«сырдария» университеті «экономика және қҰҚЫҚ» факультеті «Экономика» кафедрасы




Название«сырдария» университеті «экономика және қҰҚЫҚ» факультеті «Экономика» кафедрасы
страница5/17
Дата конвертации12.02.2016
Размер2.06 Mb.
ТипДокументы
источникhttp://89.218.153.154:280/CDO/Sillabus/Econ/Oralova.TabKorEcon-Z.doc
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   17
Абсолютті

Салыстырмалы


Ағымдағы


Ұзақ мерзімдік

Табиғат пайдалану


Табиғат қорғау




Табиғат байлығын экономикалық бағалаудың екі негізгі түрін ажырытуға болады: байлықтарының сан және сапа жағынан әр түрлі болуы, оларды пайдалану ерекшеліктері, ұқсату ерекшеліктері, зерттелу дәрежесінің түрліше болуы , мағлуматтардың толық немесе толық емес жартылай болуы экономикалық бағалаудың да түрліше болуын туғызады. Іс жүзінде қойылатын мақсатқа, мүмкіндіктерге байланысты экономикалық бағалаудың бірнеше түрлері қолданылады. Олбірінші кезекте бағаланатын табиғат қорының түріне байланысты.Мысалы, жер, су, орман, нералдық шикізат қорын экономикалық бағалау. Мұндай бағалаулар таза номикалық тұргыдан, әлеуметтік-экономикалық, экология-экономикалық, экономика-географиялық болуы мүмкін.

Экономикалық бағалау нәтижесін қолдану жағдайына қарап, халық шаруашылық және кәсіпорынның есеп тұрғысынан бағалауларды ажыратамыз. Халық шаруашылық деңгейде бағалау ең жоғарғы қажетті шығын негізінде есептеледі, ал шаруашылық есеп деңгейінде – қолданылатын баға негізінде болады.

Табиғат ресурстары туралы мәліметтердің жеткілікті дәрежесіне байланысты: болжамдық, жобаға дейінгі, жобалық, жоспарлық, жұмыс істеп тұрған кәсіпорындар үшін экономикалық бағалаулар жүргізіледі. Мысалы, минералдық шикізат қорын экономикалық бағалау бірнеше кезеңнен өтеді.


Бақылау сұрақтары:

  1. Табиғат ресурстарын экономикалық бағалау түрлері

  2. Халық шаруашылық деңгейде бағалаудың есептелінуі



5-тақырып. Қалпына келмейтін табиғат ресурстарын қорғау, тиімді пайдалану және экономикалық бағалау

Жоспар:

  1. Жер қойнауы байлықтарын қорғау

  2. Минералды ресурс қорын пайдалану төлемдері

Лекция мақсаты: Жер қойнауынан алынатын пайдалы қазба байлықтарды топтарға боліп қарастыру.

Лекция мәтіні.

1. Жердің сыртқы қыртысы “литосфера”деп аталады. Оның радиусы 15-18км-ден 80 км-ге дейін болады.

Жер қойнауы дегенде оның сыртқы қабатын, мантиясын және ядросын қосып айтқан дұрыс. Бірақ күнделікті өмірде, ғылымда жер қойнауы деп, тек оның беткі кыртысын қарастыру қалыптасқан. Жер қойнауы пайдалы қазба байлықтардың қоймасы. Адамдар осы күнге дейін олардың тек 10 км-ге дейін ғана орналасқандарын пайдаланады.

Жер қойнауынан алынатын пайдалы қазба байлықтарды үш топқа боледі:

-жанатын отын-энергия қоры – көмір, мұнай, газ, жанғыш тақта тас, шымтезек;

-рудалы пайдалы қазбалар – қара және түсті металдар, қымбат бағалы, сирек кездесетін т.б.металдар кендері;

-бейруда пайдалы қазбалар – химия шикізаты, отқа төзімді материалдар, құрылыс материалдар шикізаты, әсемдік тастар т.б.

Адамдар өте ерте заманнан бері жер қойнауынан пайдалы заттарды алып пайдаланып келеді. Жер қойнауы әлі толық зерттеліп болған жоқ. Жер қойнауындағы минералдық қазба байлықтар осы заманғы индустриялық өндірістің негізгі шикізат көзі болып табылады. Ауыр өнеркәсіп өнімдерінің 90%-і, халық тұтынатын тауарлардың 20%-і минералдық шикізаттан алынады.

Қазақстан жер қойнауы минералдық қазба байлыққа бай. Онда өнеркәсіпте қолданылатын минералдық шикізаттың барлық түрі бар деп айтуымызға болады. Осы байлығымызды тиімді пайдалану экономикамыздағы ең өзекті басты маселе.

Сонымен қатар минералдық шикізатты өндіргенде, өңдегенде ауаға, суға, жербетіне қалдықтар шығарылу арқылы табиғи ортаға зиян келтіріледі. Осы зиянды шектеу, азайту немесе болдырмау өндірістің басты міндеттерінің бірі болып табылады.

2. Жер қойнауын қорғау, минералдық шикізатты тиімді пайдалану, сол арқылы табиғи ортаны қорғау шаралары мынадай бағыттарда жүргізіледі :

1.Минералдық шикізат қорын кешенді барлау, зерттеу, зерделеу. Кешенді барлау деп – минералды шикізаттың қорын ашу, зерттеу кезінде оның құрамын, құрылымын, орналасу жағдайын, ондағы зиянды қоспаларды мейлінше толық анықтау деп түсінеміз. Барлау қазба байлықтың бір түріне ғана емес кешенді жүрғізілуі тиіс.

2.Ашылған шикізат қорын мейлінше толық өндіру, ысыраптың мөлшерін азайту, қазба жұмыстарының табиғатқа зиянды әсерін болдырмау, қазба байлықтың сапасын жоғалтпау, аралас қоспаны азайту, өнімнің ластану т.с.с. Жер қойнаунан шығарылатын мұнайдың, газдың үлесін арттыру, ілеспе өнімдерді тиімді пайдалану. Өндірі кезінде көмір – сутектедің жеңіл фракциялар жоғалтпау т.б.

3. Өндірілген минералдық шикізатты кешенді пайдалану, өндеуші өндірістерді дамыту, өндіріс қалдықтарын пайдалану. Кеннің құрамындағы металдарды толығырақ ажыратып алу арқылы ғана шикізаттан алынатын жылдың өтімді 20-30%-ке арттыруға болатыны әлдеқашан дәлелдеген.

Біз әлі күнге дейін қазба байлықтарымыздың ақшалай құнын білмейміз. Жер қойнауында жатқан байлықтың ақшалай қүны жоқ деп есептелген. Іс жүзінде мұндай көзқарас қазба байлықты пайдалану экономикасында біраз кемшіліктер туғызды. Ол нарық қатынасына көшуімізге байланысты өте қажет. Экономикалық бағалау шамасын білмей минералдық шикізатты тиімді пайдалану мәселелері: кеніштерді игеру кезегін анықтау, оларды пайдалануға, жалға беру, сату, олардан алынатын өнімдерді бағалау, т.б. дұрыс шешу мүмкін емес.

Экономикалық бағалауға байланысты, оны анықтаудың әдістері туралы көптеген ғылыми пікір-таластар, практикалық ұсыныстар айтылып келеді. Оларды бағалау басты көрсеткішіне байланысты бірнеше топқа бөлінғен. Қазіргі қалыптасқан экономикалық теорияға сәйкес табиғат ресурстары ренталық қағида бойынша бағаланады. Минералдық шикізат қоры үакыт факторын ескеріп шеткі шығыннан дербес шығындарды немесе шеткі шығын бойынша есептелген өнімнің бағасынан келтірілген шығынды нормалы пайдасымен қоса шегеріп анықтайды. Қазба байлық түрлеріне байланысты шеткі шығын шамасы әр түрлі белгіленеді: аймақтық, бассейндік немесе республика бойынша. Минералдық шикізаттың кейбір түрлеріне әлемдік баға деңгейі ескеріледі.

Пайдалы қазба кендерінің экономикалық бағасы оның қорын пайдаланғанда алынатын халық шаруашылық тиімді көрсетеді. Экономикалық бағалау ақшалай шамасы өнімге жұмсалатын шеткі және дербес шығындардың айырмасы ретінде анықталады. Шеткі шығын белгілі бір уақытта нақты өнімге жұмсалатын халық шаруашылық қажетті ең жоғары шығын болып табылады.

Шеткі шығын, сондай-ақ, пайдалы қазба қорыныың пайдаланудың халық шаруашылық тиімді шегін көрсетеді.

Кен орындарын экономикалық бағалау геологиялық барлау жұмыстарын технико-экономикалық негіздеудің және минералдық шикізат кондициясын бекітудің құрамды бөлігі болып табылады. Белгіленген тәртіппен кен қоры бекітілінгенненкейін кен орнының экономикалық бағасы кеніштердің мемлекеттік кадастрлар жүйесіне кіргізіледі.

Кен орындарын экономикалық бағалау үшін ең алғаш шеткі шығын шамасын анықтау керек. Оның ең қолайлы әдісі нақты сала бойынша өндіргіш күштердің дамуы туралы жоспары негізінде оптималдық есептеулер. Мұндай есептеулер халық шаруашылық қажеттілікке сәйкес алдағы және қазіргі өнім өндіру мүмкіндігін ескеріп жүргізіледі. Сондықтан болашақта нақты кенді барлауға өндіруге, өндеуге, тасымалдауға жұмсалатын шығындар анықталады.

Оптимизациялық есептеулер мүмкін болмағанда, шеткі шығынды анықтаудың оңайлатылған әдісі қолданылады.

Пайдалы қазбалардың халық шаруашылық құндылығына – экономикалық бағалау шамасына бірнеше геологиялық, географиялық, техникалық-технологиялық, әлеуметтік-экономикалық факторлар әсер етеді. Оларды шартты үш топқа бөлуге болады.

Әлеуметтік-экономикалық факторлар қазба байлықтың халық шаруашылық маңыздылығын, одан алынатын өнімнің қажеттілігін, нақты кенішті игеру керектігін қамтиды.

Экономиялық бағалау шамасында кенді игеруге байланысты барлық шығындар жұмсалатын барлық сатыларында, кезеңдерінде мейлінше толық есептелуі тиіс және бағалаудың әрбір кезеңінде өнімге қажеттілік ескерілуі керек. Кен қорын зертеу, барлау, игеру, пайдалану мерзімдерінің ұзақтылығына және ол жылдардағы экономикалық қажеттіліктің, тағы басқа көрсеткіштердің өзгеретініне байланысты уақыт факторы ескерілуге тиісті. Бағалаудың алғашқы сатыларында және аз уақытта қолданылатын көрсеткіштерді анықтағанда дисконтау тәсілін қолданбауға болады, ал ұзақ мерзімдік экономикалық бағалауда, кеннің тұрақты кондициясын, баланстық қорын анықтағанда ренталық табыстар міндеттә түрде дисконтталады. Алғашқысы - үлестік рентаны кен қорына көбейту арқылы алынуға мүмкін табыс шамасын анықтайды, екінші жағдайда дисконттау - кенді игеру кешеуілдетілген жағдайда алынатын табыстың құндылығы төмендейтіні көрсетеді.

Пайдалы қазба байлық қорын экономикалық бағалау үшін рента шамасын анықтауға мүмкіндік беретін шеткі шығын шамасы қолданылады. Құнды металдардың кендерін бағалағанда әлемдік баға деңгейі негізге алынады.

Жер қойнауының пайдалы қазба байлықтары еліміздің ұлттық байлығы, демек оның құрамында есептеу үшін ақшалай бағалануы тиіс. Экономикалық бағалаудың шамасына негізінен өнімге қажеттілік қордың жеткіліктілігі, географиялық орналасу жағдайы, геологиялық сипаттары әсер етеді.

Негұрлым сындарды бағалау үшін геологиялық, өндірістік-технологиялық, әлеуметтік-экономикалық факторлары есептелуі тиіс. Геологиялық факторларға сәйкес, оларды сипаттайтын мәліметтер толықтырылған сайын, алғашқы зерттеулерден бастап кеніш толық игерілгенде дейін әр түрлі бағалаулар жүргізіліп тұрады. Өндірістік-технологиялық факторлар, өндіріс қуаты, игеру мерзімі, т.б экономикалық көрсеткіштер деңгейін қалыптастырады. Әдетте қуатты өндірістпен кен қорын оның тәуір бөлігінен бастап игеру тиімдірек болады.


Бақылау сұрақтары:

  1. Табиғи ортаны қорғау шаралары қандай бағыттарда жүргізіледі?

  2. Рента шамасын анықтау



6-тақырып. Жер ресурстарын қорғау және тиімді падаланудың экономикалық мәселелері

Жоспар:

  1. ҚР-ғы айылшаруашылық мақсатта пайдаланылатын жерлердің жалпы сипаттамасы: категориясы, қазіргі жағдайы

  2. Жер қорын бағалау әдістері

Лекция мақсаты: Топырақ құнарлығын, жерді пайдалану тиімділігін арттыру жөніндегі негізгі агрономиялық, агротехникалық, агромелиоративтік, ұйымдастырушылық шараларын қарастыру.

Лекция мәтіні.

1. Жер ең негізгі табиғат байлығы. Ол барлық тіршілік көзі және өмір сүру ортасы. Қазір адамдар өздеріне керек қоректік заттардың 88%-ін егістік жерлерден, 10%-ін ормандар мен жайылымдардан, 2%-ін теңіз бен мұхит суларынан алады. Жер қорын қорғау және тиімді пайдалану сондықтан да ең негізгі, ешқашан маңызын жоймайтын өзекті мәселе.

Қазақстан жер ауданы жөнінен әлемдегі тоғызыншы мемлекет. Оның жалпы жер ауданы 271,7 млн. га, оның ішінде ауыл шаруашылық жерлері 222,3 млн.га. Жерді пайдалану бағыттарына қарап: ауыл шаруашылық жерлері, елді мекендер орналасқан жерлер, орман қорының жерлері, өндіріс, қатынас, байланыс, қорғаныс, табиғат қорғау, денсаулық сақтау, демалыс, курорттар, қорықтар, тарихи және мәдени маңызы бар жерлер, су қорының жерлері, мемлекеттік қордағы жерлер болып бөлінеді.

Қазақстанның жер ауданы көп болғанымен, шаруашылыққа қолайлы жерлер көп емес, егістікке қарамды жер 34,9 млн. га, барлық жердің 12,8%-і ғана. Жер қорының едөуір бөлігінің сапасы төмен: 77 млн.га эрозияға ұшыраған; 75 млн. га сортаң жер; егістіктің басым бөлігі ылғалмен жеткілікті қамтамасыз етілмеген, 58%-тен астамы “қауіпті” аймақта орналасқан; жайлымның 69%-і шөл және шөлейітті аймақта, оның 60%-інің жемдік қоры нашарлаған, 22%-ін тікен және басқа мал жайылымына жарамсыз өсімдіктер басқан, 15%-і эрозияға ұшыраған.

Суғару жүйелерінің нашарлығынан суармалы жерлерден 23%-і сортаңдаған, 3%-і батпақтанған, 5%-інің топырағының құнары жойылып кеткен. Жер жырту, өзінде арнасы өзгерту, т.б. шаралар нәтижесінде табиғи шабындықтардың ауданы 30%-ке кеміді.

Біздің еліміз кешегі кеңіс үкіметі жылдарына яғни, тың игеру кезінде жер тумысының – топырақтың ең құнарлы қабаттарының 30-40 % дейінгі бөлігін жоғалтып алғаны белгілі. Сол сияқты суармалы жердің тиімді құнары оның мелиоративтік күйіне тікелей байланысты. Топан су кезінде кейбір шаруашылықтарда күріштің пісіп-жетілуі үшін гектарына 40-50 мың текше метрге дейін су жұмсалды. Ал бір гектар күріш пісіп-жетілуі үшін 23-24 мың текше метр су қажет. Яғни, бір сөзбен айтқанда күріштік алқаптардың мелиоративтік күйін аздыратын жағдай – күріш егісінесуды нормадан артық беру. Бұл – бір. Екіншіден, суармалы жерді агротехникаға сай баптаудың болмауы. Үшіншіден, мұның үстіне теңіздің құрғаған табанынан Сырдарияның атырауна жыл сайын 3-3,5 млн. тонна тұз түсіп жататыны тағы бар. Міне, сондықтан суармалы жерді қорғап, тиімді пайдалануды шаруашылықтардың әр мүшесі естен шығармауы тиіс.

Жалпы, күтіп-баптай білсең жердің, яғни оның құнарлы топырағының берер өнімі мол. Демек, агротехникалық шараларды толық пайдаланып, ғылым мен тәжірибенің озық үлгілерін кеңінен іске асыру арқылы қазіргі егістікке пайдаланып жүрген жерлердің гектар шығымдылығын бірнеше есе арттыруға мүмкіншілік туады. Сонда ғана жаңа жерлерді игерудің көлемі азаймақ. Дегенмен де жер бетін жырту болмаса жайылымдарды пайдалану кейбір аудандарда дұрыс рационалды түрде жүргізілмегендіктен топырақ беті эрозияға ұшырауда. Мысалы, теңіздің құрғаған табанындағы тұзды құм төбелер оңтүстік бағытпен жылына бір шақырым жылдамдықпен жылжып барады. Сол сияқты арал ауданы көлемінде қазір белгілі болғандай кейбір қыстақтар көшпелі құм белдеулердің астында қалып барады. Сондықтан бұл жерлерде 2-3 қатар белдеу-белдеу сексеуіл өсімдіктерін егуді бастап тездетіп қолға алған жөн.

Жалпы, топырақтың бұзылып құмға айналуы бірнеше себептерге байланысты. Бұлар – орманның шектен тыс оталыу, далалық аймақтардағы жердің айдалуы, аул шаруашылығының ауыр техникаға көшуі, т.с.с. Дегенмен ол қылықтардың орнын толтыруға әбден болады. Топыпақтың табиғаттың басқа бөліктерінен ерекше бір ғажайып қасиеті – топырақ бірқатар микроорганизмдердің, көп клеткалы организмдердің қатысуымен өздігінен тазаланып, қалпына келеалады. Бірақ оған ұзақ уақыткерек. 2,5 см құнарлы топырақ қабаты қалыптасу үшін 100жыл, бір қалыпты температурада 90 см топырақ қабаты жасалу үшін 16 мың жыл керек екен. Тек жер топырағын бүгін ғана пайдаланып, оның берерін сарқып алмай, экологиялық бұзылудан сақтап, келешек ұрпаққа құнарлы күйінде жеткізуге ұмтылсақ болғаны. Гылыми болжамдар бойынша республикамызда суармалы жерлердің аумағын 2 млн. гектардан 3,5 млн. гектарға жеткізуғемүмкіндік бар.

2. Топырақ құнарлығын, жерді пайдалану тиімділігін арттыру жөніндегі негізгі агрономиялық, агротехникалық, агромелиоративтік, ұйымдастырушылық шаралар мыналар:

1. Топрақты эрозиядан қорғау. Эрозияның негізгі үш түрі бар: жел, су және техникалық. Тегіс емес, тақыр жерлерде жауын-шашын топрақтың құнарлы қабатын жуып кетеді. Ормансыз ашық жерлер, әсіресе өнімділігі құртылған жерлер жел эрозиясына ұшырайды, топырақтың құнарлы қабатын жел ұшырып кетеді. Жерді ауыр техникамен өңдеу, жылма-жыл бір дақылды егу, техниканың жолсыз жерлермен жүруі топырақ эрозиясын күшейтеді.

Шөл және шөлейт аймақтарда маусымдық пайдалану тәртібін сақтамай шамадан тыс мал жаю, техникалардың жүруі өсімдіктердің, әсіресе құнды өсімдіктердің жойылуын тудыртып отыр. Беті ашылған топырақ жел, күн, су эрозиясына ұшырайды. Бұл қауіптен қоғанудың басты жолы тоғайлар өсіру, суландыру, реттеп пайдалану. Топырақты эрозиядан қоғау үшін жер ерекшелігін, ауа райын, эрозиялық құбылыстың жылдамдығын ескере отырып мынадай шаралар қолданылады:

  • ұйымдастырушылық шаралары ;

  • агротехникалық шаралар;

  • егістіктің айналасына қорғаныш ормандар өсіру, ылғалдандыру, т.б.

2. Топырақты сортаңданудан қорғау. Топырақтың тұздануы жауын-шашын мөлшері буланатын ылғалдан аз болғанда болды. Егістікті көп жыл бойы көлдетіп суғару топырақтың тұздануын тудырады. Жаңбыр суының жер бетіне көлкіп жатып булануы жерді сортаңдандырады. Егістікті, жайлымды суғарудың озық тиімді әдістерін қолдану топырақты сортаңданудан сақтайды.

3. Топырақты құм басудан қорғау жолдары – ағаш, бұталар отырғызу, көп жылдық шөптер егу.

4.Жерді батпақтанудан қорғау үшін гидромелиоративтік жұмыстар жүргізу, суғару жүйелерін жетілдіру қажет болады.

  1. Топырақтағы қоректік заттарды сақтау үшін мелиоративтік жұмыстар, сортаң жерлерді әкпен, гипспен өңдеу, арнаулы әдіспен жырту, тыңайтқыш беру, мал жаюды реттеу, т.б. агрономиялық жұмыстар жүргізіледі.

  2. Қүрылыс, жол салу, жер қойнауын барлау, пайдалы қазбаларды өндіру, қалдықтарды орналастыру нәтижесінде бүлінген жерлерді қалпына келтіру республикамыздың жер қорын едәуір жақсартады.

  3. Егістік құнарлы жерлердің ауыл шаруашылық айналымнан шығарылуын болдырмау шаралары заңдастыруды талап етеді. Соңғы жылдары әр түрлі құрылысқа, саяжайға, жолдарға, сауда орындарына егістікке қолайлы, құнарлы тегіс жерлерді, ормандарды бөлу кең етек жайып келеді. Оны заңдастырып тоқтату қажет-ақ.

Аталған жұмыстар арнаулы ғылымдар саласындағы жетістіктерге сүйеніп жургізіледі. Сонымен қатар бұлар экономикалық шаралар болып табылады.

Жер қоры халқымыздың ең басты ұлттық байлығы, сондықтан оның құндылығы ақшалай бағаланып ұлттық байлықтың құрамында есептеледі. Жер иеленуге, пайдалануға, жалға беріледі, жер несиеге кепілдік болады, жер пайдаланушылардан салық, т.б. төлемдер алынады осының барлығының шамасын анықтау негізінде жердің құндылығы – экономикалық бағалау жатады.

Барлық табиғат байлықтары сияқты жерді экономикалық бағалау негізгі үщ турлі қызмет атқарады:

1. Есептеу. Жер ұлттық байлық ретінде, аймақтардың, кәсіпорындардың, жеке жер иеленушілер мен жер пайдаланушылардың өндірістік-материалдық қоры ретінде есептеледі. Жер өндірістің, басқа да құрылымдардың, тұрғын үйлердің, т.б. орналасқан орны, шаруашылық орны ретінде де есепке алынады.

2. Жер қорын тиімді пайдалануға экономикалық ынталандыру үшін оның бағасы болуы керек және сол арқылы нарықтық қарым-қатынасқа қосылады.

3. Жер бөлімшелерінің сапалық қасиеттері - өнімділігі, орналасу тиімділігі әр түрлі. Құнарлы, тиімді жерлер жеткіліксіз, сондықтан өнімділігі, тиімділігі төмен жерлер де пайдаланылады және жұмсалған еңбектеріне қарамай жақсы пайдаланушылар қосымша пайда табады. Тиімділігіне байланысты әр турлі жер бөлімшелері әр түрлі бағаланып жер пайдаланушыларға бір келкі жағдай туғызылады. Сонымен тиімділігі төмен, бірақ халық шаруашылық тұрғыдан қажетті жерлерді пайдалану ынталантырылады.

Жер қорын экономикалық бағалаудың барлық қызметтері бір-бірімен тығыз байланысты, жалпы жерді қорғауға, тиімді пайдалануға қызмет етеді.

Жер қорын қорғауды және пайдалануды экономикалық тұрғыдан қарайтын болсақ, оның құндылығын пайдалану ұтымдылығын арттыру арқылы одан алынатын өнімдерді қазіргіден едәуір көбейтуге болатынына көз жеткіземіз. Оның басты бағыттары: топырақтың құнарлығын арттыру, жерді суландыру, батпақ жерлерді құрғату, сортаң жерлердың тұздылығын азайту, эрозияға жол бермеу, бүлінген жерлерді қалпына келтіру, т.б. агрономиялық шаралар және жерді пайлану құрылымын жақсарту.

Ғылыми болжамдар бойынша республикамызба суармалы жерлердің аумағы 2 млн. гектардан 3,5 млн. гектарға жеткізуге болады. Сортаң жерлерді өңдеп жайылымға, тіпті егістікке айналдыруға болады. Сөйтіп жайылым ауданын 7,1 млн. гектарға арттыруға мүмкіндік бар. Бүлінген жерлерді ұдайы қалпына келтіру керек. Есептеулер бойынша жыл сайын 15-16 млн. гектар бүлінген жерлер оңдаулы тиіс.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   17

Похожие:

«сырдария» университеті «экономика және қҰҚЫҚ» факультеті «Экономика» кафедрасы icon«сырдария» университеті «математика және экономика» факультеті «экономика» кафедрасы
Бекітілген Мемлекеттік жалпыға міндетті білім стандарты, мамандыќтыњ типтік оќу жоспары жєне Ќр бѓМ 25. 05. 2005
«сырдария» университеті «экономика және қҰҚЫҚ» факультеті «Экономика» кафедрасы icon«экономика, басқару және қҰҚЫҚ» факультеті «экономика» кафедрасы «бекітілді»
В050600 «экономика» мамандығына арналған профильдік пәндер бойынша қорытынды мемлекеттік бақылаудың кешендік тестілеу
«сырдария» университеті «экономика және қҰҚЫҚ» факультеті «Экономика» кафедрасы icon«экономика, басқару және қҰҚЫҚ» факультеті «экономика» кафедрасы «бекітемін»
«КӘсіпорын экономикасы», «КӘсіпкерлік», «табиғатты пайдалану экономикасы» ПӘндері бойынша 5В050600 «экономика» мамандығына арналған...
«сырдария» университеті «экономика және қҰҚЫҚ» факультеті «Экономика» кафедрасы icon«Сырдария» университеті Математика және экономика факультеті
Білім беруде кредиттік технологияны пайдаланып, барлық құжаттарды бір кешенге біріктіре отырып, пәнді меңгеру процесінде студенттің...
«сырдария» университеті «экономика және қҰҚЫҚ» факультеті «Экономика» кафедрасы icon«Сырдария» университеті Математика және экономика факультеті
Білім беруде кредиттік технологияны пайдаланып, барлық құжаттарды бір кешенге біріктіре отырып, пәнді меңгеру процесінде студенттің...
«сырдария» университеті «экономика және қҰҚЫҚ» факультеті «Экономика» кафедрасы icon«Сырдария» университеті Математика және экономика факультеті
Білім беруде кредиттік технологияны пайдаланып, барлық құжаттарды бір кешенге біріктіре отырып, пәнді меңгеру процесінде студенттің...
«сырдария» университеті «экономика және қҰҚЫҚ» факультеті «Экономика» кафедрасы icon«Экономика, басқару және құқық» факультеті «Маркетинг және құқық» кафедрасы «бекітемін»
«Кедендік әкімшіліктендіру», «Кедендік бақылаудың техникалық құралдары», «Кедендік инфрақұрылым және қойма шаруашылығы» пәндерінің...
«сырдария» университеті «экономика және қҰҚЫҚ» факультеті «Экономика» кафедрасы icon«ЖОҒАРҒы оқу орнынан кейінгі білім беру»факультеті «экономика» кафедрасы «бекітемін» ОӘК төрайымы
М050600 «экономика» мамандығы бойынша түсуге арналған емтихан пәндерінің тізімі
«сырдария» университеті «экономика және қҰҚЫҚ» факультеті «Экономика» кафедрасы icon«Экономика, басқару және құқық» факультеті «Маркетинг және құқық» кафедрасы «бекітемін»
«Маркетинг» мамандығының типтік жоспарына сәйкес, типовым учебным программам дисциплин «Маркетинг», «Маркетингті басқару», «Маркетингті...
«сырдария» университеті «экономика және қҰҚЫҚ» факультеті «Экономика» кафедрасы icon«сырдария» университеті «Гуманитарлық білім» факультеті «Отан және шетел тарихы» кафедрасы
Жұмыс бағдарламасы Университет Ғылыми кеңесінде бекітілген Оқу бағдарламасының негізінде жасалынған
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzdocs.docdat.com 2012
обратиться к администрации
Документы
Главная страница