Лекциялар: 30 сағат




НазваниеЛекциялар: 30 сағат
страница11/17
Дата конвертации13.02.2016
Размер2.11 Mb.
ТипЛекция
источникhttp://89.218.153.154:280/CDO/Sillabus/Kuk/Abdimusaev.HalKuk.doc
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   17

Есірткі құралдарымен және психотропты заттармен заңсыз операциялар жасау – халықаралық қылмыстардың ішіндегі кең тарлған түрі. Қылмыстың бұл түрімен күресмемлекеттердің күштерін біріктіргенде және олардың осы саладағы ынтымақтастығы нәтижесінде ғана тиімді болады.

Есірткі құралдарын заңсыз таратумен күресуге бағытталған алғашқы халықаралық шарт 1912 ж. Гаагада бекітілді. Кейіннен бұл қылмыстармен күресуге бағытталған бірқатар халықаралық құқықтық актілер қабылданды. Олардың ішінде 1936 ж. “Есірткі құралдарының заңсыз саудасына тыйым салу туралы” Конвенция бар.

1961 ж. 1936 жылғы конвециядан басқа барлық ковенцияларды ауыстырған, “Есірткі құралдары туралы” Біртұтас конвеция қабылданды.

1971 ж. “Психотропты заттар туралы” конвеция қабылданды. 1988 ж. “Есірткі құралдары мен психотропты заттардың заңсыз айналымына қарсы күрес туралы” БҰҰ конвенциясы қабылданды.

Жоғарыда айтылғандай, халықаралық қылмыстылықпен күресуде мемлекеттер ынтымақтастығының екі түрі бар: шартты-құқықты, яғни арнайы келісімдерді бекіту жолымен және халықаралық ұйымдар шеңберіндегі ынтымақтастық.

Халықаралық қауымдастық қылмыстылықпен күресу мәселелерін үкіметаралық емес ұйымдар шеңберінде үйлестіреді. Мемлекеттердің қылмыстылықпен күресу қызметін үйлестіретін мұндай орталық – БҰҰ. Сондай-ақ, бұл аяда басқа да халықаралық ұйымдардың қызметін үйлестіреді.

Халықаралық криминологиялық қоғам. Оның негізі 1934 ж. қаланған, ал 1994 ж. бастап БҰҰ-ның консультативтік мәртебесіне ие болады. Оның мәтінінде қылмыспен күресу және бүл құбылысты неғұрлым кеңірек зерттеу мәселелері бойынша ғалымдар мен практик- мамандардың күш-жігерін біріктіруге көметесу жатады. Халықаралық криминологиялық қоғам когресстер өткізеді, ұлттық институттар арасында криминологтардың ғылыми кадрлар алмасуын ұйымдастырады, халықаралық криминологиялық курстар және семинарлар өткізеді, халықаралық орталықтар құрады.

Халықаралық қылмыстық полиция ұйымы “Интерпол” – халықаралық қылмыстармен күресуге тікелей атсалысатын қылмыстық полицияның жалғыз халықаралық ұйымы боылп табылады. Ол 1923 ж. орталығы Венада (Австрия) қылмыстық полицияның халықаралық халықаралық комиссиясы ретінде құрылды. 1936 ж. ол өз қызметін фашистік Германияның Австрияны басып алуына байланысты тоқтатты. Ал қазіргі күйінде ол 1946 ж. қайта құрылды. Интерполдың жарғысы 1956 ж. күшіне еніп, оған 177 мемлекет мүше болып кірді. Қазақстан оған 1992 ж. мүше болды. Интерполдың штаб-пәтері Францияда орналасқан (Лион қаласында). 1982 жылдан бері Интерпол БҰҰ-да халықаралық үкіметаралық ұйым мәртебесіне ие болды.

Интерполдың негізгі мақсаттары : әр түрлі елдердің қылмыстық полициясының барлық органдарының кең әрі өзара тиімді ынтымақтастығын қамтамасыз ету және дамыту, жалпы қылмыстылықты ескертуге және онымен күресуге көмек беретін мекемелерді құру мен дамыту.

Қылмыстық істерді тергеу үстінде немесе сотта талқылау кезінде іс бойынша басқа мемлекеттердің құқық қорғау органдарынан не қылмыскерлер, не жәбірленушілер мен куәгерлер, не заттай дәлелдемелер мен құжаттар жайында құқықтық көмек алу қажеттілігі туындайды.

Қылмыстық істер бойынша құқықтық көмек мыналарды қамтуы мүмкін: тінту жүргізу, заттай дәлелдемелерді алу мен беру, құжаттарды беру, сараптама жүргізу, куәлардан, айыпталушылардан, сарапшылардан және т.б. тұлғалардан жауап алу, сот қарауын жүргізу, тиісті мемлекеттің сотымен сотталғандығы туралы, тұлғаның сотталғандығы жайында мәлімет беру, саусақ іздерін жіберу, т.б. ТМД мемлекеттері 1993 22 қаңтарда Минскіде құқықтық көмек пен азаматтық, отбасы және қылмыстық істер бойынша құқықтық қатынастар туралы конвенция бекітті.

Қазақстанда Конвенция күші 1994 ж. 19 мамырдан күшіне ене бастады. Қазақстан Монғолиямен, Қытаймен, Түркиямен және т.б. елднрмен құқықтық көмек туралы шарттар бекітті.

Қылмыскерлерді беру (экстрадиция) - бұл аумағында қылмыскер бар мемлекеттің аумағында қылмыс жасаған немесе қылмыскер азаматы болып табылатын екінші мемлекетке қылмыскерді қылмыстық жауапкершілікке тарту немесе күшіне енген үкімді орындау мақсатымен беруі.

Қылмыскерлерді беру мәселесі қылмыспен күресудің ең күрделісі болып табылады, өйткені ол мүдделі мемлекеттердің тәуелсіздігіне тікелей ықпал етеді. Экстрадиция процедурасы күрделі, үлкен және уақыты жағынан ұзақ, өйткені бірнеше мемлекеттің және әр мемлекет ішіндегі көптеген ведомствалардың мүдделерін қамтиды.

Қылмыскерлерді берудің процедуралық мәселелері орталық құқық қорғау органдарымен немесе дипломатиялық жолдармен шешіледі.

Сұрап жатқан мемлекет жіберетін құжаттар жиынтығы “Беру туралы талап” деп аталады.

Беру – белгіленген тәртіпте және шығындарды өтей отырып беріп жатқан мемлекеттің құзыретті органдарының өкімі бойынша жүзеге асады.


XXIIІ-лекция. (1- сағат)


Тақырыбы:

Халақаралық экономикалық құқық.

Жоспар:

  1. Халықаралық экономикалық құықы ұғымы және субъектілері.

  2. Халықаралық экономикалық құқықтың қайнар көздері.

  3. Халықаралық экономикалық құқық қағидаттары.

  4. Халықаралық экономикалық қатынастардың жкелеген салаларындағы қауымдастықты халықралық-құқықтық реттеу.

5. Аймақтық эконогмикалық қауымдастықты халықаралық құқықтық реттеу.


Мемлекеттер арасындағы экономикалық, оның ішінде, өзара сауда қарым-қатынастарын халықаралық реттеу тарихы ғасырлармен есептеледі. Сауда қатынастарының рухани және құқықтық қағидаты болып әрқашан бостандық танылғандықтан, ол ежелден халықаралық шарттардың түбірлі мәселесі болып саналды. Jus commercii-дің негізгі қағидаты осы бостандық болып табылады.

Халықаралық экономикалық құқық ұғымы. Халықаралық экономикалық құқықты халықаралық құқықтың субъектілері арасындағы экономикалық қатынастарды реттейтін қағидаттар мен нормалар жиынтығмен сипатталатын саласы деп анықтауға болады.

Халықаралық экономикалық құқықтың пәні – халықаралық құқықтың субъектілері арасындағы екіжақты және көпжақты халықаралық экономикалық қатынастар. Экономикалық сауда қатынастарына, сондай ақ өнеркәсіп, ғылыми-техника, көлік, байланыс, энергетика аясындағы коммерциялық қатынастарды жатқызуға болады.

ХЭҚ субъектілері. Егер ХЭҚ халықаралық жария құқықтың саласы деген ойды өрбітсек, онда ХЭҚ субъектілері нақ сол халықаралық құқық субъектілерінің өзі дегеніміз жөн юолар еді. Осыған орай, сөз жоқ, мемлекет сыртқы экономикалық, азаматтық-құқықтық, коммерциялық қызметке тікелей араласуға құықлы. “Саудаласушы мемлекет” халықаралық құықтың субъектісі бола отырып, мемлекеттің ұлттық құқығының да субъектісі бола алады, мысалы, шетелдік контрагенті мелекеттің ішкі юрисдикциясына бағындырып, онымен мәмілеге отыру.

Халықаралық функционалдық құқық субъектілікке мемлекетаралық экономикалық және өзге де ұйымдар өз құрылтай құжаттарының некгізінде ие бола алады.

Халықаралық экономикалық құқықтың қайнар көздері ретінде халықаралық құқықтың қайнар көздері қабылднды.

Қайнар көздері халықаралық ұйымдардың шешімдері болып саналатын нұсқамалық нормалардың көптігі халықаралық экономикалық құқыққа тән сипатщ. Бұл нормалардың ерекшлігі – олар императивті емес. Олар нұсқау беріп қана қоймайды, әсіресе осы нұсқаулық нормлар болмаған кезде заңсыз болып саналатын әрекеттердің заңдылығын жариялайды.

Халықаралық шарттар. Халықаралық экономикалық құқық нормаларын дайындау тұрғысынан келсек, көпжақты халықаралық шарттар жасау аса маңызды. Дәл осы көпжақты шарттар халықаралық құқықтың өзегін құрайды.

Әмбебап халықаралық экономикалық шарттарға мысл ретінде, 1947ж. Тарифтер мен сауда бойынша бас келісімді (ГААТ) және ГААТ модификациясымен, сондай-қ Бүкіл әлемдік ауда ұйымының құрылуына байланысты 1994ж. Маракештік келісімді, сонымен қатар кең таралған көпжақты шикізт туарлары бойынша келісімдерді, халықаралық сауд құқығының бір ізге келтірілуі санаткерлік меншікті қорғау, көлік және байланыс бойынша конверцияларды алуға болады.

Сауда-экономикалық қызметтестік туралы ұзақ мерзімді келісімдр қызметтестіктің нақты аясы ман нысаны анықтайды: өнеркәіп обьектілерін салу және қайта құру; құрал-жабдықтарды және өзге де тауарларды өндіру және жеткізу; пакеттерді және лицензияларды сату және сатып алу; бірлескен кәсіпкерлік т.б. Келісімдердің орындалуын бақылау және жәрдемдесу мақсатыда әдетте тараптардың өкілдерінен аралас комиссия құрылады.

Мұндай келісімдердің егізі мен дамуында эконогмикалық, өнеркәсіптік, ғылыми-техникалық қызметтестіктің ұзақ мерзімді бағдарламалары қабылданды. Бағдарламада қызметтестіктің нақты обьектілері мен аяларының тізімі көрсетілді.

Клирингтік келіімдерде қарама-қарсы сауда, экономикалық операциялардағы түсімдер мен шығындар екі жақты есебінен жүретіні көрсетілді. Клирингтік келісімдер әдетте басқа валютаға еркін ауыспйтын валюта қолданатын мемлекеттерде қолданылады және ол қолма-қол емес түрде есеп айрысу арқылы жүзеге асырылады.

Несиелік келісімдер бір мемлекеттің келесіге ақшалай, тауарлай немесе аралас нысанда қайтарымды негізде қарыз беру сияқты таза күйде болды. Бірақ бүгінгі күні мақсатты немесе шартты несиелер кеңінен қолданысқа еніп жүр. Бұл несиелер несие беруші мемлекеттен белгілі бір туарды сатып алу үшін беріледі, яғни шикізат, азық-түлік, индустриялық, сонымен бірге қару-жарақ т.б.

Екі рет салық салуды болдырмау туралы және шет ел инвестициясын өзара қолдау және қорғау туралы конверциялар. Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасы көптеген мемлекеттермен осындай шарттарды жасаған. Бұл шарттардың негізгі маңызы – екі жақты тұлғаларына ең көп жеңілдік жасау режимін беру. Бұл режим мемлекеттердің кәсіпкерлеріне өз қызметтерін еркін жүргізуге және одан түскен пайданы кедергісіз алуын, сондай-ақ мемлекетке инвестиция тартуға мүмкіндік береді. Себебі олардың құқықтары мемлекет ішіндегі шарттармен ғана емес, сонымен қатар екі жақты халақаралық шарттармен де қорғалады.

Халықаралық ұйымдардың шешімдері (нұсқамалары, қаулылары).БҰҰ органдарымен сонымен қатар БҰҰ-ның мамандандырылған мекемелерімен экономикалық қауымдастық мәселелері бойынша бщіршама нұсқамалар қабылданды. Бұл органдар мен мекемелердің шешімдерінің міндетті заңды сипаты болмағаны мен, нұсқамалық күші бар.

БҰҰ БА – ның маңызды құжатары болып “ халықаралық экономикалық 0атынастарда сенімді нығайту туралы” (1984ж.) және “Халықаралық қауіпсіздік туралы” (1985ж.) қарарлары саналады.

Халықаралық әдет ғұрыптар. Халықаралық экономикалық құүқық тарихында, жалпы халықаралық құқықта да маңызды қайнар көз рөлін әдет-ғұрыптар атқарады.

Әйткенмен де, халықаралық экономикалық қатнастарды реттеуде әдет-ғұрыптың рөлі шектеулі дейтін көзқрас пен де келіспей болмайды. Өйткені, мемлекеттер өзара қатнастарында ұстанатын қалыптарды сақтау әдет-ғұрып тұрғысынан келгенде шешілетін мәселе емес.

Халықаралық экономикалық қтнастарға халықаралық құқықтың көпшілігі тныған тиісті қағидаттары қолданылатыны сөзсіз.

Халықаралық экономикалық қатнастарға көбінесе халықарлық жария құқықтың негізгі қағидаттары ме қатар, белгілі сауда-сяси режимді пайдалануды қамтамасыз ететін арнайы қағидаттар қолданылады.

Әйткенмен де, халықаралық экономикалық құқық қағидаттары конверциялық сипатқа ие екенін ескерген жөн, ол себепті олардың әрекет етуі әр жағдайда халықралық шартқа енгізілуіне байланысты.

Өзара түсінікті қағидаты. Бұл қағидат құқықтың ұғымында бір мемлекет келесі бір мемлекетке белгілі жағдайлар жасап, талап қойса, үшінші мемлекетке де нақ сол талаптарды қойып, жағдайларды жасау тиістігі н білдіреді. Яғни әрбір мемлекет серіктес мемлекеттің өзге мемлекетке жасаған жағдайы, яғни жеңілдігі өзіне де жасалынуын талап етуге құқылы. Бұл құқық заңды негіздерде жаалып жатқан жеңілдіктерге таралмайды.

Ең қолайлы жағдай жасау қағидаты. Бұл қағидат мемлекеттің әріптес мемлкетке үшінші кез-келген елге жасауы мүмкін жеңілдіктерін жасауға заңды міндеттілігі.

Ең қолайлы жағдай жасау режимінің қолданылатын аясы әдетте бір халықаралық шартта ең қолайлы жағдай жасау керектігі туралы нақты ескертпеде айтылады. Бұл ескртпе жайлы нысанда сауда қатнасының барлық аясына емесе жекелеген қатнас түрлеріне таралады; кедендік баждар, транзиттік, сандық, өзге де шектеулер мен тыйым салулар; көліктік режимге, жеке және заңды тұлғалардың слықтық, т.б. құқықтарына.

Ұлттық режим. Бұл режим бойынша шетелдік жеке және заңды тұлғалардлың құқықтарын отандық жеке және заңды тұлғалардың құқықтарымен теңестіріледі. Ол көбінесе біржақты жасалады емесе кйбір сауда келісімдерінде көрсетіледі. Әдетте, бұл сот өндірісін қоса алғанда, азаматтық құқықтың қабілеттілікке қатысты болады.

Екіжақты пайда қағидаты. Бұл қағидат мемлекеттердің арасындағы екіжақты тиімсіз, қулықпен, жанама, тікелей мәжбүрлеуме жаалған қарым-қатнастарды болдырмауды көздейді, яғни табыс бөлу, міндеттемелер жүктеу әділетті түрде, салыстырмалы негізде болуы керек. Осынау күрделі мемлекетаралық оның ішінде экономикалық қатнатарда табыстар мен міндеттемелерді әділ бөлу – сөзсіз әрбір нақты мәміле үшін мызғымас үлгі бола алмайды, сондықтан бұл қағидатты халықаралық құқықтық теңдестірілге қағидаты ретінде түсінген жөн.

Преференциалдық режим. Бұл ақты бір мемлекеттер немесе мемлекеттер топтары арасында әрекет ететін, кедендік баждарға қатысты жеңілдіктер. Мысалға, БҰҰ сауда және даму бойынша конференцияның нұсқамасы негізінде дамыған мемлекеттер дамушы мемлекеттерге қатысты, сондай-ақ дамушы мемлекеттердің өздерінің арасында қолданылатын преференциялар жүйесін алуға болады.


Халықаралық экономикалық қатнстар мәселелерін кең көлемде реттеу алдымен БҰҰ шегінде жүргізіледі.

Экономикалық даму, әлемдік сауда, индустрияландыру, табиғи ресурстарды игеру және осы сияқты басқа да мәселелер бойынша БҰҰ-ның арнайы мекемелрі мен органдарының экономикалық және әлеуметтік қызметін бғыттау. Экономикалық және әлеуметтік кңес арқылы жүргізіледі.

Сауда шегіндегі халықаралық қауымдастық (халықаралық сауда құқығы). 1947ж. мемлшекеттер арасындағы сауда қатнастарын реттеу мақсатында тарифтермен сауда туралы көпжақты бас келісімге (ГААТ) қол қойылды. Оның қатысушыларының саны 1997ж 130 мемлкетті құрайды. Алаламау және ң көп жеңілдік жасау қағидаты бұқның (ГААТ-тың) негізіне айналып, ең негізгі жеңілдіктер дамушы елдерге жасалды.

Ең көп жасалатын жеңілдік қағидатының күшімен, келісім бойынша бір қатысушы елдің екінші қатысушы елге жасайтын кедендік-тарифтер жеңілдігі бірден ГААТ-тың барлық қатысушы елдеріне таралды. Тарифтік жңілдіктер туралы келісімдер кезеңімен шақырылып тұратын ұзақ конференция-раундтарды өткізілді. 1965 ж. бастап ГААТ-тың басшысы бас директор деп аталды.

Соңғы Уругвай раунд-конференциясында (1986-1993 жж.) қауымдастықты реттеуде түбегейлі өзгерістер болды. Осы өзгерістерден кейін қызметтестік шегінде өнеркәсіп тауарларының саудасымен шектелмей, қызмет саудасына, ауылшаруашылық және тоқыма тауарлар саудасына, интеллектуалдық меншікті қорғаудың саудалық аспектілеріне (ТРИМ) кеңейді.

ГААТ-тың мүше елдері Уругвай рауындының көпжақты сауда келіссөзінен кейін 1993ж 15 желтоқанында өз жұмысын аяқтап, 1994ж. көктемде Марракештегі мәжілістегі Қорытынды Актіге қол қойылды. Сонда Халықаралық Сауда Ұйымын құру туралы шешім қабылданып, 1995ж. 1 қаңтарынан бастап Бүкіләлемдік Сауда Ұйымын (БСҰ) құру туралы мәмілеге қол қойды. Құру кезінде БСҰ-ға 70-тен астам мемлекет мүше болып кірген. БСҰ Женевада орналасқан.

Қазақстанның БСҰ-ға мүше болуына кедергі келтіріп тұрған жағдай оның Кедендік Одаққа мүше болуы деген пікірлер айтылуда, себебі БСҰ-ның талаптарын орындады Қазақстан өзі ғана шешпейді, осы қауымдастыққа мүше елдермен келіс отырып шешеді. Сондықтан бұл мәселе Қазақстанның БСҰ-ға мүше болып енуіне өзінің кері ықпалын тигізіп тұр.

Бүгінгі таңда Орта Азия мемлекеттерінің ішінде Қырғыз Республиксы ғана БСҰ-ның мүше болып табылады.

БҰҰ-ың дербес органы ретінде, 1964 ж. БҰҰ-ның сауда және даму бойынша конференциясы құрылды. ЮНКТАД-тың негізгі мақаты – халықаралық саудадағы, соның ішінде, шикізат, өнеркәсіп тауарлары саудасына, сонымен қатар саудасыме байланысты қаржыландыру аясында жәрдемдесу. Бұнда дамушы елдерге жасалатын сауда преференциялары мен өзге де жңілдіктерге баса назар аударылады.

Халықаралық сауда құқығы бойынша БҰҰ Комиссиясы (ЮНСИТРАЛ) – БҰҰ БА-ның көмекші органы. Ол 1966 ж. мына мақсатта құрылды: халықаралық конверциялық және өзге де құжаттардың жобаларын дайындау жолымен халықаралық сауда құқығының дамуына жәрдемдесу.

Мемлекетаралық өнеркәсіптік қауымдастық. Соңғы 10 жылдың ішінде саудаға сіңіріліп кететін халықаралық өнеркәсіптік қауымдстық қарқынды өсіп келеді. Халықаралық өнеркәсіп қауымдастықтың астарында өндіріс саласындағы тікелей кооперациялық байланысты, бірлескен өнеркәсіптік қызметті, сонымен бірге өнеркәіптік шегіндегі шетелдік инвестициясын, технологиялық көмегі түсініледі. Дамушы елдерге техникалық көмек көрсету және индустрияландыруға жәрдмдесу, сонымен қоса өнеркәсіптің дамуы саласындағы БҰҰ қызметін үйлестіру мақсатында 1966 ж. БҰҰ өнеркәсіптік даму туралы ұйымы құрылды. 1985ж. ол БҰҰ-ның мамандандырылған мекемесіне айналды.

Валюта-қаржы шегіндгі мемлекетаралық қызметтестік. Екіжақты есептесуде, төлемді, несиелендіруді, өзге де қажетті жағдайларды қамтамасыз ету мақсатында валюталық-қаржылық шегіндегі қызметтестік халықаралық экономикалық байланыстың дамуы лүшін айрықша мәнге ие.


XXІV-лекция. (1- сағат)


Тақырыбы:

Аумақ және басқа кеңестіктер.

Жоспар:

  1. Аумақ ұғымы және аумақтардың түрлері.

  2. Мемлекеттік шекаралар. Делимитация және демакрация.

3.Халықаралық өзеңдер.

4. Антарктика және Арктиканың халықаралық режимі


Халықаралық құқық бойынша аумық – бұл құрлық және су айдындары, жер қойнауы және әуе кеңістігімен бірге бүкіл жер шары, срнымен қатар ғарыш кеңістігінде орналасқан аспан денелері мен ғарыш кеңістігнің өзі.

Жердің барлық аумағы, құқықтық режимының негізгі түрлеріне қарай, үш санатқа бөлінеді:

  1. Мемлекеттік аумақтар;

  2. Халықаралық режимдегі аумақтар;

  3. Аралас режимдегі аумақтар.

Халықаралық қатынастарда аумақтың маңызы өте зор. Аумақ – бұл әр мемлкеттің және бүкіл адамзаттың тіршілік ету ортасы және тіршіліктің материалдық базасы.

Аумақтық мәселелер маңызды халықаралық проблемалардың қатарына жатады және мемлекеттер арасындағы жиі пайда болатын келіспеушіліктердің себебі болады.

Мемлекеттік аумақ – бұл белгілі бір мемлекеттің егемендігі аясында болатын, мемлекеттің толық және ерекше билігі таралатын аумақ. Мемлекеттік аумақтың шекаралары халықаралық құқыққа сәйкес анықталады және халықаралық келісімдермен бщекітілді.

Мемлекет өз аумағын халықаралық қағидаттар мен нормаларды ескере отырып, өзінің ішкі заңдарына сәйкес пайдаланылады.

Халықаралық режимдегі аумақтар – бұл мемлекеттік аумақ пен аралас режимдегі аумақ құрамына кірмейтін аумақтар:

  • жағалау мемлекеттерінің ерекше экономикалық аймақтары шектерінен тыс жатқан су теңістіктері;

  • теңіз түбінің халықаралық ауданы – жағалау мемлекеттерінің континенттік қайран мен ерекше экономикалық аймақтары шектерінен тыс жатқан теңіз түбі мен оның жер қойнауы;

  • мемлекеттік аумақтар шегінен тыс жатқан әуе кеңістігі;

  • Антарктика;

  • Ғарыш кеңістігі;

  • Ай және басқа аспан денелері.

Бұл аумақ мемлекеттердің ортақ пайдалануында болады және онда халықаралық қағидаттар мен нормалар қолданылады.

Аралас режимдегі аумақтар – бұл континенттік қайраң мен ерекше экономикалық аймақ, яғни жағалау мемлекеттердің ұлттық заңдары нормалары мен қатар бір уақытта халықаралық құқықтық нормаларда қолданылатын аймақтар. Бұл аймақтар мемлекеттердің егемендігі аясында болмайды және мемлекеттік аймақтар құрамына кірмейді, бірақ халықаралық құқыққа сәйкес, әр бір ондай ауданда жағалау мемлекеті табиғи ресурстарды зеттеуге, жетілдіруге және сақтауға қатысты өз егеменді құқықтарын, сонымн қатар қоршаған ортаны қорғауға байланысты құқықтар мен міндеттерін жүзеге асырады.

Бұл құқықтардың көлемін халықаралық құқық анықтайды. Жекелеп айтсақ, олар – 1958 ж. Контоиненттік қайраң туралы конвенция және 1982 ж. Теңіз құқығы жөніндегі БҰҰ конвенциясы.

Өз құқықтары шегінде әр мемлекет аталған қызмет түрлерін реттейтін заңдармен ережелерді шығарады. Континенттік қайраң мен ерекше экономикалық аймаққа қатысты өзге жағдайлар халықаралық теңіз құқығының қағидалары және нормалары мен реттеледі.

Мемлекеттік құрлықтық аумағы- бұл мемлекеттің шекаралары шегінде орналасу жеріне қарамастан барлық құрлық, аралдар мен анклавтар.

Анклав – бір мемлкеттің немесе мемолкеттердің құрлық аумағымен толық қоршалған басқа мемлекет аумағының бөлігі. Анклав өз мемлекеті аумағының бөлінбес бөлігі болып табылады.

Су аумағы – бұл ішкі сулар және аумақтық сулар. Бұл екі су кеңістіктерінің айырмашылығы мемлекеттің азаматтық және әскери кемелерінің бұл жерлерде жүззу режимдеріне байланысты.

Ішкі суларға 1982 жылғы теңіз құқығы жөніндегі БҰҰ конвенциясына сәйкес:

  1. Мемлекеттің (ошның ішіндегі архипелаг-мемлекеттер де) аумақтық теңіздің енін өлшеу үшін қабылданған бастапқы түзу сызықтардан жаға жаққа қарай жатқан теңіз сулары;

  2. Порт сулары;

  3. Жағалауы бір мемлекетке тисілі болған шығанақтың сулары, егер де олардың ені 24- теңіз мильден аспаса;

  4. Тарихи шығанақтар.

Аумақтық теңіз – бұл ені 1982 ж. конвенцияға сәйкес 12- теңіз мильден аспайтын, теңіз жағалау суларының белдеуі.

Мемлекеттік шекара – құрлықта, суда, әуеде, жер қойнауында, мемлекеттік аумақтың шегін – карталарда және жерлерде анықтайтын сызық яғни мемлекет егемендігінің әрекет ету кеңістігінің шегі. Мемлекеттік шекара мемлекет шекарасын басқа мемлекеттердің аумағына, сонымен қатар халықаралық аумақтардан бөледі. Өту жерлеріне қарай шекараларды су және әуе шекаралар деп бөлеміз.

Құрлықтық шекара бір мемлекттің құрлықтық аумағын басқа мемлекеттің құрлықтық аумағын бөлді және шекаралас мемлекеттер арасындағы шартпен анықталып, шартқа сәйкес жерлерде белгіленеді.

Әдетте шекаралар жер бедерінің ерекшіліктері (таулар, өзен, т.б. ерекше белгілер) ескріле отырып жүргізіледі және орфографиялық деп аталады. Кейде шекаралар екі нүкте арасындағы түзу сызық бойынша (геометриялық шекаралар), сонымен қатар меридиандар мен паралелльдер бойынша анықталады (астрономиялық шекаралар).

Су шекарасы:

көлде – құрлықтық шекараны көлдің арғы жағалауыменқосатын түзу сызық арқылы;

кемелер жүретін өзенде – бас фарватор арқылы (тальвег – ең үлкен тереңдіктер сызығы);

кемелер жүрмейтін өзенде - әдетте өзеннің ортасы арқылы;

теңізде – аумақтық теңіздің сыртықы шекарасы арқылы немесе шектес не қарсы жатқан мемлекттердің аумақтық теңіздерді айыру сызығы арқылы өтуі мүмкін.

Аумақтық теңіздің сыртқы шектері халықаралық қағидаттар мен нормаларға сәйкес жағалау мемлекттің заңдарымен белгіленеді.

Делимитация – мемлекеттік шекара сызығы жалпы бағытының карталарда және сол сияқты құжаттарда өтуін шарттық тәртіпте анықтау. Делимитация кезінде шекара сызығының өтуі арнайы таңдап алынған және келісіп қойылған табиғи немесе жасанды нүктелерге не бағдарларға негізделе отырып, кестелер мен карталарда, екіұшты талқылануға жол бермей, толық суреттеледі.

Демаркация – бұл мемлкеттік шекара сызығын арнайы шекара белгілер мен (пирамида, бағана, буй, шамшарақ) көрсету арқылы жүргізу. Демаркация жүргізгенде хаттама - әрбір шекаралық белгінің ерекше белгілерінің суреттемелері енгізілген жеолерде шекара сызығы өтуінің кестелерімен және фотосуреттерімен бірге суреттемесі жасалады.

Редемаркация - бұрын демаркацияланған шекараны тексеру және айқындау, жойылған немесе бүлінген шекаралық белгілерді жөндеу, қалпына келтіру, шекаралық белгілердің бір түрін басқа түрмен ауыстыру, қосымша белгілерді орнату және то.б.

Әрбір мемлекет басқа мемлекеттің шекараларын құрметтеуге міндетті. Сонымен қатар, әрбір мемлекет шетелдік мемлекет органдарының және шетел тұлғаларының бұзушылықтарынан өз шекарасын қорғауға құқығы бар.

Халықаралық өзендер – бұл екі немесе одан да көп мемлекеттердің аумағынын өтетін өзендер. Олар мемлекеттер арасындағы халықаралық суларды туғызады. Ондай өзендердің ішінен мыналарды атуға болады: Дунай, Амур, Рейн, Нигер, Конго, Амазонка және т.б.

Кеме қатынасы бар және кеме қатынасы жоқ халықаралық өзендер болады. Сонымен қатар, олар бірнеше мемлекеттердің аумағынан өтуі мүмкін немесе олардың аумақтарын бөлуі мүмкін. Осындай жағдайда, жағалау мемлекеттерінде ондай өзендерге қатысты өзара құқықтар мен міндеттер туындайды және бұл жағдай мемлекет мүдделерінің өзар байланысын туғызады.

Өзендерде әр түрлі қызметтерді жүзеге асыру барысында :

- бір жағалау мемлекеті басқа мемлекетке зиян келтірмеуі керек, әрбір жағалау мемлекеті өзінің аумағышегінде халықаралық өзен бассейінінің суын қажеттіліке орай пайдалануда әділетті үлеске құқылы болады. Аумағы арқылы өзен сулары өтетін мемлекетке зиян келтірмеу үшін мемлекеттер халықаралық өзен суларын ластаудан аулақ болуға, бөгендер салудың, ирригацияны, ағаш ағызудың мемлекеттің шекарасы шегінде халықаралық өзендердегі балық ресурстарына тигізетін зиянды әсерін болдырмауға міндетті.

Халықаралық өзенде кеме қатынасының режимін жағалау мемлекеттері жасаған келісімдер негізінде анықтайды. Тек жағалау мемлекеттерінің кемелері жағалау мемлкеттердің арасында жасалған шарттар негізінде, басқа жағалау мемлекетінің аумағы құрамына кіретін өзен сулары арқылы өтеуге құқылы. Жағалау емес мемлекттердің кемелері егер жағалау мемлекеттері келісім бермесе, халықаралық өзен арқылы өте алмайды.

Антарктиканың халықаралық-құқықтық режимі 1959 ж. 1 желтоқсандағы Антарктика туралы шартпен реттеледі. Бұл шартқа 12 мемлекет қол қойды. Олар: Аргентина , Австрия, Бельгия, Чили, Оңтүстік Африка Одағы, КСРО, АҚШ, Англия және т.б.

Антарктика – бұл солтүстік ендіктің 60-параллелінен оңтүстікке қарай орналасқан, ешбір мемлекеттің егемендігінде болмайтын жер шарының жалғыз ірі аумағы.

Антарктика туралы шарт Антарктика аудандарына мемлекеттердің аумақтық талаптарын мойындаған жоқ, бірақ бұл талаптарды және ұсыныла алатын талаптарды теріске шығармады.

Антарктика аумағы делимитаризацияланған және бейтарап қалған аймақ болып табылады. Сондықтан Антарктикада әскери контингенттерді орналастыруға және әскери қимылдарды жүргізуге болмайды.

Шартпен анықталған Антарктиканың құқытық режимі арнайы тетікпен қамтамасыз етіледі. Оның құрамына Шарттың қатысушы мемлекеттермен жүзеге асырылатын, бір-бірінің Антарктикада қызметіне қатысты жердегі және әуедегі ауқымды бақылаужатады. Тснацияларды, жабдықтарды, теңіз және әуе кемелерін, олардың құрамын тексерудіжүзеге асыру үшін әрбір мемлекет өз бақылаушыларын Антарктиканың барлық аудандарына кез келген уақытта жібере алады.

Арктиканың құқықтық режимі. Арктика – бұл жердің солтүстік аумағы. Оның құрамына аралдар мен Еуропа, Азия және Солтүстік Америка материктік құрлықтың жанасқан бөліктерімен бірге, терең Арктика бассейні және таяз шекті теңіздер жатады.

Арктиканың теңіз кеңістігі секторларға бөлінген. Әрбір сектор үшбұрышын нысанында болады және Солтүстік полюс оның төбесі болады. Ал, табаны Арктикалық емлекеттердің жағалауы болады. Арктикалық мемлекеттер: Ресей, Норвегия, Канада, Дания, АҚШ. Арктикадаолардың әрқайсысында өзінің секторы бар. Сктордың құрамына сектордың шегінде орналасқан аралдар мен архипелагтар кіреді және олар Арктикаға жағалас мемлекеттің мемлекеттік шекарасына кіреді.

Қолданылып жатқан секторлар жүйесі полярлық кеңістіктерді зерттеу мен игеру және секторларға қатысты өз құқықтарын нормативтік актілерде бекіту барысында тарихи түрде қалыптасқан.

Арктиканың құқытық режимі қолданылып жатқан халықаралық теңіз құқығының қағидалары және нормаларымен әрі Арктикаға жағалас мемлекеттердің ұлттық заңдарымен анықталады.


XXV-лекция. (1- сағат)


Тақырыбы:

Халықаралық теңіз құқығы.

Жоспар:

1.Халықаралық теңіз құқығы түсінігі.

2. Халықаралық теңіз құқығының қағидаттары және қайнар көздері.

3. Теңіз кеңістігінің құқықтық режимі.


Халықаралық теңіз құқығы халықаралық құқықтың жалпы жүйесінің бір бөлімі болып табылады. Сондықтан халықаралық қатынастарды реттейтін қазіргі халықаралық құқықтың көпшілікке танылған қағидалары мен нормалары, сондай-ақ Әлемдік мұхит кеңістіктері мен ресурстарын игеру процесіндегі мемлекеттердің қатынастары мен қызметтері – құқықтық реттеудің негізі болады.

1930 ж. Ұлттар Лигасының қамқорлығымен құрылған Гаага конференциясында басталған іспен, аймақтық сулардың құқықтық режиміне қатысты нормаларын бірінші жүйеге келтіруге әрекет, теңіздік ірі мемлекеттердің алауыздықтарынан табысты аяқталмады. Келешекте қайта қарап талқылауға Конвецияның жобасы ғана дайындалды.

28 жыл өткен соң Женевада БҰҰ-ның 1 Конференциясы барысында 86 елдің қатысуымен теңіз құқығы бойынша бірінші рет теңіз құқығының әмбебап деңгейде барлық маңызды әдетті құқықтық қағидалары мен еормаларын жүйеге келтіруге мүмкіндік туды. Теңіз құқығының дәстүрлі нормалармен қатар, “Континенттік қайраң” деген жаңа құқықтық ұғым, оның режимінің толық тәртіп белгілеуімен енгізілді.

Нәтижесінде 1958ж. БҰҰ-ның 1 Конференциясында 4 Конвеция қабылданды: “ Аймақтық теңіз және іргелес аймақ жөніндегі” Конвенция; “Ашық теңіз жөніндегі” Конвенция; “Балық аулау және ашық теңіздің тірі ресурстарын қорғау жөніндегі “ Конвенция; “Континенттік қайраң” жөніндегі Конвенция.

1994 ж. 16 қарашада БҰҰ-ның Конвециясы күшіне енді, сонымен бірге БҰҰ-ның 1982 ж. 10 желтоқсандағы Теңі құқығы бойынша Конвенциясының 9 бөлімін жүзеге асыру жөніндегі Келісімі күшіне енді.

Қазіргі халықаралық теңіз құқығын халықаралық құқық субъектілерінің қатынастарын әлемдік мұхиттағы қызметтері бойынша реттейтін заңдылық қағидалар мен нормалардың жүйесі ретінде сипаттауға болады.

Халықаралық теңіз құқығы жалпы халықаралық құқықтық құрамдас бөлімі болғандықтан, жалпы халықаралық құқықтың негізгі қағидаттарын басышылыққа алады. Бұл қағидаттар: -зара күш қолданбау,қорқытпау, халықаралық дауларды бейбіт жолмен шешу, мемлекеттердің ішкі істеріне араласпау, мемлекеттердің қызметтестігі, барлық халықтар теңдей өз тағдарын өздері шеше алады, мемлекеттердің егемендігі бірдей, барлық мемлекеттер өздеріне алған міндеттерді ойдағыдай орындауға тиісті.

Өзмәні бойынша әмбебап және барлық мемлекеттерге кез келген қызметтер де міндетті, соның ішінде, әлемдік мұхитты зерттеу және пайдалану жөнінде мемлекттердің қызметтері, олар барлық халықаралық құқықтық қатынатарда болатын негізгі заңды ережелер мен нормалардан тұрады.

Халықаралық құқықта жер шарының барлық кеңістіктері, оның ішінде әуе және ғарыш кеңістіктері өзіндік құқықтық мәртебесі бойынша ең басты екі аймаққа бөлінеді:

    1. құқықтық мәртебесі ішкі мемлекеттік заң нормаларымен белгіленетін кеңістік;

    2. құқықтық мәртебесі халықаралық нормалармен белгіленетін кеңістік.

Жер кеңістігі сияқты, Дүниежүзілік мұхит кеңістіктері де жғадағы мемлекеттің мемлекеттік аймағын құрайтын теңіз кеңітіктерінен және құқықтық мәртебесі халықаралық құқық нормаларымен белгіленетін теңіз кеңістіктерінен тұрады.

Теңіз кеңістіктері құқықтық режим бойынша:

  1. құқықтық мәртебесі негізін ұлттық құқық нормалары құрайтын мемлекеттік аймақтар (ішкі теңіз сулары; аймақтық теңіз);

  2. мемлекеттік аймақтар құрамына кірмейтін, алайда жағадағы мемлекеттер мұндай кеңістіктерде Ұлттық заң және халықаралық шарттармен бекітілген белгілі егеменді құқықтарға ие болатын аралас режимдіаумақтар (құрлықтық қайраң және экономикалық аймақ);

  3. халықаралық шарттармен бекітілген барлық мемлекеттерге ерекше құқықтық режимді жалпы пайдалануға жататын халықаралық режимді аймақтар;

Ішкі теңіз сулары

Ішкі теңіз сулары – теңіз жағалауы бар кез келген мемлекет аймағының құрамдас бөлігі болып табылады. Халықаралық құқыққа сәйкес, ішкі теңіз сулары ұғымына аймақтық теңіздің енін есептеуге алнған, мемлекеттер жағасында және түзу негізгі сызықтармен орналасқан сулар жатады.

Аймақтық теңіз.

Аймақтық теңіз не аймақтық сулар – бұл жағалаудағы мемлекеттің ішкі теңіз суларына немесе аймақтық құрлығына жанасатын ені 12 теңіз миліне дейінгі теңіз белдеуі. Өзінің құқықтық мәртебесі бойынша аймақтық теңіз жағалауындағы мемлекет аймағының бөлігі ретінде танылады, ол өзінің егемендігін аймақтық теңіз суларына ғана емес, сонымен бірге оның түбіне, әуе кеңістігіне, аймақтық теңіз түбі мен қойнауына да жүргізе алады.

Ашық теңіз.

Аймақ суының сыртқы шекарасында орналасқан теңіз және мұхит кеңістігі ашық теңі деп аталады. Ашық теңіз анықтамасы 1958 ж. Ашық теңіз туралы Женева Конвециясында бекітілген.

Іргелес аймақ.

Іргелесаймақ дегеніміз, аймақ суыа жанасып жатқан аудан. Іргелес аймақтың ені, аймақ суының ені өлшенетін бастапқы сызықтан бастап 24 теңіз миль шегінен аспауы керек.

Континенттік қайраң.

Континенттік қайраң дегеніміз – теңіз түбі тігінің кенеттен белгіленетін, жағалау сызығынан тереңдігіне дейін жайылып жататын материктер айналасындағы су асты жазығы.


Айрықша экономикалық аймақ.

Айрықша экономикалық аймақ дегеніміз аумақ суы және аумақ суының енінен өлшенетін бастапқы сызықтан бастап ені 200 теңіз милін қосып есептегендегі аудан.

Халықаралық бұғаздар.

Бұғаздар – қандайда бір құрлық учаскелерін бөліп тұратын және көршілес су бассейндерін немесе оның бөлігін қосып тұратын біршама тар су кеңістігі.

Архипелагтік сулар.

Архипелагтік сулар – архипелаг мемлекеттердің төңірегін теңіздік басқа бөлімдерінен түзу негізгі сызықтармен шекараланатын, архипелагтің теңіздегі ең алыстатылған аралдары нүктесімен кебул теңіз жартастары құрамына кіретін аралдар арасында орналасқан сулардан тұрады.


XXVІ-лекция. (1- сағат)


Тақырыбы:
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   17

Похожие:

Лекциялар: 30 сағат iconЛекциялар 15 сағат

Лекциялар: 30 сағат iconЛекциялар: 15 сағат
Студентке арналған ережелер
Лекциялар: 30 сағат iconЛекциялар: 15 сағат
Студентке арналған ережелер
Лекциялар: 30 сағат iconЛекциялар 15 сағат
Бірінші проректор – оқу-әдiстемелiк жұмыс бойынша проректоры, э.ғ. к., профессор Бугубаева Р. О
Лекциялар: 30 сағат iconЛекциялар 15 сағат
Бірінші проректор – оқу-әдiстемелiк жұмыс бойынша проректоры, э.ғ. к., профессор Бугубаева Р. О
Лекциялар: 30 сағат iconЛекциялар: 15 сағат
Мемлекеттік тілдегі заң іс қағаздары бойынша 050301 “Заңтану” мамандығының студенттері үшін
Лекциялар: 30 сағат iconЛекция 15 (сағат) Практикалық сабақ 30 (сағат) осөЖ 45 (сағат) СӨЖ 45 (сағат) Емтихан Сағат көлемі 135 Курс 3 Семестр 5 Астана 20 ж. Жұмыс бағдарламасы «Кәсіптік аурулар»

Лекциялар: 30 сағат iconЛекциялар курсы. Ред басқ. Қ. С. Қаражан. Алматы: nurpess, 2014. 168 б
Лекциялар курсы жоғары және орта арнайы оқу орындары, жалпы білім беретін мектептердің жоғары сынып оқушыларына арналған
Лекциялар: 30 сағат iconЛекциялар, сағат
Силлабус Қаржы, есеп және салық салу кафедрасында 050508,5В050800 – Есеп және аудит ҚР 08. 312 – 2006 мамандықтың мемлекттік білім...
Лекциялар: 30 сағат iconЛекциялар 15 сағат
«Металлургия», 6N0905 – «Кадастр», 6N0711 – «Геодезия және картография», 6N0731 – «бжд» 6N 0707 – «Тау-кен ісі», 6N0508 – «Есеп және...
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzdocs.docdat.com 2012
обратиться к администрации
Документы
Главная страница