемлекет болғалы бері сыртқы саясатын нығайтып,көптеген мемлекеттердің тануымен қолдауын алып,БҰҰ мен басқа да халықаралық ұйымдарға мүше болды.Мемлекеттердің қолдауы және көпжақты немесе екіжақты келісім шарттарға отыру-Қазақстан Республикасының егеменді мемлекет ретінде дамуының маңызды,қажетті факторы.

Қазақстан Республикасының қазір 117 мемлекет танып отыр және олардың 105-імен дипломатиялық қарым-қатынас орнатылған.Қазақстан БҰҰ мен Халықаралық қайта құру және Даму банкі,сондай-ақ Халықаралық валюталық қор,ЮНЕСКО,МАГАТЭ,ИКАО-ны қоса алғанда,51халықаралық ұйымға мүше болды.Сондықтан да Қазақстан Республикасын халықаралық құқықтың толық субьектісі қатарына жатқызуға болады.

Халықаралық құқықтың субьектілері.

-негізгі субьектілерге мемлекеттер,тәуелсіздігі үшін күресіп жатқан халықтар мен ұлттар,азаматтар(бірақ бұл даулы мәселе)жатады.

-туынды субьектілерге мемлекетке ұқсас құрылымдар,еркін қалалар,халықаралық ұйымдар жатады.

Халықаралық субъектілерінің бірқатарында мемлекеттер тұрады. Мемлекет бұл- саяси биліктік сипаттағы күделі ұйым. Жалпы, мемлекеттің өмір сүруі үшін келесі төрт жағдайлардың болуы қажет

Біріншіден, мемлекеттің халқы, яғни нәсіліне, тіліне және діни көзқарасы мен басқа да жағдайларға қарамастан, қоғамда бірге өмір сүретін 2 жынысты адамдар тобының болу қажеттігін айтамыз.

Екіншіден, осы халықтың өмір сүруі үшін жері, аумақтың болуы.

Үшіншіден, мемлекетте үкімет, яғни елді басқаратын бір немесе бірнеше тұлғалардан тұратын халықтың өкілдері болуы қажет.

Төртіншіден, сол үкіметтің егемендігі. Егемендік- бұл жер бетіндегі қандай да бір билікке тәуелсіз, ең жоғарғы билік. Үкіметтің егемендігі өз мемлекеті шегінде немесе одан да тыс қандай да билікке тәуелсіз болуы. Егемендік- мемлекеттің өз аумақ шегіндегі жоғарғы билігі. Сондықтанда мемлекеттің қазіргі қауымның саяси ұйымы болып табылады. Мемлекет үстінен оған бұйрық беретін жоғарғы билік жоқ. Мемлекеттер бір-біріне бағынбайды. Осы жерден біз мемлекеттің егемендігін көре аламыз. Егемендік – мемлекеттің халықаралық құқық субъектісі ретінде міндетті, керекті белгісі

Мемлекет халықаралық құқықтың субъектісі ретінде үш түрге бөлінеді:

1. Біртұтас мемлекет

2. Конфедерация.

3. Федерация

Біртұтас мемлекетте біртұтас жоғары билік жүйесі болады. Біртұтас мемлекетте барлық аумаққа бір конституция тарайды және бір азаматтан бір құқық жүйесі болады. Біртұтас мемлекеттің аумағы әкімшілік аумақтық бөлшектерге бөлінеді оның өзіндік саясаты болмайды, бірақ кейде әкімшілік автономияға ие болады. Біртұтас мемлекет өзі халықаралық құқыққа субъект ретінде шығады. Біртұтас мемлекетке Ұлыбритания, Франция, Италия, Швеция, Норвегия, Финляндия елінің көпшілігі, Қазақстан және т.б жатады.

Конфедерация мен федерация күрделі мемлекеттерге жатады.

Конфедерация - бұл мемлекеттердің бірлігі.Бұл ме мемлекеттер бәріне ортақ мәселелерді шешу үшін жалпы заң қабылдайды және орган құрады. Конфедерацияның мүшелеріне - өз мемлекет басшылары кіреді.Конфедерация органдары соған кіретін мемлекеттердің өкілдерінен тұрады. Конфедерация мүшелері өздері халықаралық құқық субъектісі болып саналады. Егер де конфедерация мүшелері конфедерацияның өзіне халықаралық істерді, шарт жасасуды жүзеге асыруға құқық берсе, онда конфедерацияны өзі халықаралық құқық субъектілікке ие болады. Қазіргі жағдайда классикалық конфедеративтік мемлекет болып саналғанын, іс жүзінде олай емес, өйткені Швейцария әкімшілік-аумақтық бөліністерге (кантондарға)бөлінеді.

Федерация-бұл күрделі және тығыз мемлекеттік құрылым .Федерация бұл мемлекеттердің жай бірлігі емес,бұл бірлескен мемлекет (одақтық мемлекет). Бұл біртұтас мемлекет сияқты мемлекеттік құрылым болып табылады.Бұның конфедерациядан айырмашылығы,бұнда федералды билік барлық азаматтарға таралады. Орталық либералды биліктердің актілері федерацияның барлық шекарасында күшінде болады. Әрі бұнда федералды билікпен қатар әр елдің өз азаматтығы мен конституциясы болады. Бірақ бұл елдер халықаралық құқықтың субъектісі бола алмайды. Федеративтік мемлекеттерге Ресей Федерациясы, АҚШ, т.б мемлекеттер жатады.

Бейтарап мемлекеттер ұғымы. Бейтарап мемлекет – бұл осы мемлекеттің егемендігі мен тәуелсіздігіне ешқашан, ешкімнің қол сұқпайтындығына ірі мемлекеттердің (державалардың) халықаралық келісімімен кепілдік беруі, яғни осындай кепілдік берілген мемлекетті айтамыз. Егер осы мемлекет, өзіне қарсы шабуыл жасалғанда өзін-өзі қорғауды қоспағанда, ешқашан басқа мемлекетке қарсы қару көтермеуге және қашан да жанама түрде болсын соғыстың болуына ықпал ететін қандай да бір әрекетер жасамауға міндеттенсе ғана мұндай кепілдік беріледі. Мемлекеттердің мұндай міндеттемелерді мойнына алуы,яғни бейтарап болуларының негізгі себеп-бұл мемлекеттер әлсіз,әлі жас болуы және халықаралық саясатқа белсенді қатыспай, өзінің бейбіт жолмен дамуын қалайтындығы болып табылады.

Бейтараптау туралы акт және оның шарты.Негізінде,кез-келген мемлекет бейтарап мемлекет болмай-ақ басқа мемлекетпен,егер сол мемлекет өзіне қарсы соғыс ашқан жағдайда өзінің бейтараптылығына міндеттеме алып ,сол мемлекетпен келісім –шарт жасаса алады..Ал мемлекеттің әрқашан да бейтарап болып қалуын дәлелдейтін бейтараптау туралы акт жасалады.Мемлекетті бейтарап деп танитын бұл акті-сол мемлекетпен ірі державалардың өзара келісімімен жасалатын халықаралық келісім-шарты болып табылады .Сондықтан да осы халықаралық келісім –шартта тиісті ірі державалар сол мемлекеттің егемендігі мен тәуелсіздігіне және аумағының біртұтастығына ешкімнің ешқашан қол сұқпайтындығына алқалы түрде кепілдік береді. Ал егер ,кейбір державалар бұл келісімге қатыспаса ,онда қатыспағандары тиісті мемлекеттің бейтарап болуына кепілдік бермесе де,өздерінің қарсы еместіктерін үндемей-ақ білдіре алады. Бейтарап мемлекетке кепілдік берген ұлы державалар берген уәделерін ешқашан бұзбайтындықтарына,сондай-ақ басқа мемлекет тарапынан бұл кепілдіктің бұзылуына жол бермейтіндігіне өз тараптарынан міндеттеме алады .Алайда бейтарап мемлекет кепіл берген бұл ірі державаларға қандай да болсын тәуелді болмайды. Ал кепіл берген державалар бұл бейтарап мемлекетке, кепілдікке байланыссыз, қандайда болсын өз тарапынан өктемдік жүргізе алмайды. Бейтараптылықтың ең негізгі шарты бейтарапталған мемлекетті еш уақытта өз жағынан бірінші болып басқа мемлекетке қару көтермеу, әскери жанжал немесе соғыстың өршуіне әсер ететін, яғни бастауына жағдай тудыратын қандайда болсын әрекеттерден алшақ болу.

Бейтараптылыққа айта кететін шарт, бейтарап мемлекет өзіне кепіл берген ұлы державалардың келісімісіз өз аумағын басқа мемлекеттерге бере алмайды, не ала алмайды.

Бейтарап мемлекеттердің халықаралық жағдайы. Бейтарап мемлекеттер өз тарапынан басқа мемлекетке қарсы қандай да бір әскери жанжал не соғыс жүргізбеуі міндеттігі салдарынан мұндай мемлекетті толық егеменді мемлекет емес, жартылай тәуелді мемлекет деген пікірлер бар. Бірақ мемлекетті бейтараптау фактілерімен шарттарына назар аударып қарасақ бұл көзқарастар негізсіз болып табылар еді. Өйткені алдында атап кеткендей бейтарап мемлекетке кепіл берген ірі державалар бұл мемлекеттің егемендігімен тәуелсіздігіне қатысты ешбір өктемдік әрекет жасай алмайды. Мемлекеттің егемендігінің, яғни жоғары билігінің шектелмеуі –бұл мемлекет басқа кез-келген мемлекеттер сияқты егеменді мемлекет болып табылады.

Егер бейтарап мемлекет өз мойнына алған міндеттемені бұзса ,онда ол өзіне қатысты қорғау кепілінен айрылады. Бейтарап мемлекет халықаралық келісім-шарттарға отырып ,сондай ақ өз әскерімен әскери флотын құруға құқылы.Мемлекеттің бейтарап болуы оның атақ дәрежесіне де әсер етпейді.

Қазіргі кезде бұл мәртебеге Швейцария, Австрия,Лаос, Камбоджа ,Мальта,Түркіменстан т.б мемлекеттер ие.Швейцарияның бейтарап мемлекет деп танылуы 1815ж.8 қарашада Австрия, Ұлыбритания ,Франция, Ресей мемлекеттерінің келісімімен қол қойылып , 1919 жылы Версаль бейбіт келісім шартымен расталды.

Халықаралық ұйымдар – бұл халықаралық құқықтың ерекше түрдегі субъектісі болып табылады. Оның құқық субъектілігі мемлекеттердің құқық субъектілігіне ұқсамайды, өйткені олардың мүшелері – мемлекеттер, сондықтан халықаралық ұйымдар туынды субъектісіне жатады. Қазіргі жағдайда ең үлкен әмбебап ұйым болып БҰҰ саналады.

Халықаралық ұйымдар өз өкілеттіктерін жүзеге асыру барысында құқықтар мен міндеттерге ие болмайды. Сонымен қатар олардың өздерінің жеке шекарасы болмайды. Халықаралық ұйымдар тек қана халықаралық щарттардың негізінде жұмыс істейді.

Жеке тұлғалардың халықаралық құқықтық мәртебесі. Жеке тұлғалардың халықаралық құқық субъектілігі туралы мәселе заң әдебиеттерінде көптен бері қарастырылып келе жатыр. Батыс ғалымдары халықаралық органдардан қорғалатын мүмкіндіктері барына сілтеме жасап, индивидтерді халықаралық құқықтың субъектісі деп танып отыр, сондай-ақ Еуропа Одағы мемлекеттерінің жеке тұлғалары талапарыздарымен Еуропалық сотқа жүгіне алады.

КСРО кезіндегі заңгерлер идеологиялық ұғымның салдарынан индивидтерді халықаралық құқықтың субъектісі ретінде мойындамаған. Бірақ 80-жылдардан бастап индивидтің халықаралық құқық субъектісі ретінде көптеген әдебиеттер пайда бола бастады.

Халықаралық құқықтың туынды субъектілеріне тағы да дінисаяси және саяси-аумақтық бірліктерді жатқызуға болады. Олар халықаралық шарт немесе халықаралық тану негізінде өзінің халықаралық құқықтық мәртебесіне ие болады. Оларды еркін қала деп атайды. Мысалы, Краков 1815 ж. Венада өткен және қабылданған трактат бойынша Ресейдің, Австрияның және Пруссияның қарамағындағы еркін, тәуелсіз және бейтарап қала деп жарияланды. 1919 ж. Версальдағы бейбітшілік шарты бойынша Данцигке ерекше мәртебе “еркін мемлекет” атағын берді.

Қазіргі уақытта арнайы халықаралық құқықтық мәртебеге ие мемлекетке ұқсас құрылым болып Ватикан табылады. Ватикан – Рим католик шіркеу орталығы ретінде құрылған. Одан басқа тағы да мемлекетке ұқсас құрылым – “Мальта ордені”. Бұл екуінің де резиденциясы Римде орналасқан. Бұл екуі де әлемдегі көптеген елдермен дипломатиялық қатынасқа түседі және бұлардың БҰҰ-ның, ЮНЕСКО-ның, МОТ-тың жанында өкілдіктері бар. Ватикан БҰҰ-ның арнайы мамандандырылған мекемелерінің мүшесі болып табылады және бірнеше елдермен екіжақты шарттар жасасқан.

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   17

Похожие:

Лекциялар: 30 сағат iconЛекциялар 15 сағат

Лекциялар: 30 сағат iconЛекциялар: 15 сағат
Студентке арналған ережелер
Лекциялар: 30 сағат iconЛекциялар: 15 сағат
Студентке арналған ережелер
Лекциялар: 30 сағат iconЛекциялар 15 сағат
Бірінші проректор – оқу-әдiстемелiк жұмыс бойынша проректоры, э.ғ. к., профессор Бугубаева Р. О
Лекциялар: 30 сағат iconЛекциялар 15 сағат
Бірінші проректор – оқу-әдiстемелiк жұмыс бойынша проректоры, э.ғ. к., профессор Бугубаева Р. О
Лекциялар: 30 сағат iconЛекциялар: 15 сағат
Мемлекеттік тілдегі заң іс қағаздары бойынша 050301 “Заңтану” мамандығының студенттері үшін
Лекциялар: 30 сағат iconЛекция 15 (сағат) Практикалық сабақ 30 (сағат) осөЖ 45 (сағат) СӨЖ 45 (сағат) Емтихан Сағат көлемі 135 Курс 3 Семестр 5 Астана 20 ж. Жұмыс бағдарламасы «Кәсіптік аурулар»

Лекциялар: 30 сағат iconЛекциялар курсы. Ред басқ. Қ. С. Қаражан. Алматы: nurpess, 2014. 168 б
Лекциялар курсы жоғары және орта арнайы оқу орындары, жалпы білім беретін мектептердің жоғары сынып оқушыларына арналған
Лекциялар: 30 сағат iconЛекциялар, сағат
Силлабус Қаржы, есеп және салық салу кафедрасында 050508,5В050800 – Есеп және аудит ҚР 08. 312 – 2006 мамандықтың мемлекттік білім...
Лекциялар: 30 сағат iconЛекциялар 15 сағат
«Металлургия», 6N0905 – «Кадастр», 6N0711 – «Геодезия және картография», 6N0731 – «бжд» 6N 0707 – «Тау-кен ісі», 6N0508 – «Есеп және...
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzdocs.docdat.com 2012
обратиться к администрации
Документы
Главная страница