«сырдария» университеті «экономика және қҰҚЫҚ» факультеті «Экономика» кафедрасы




Название«сырдария» университеті «экономика және қҰҚЫҚ» факультеті «Экономика» кафедрасы
страница13/17
Дата конвертации12.02.2016
Размер2.06 Mb.
ТипДокументы
источникhttp://89.218.153.154:280/CDO/Sillabus/Econ/Oralova.TabKorEcon-Z.doc
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   17

J


Мnjt =∑Кimnijt,

i=1

мұнда: mnijt – j кәсіпорынының і зиянды заттарды t жылда шығару шегі (лимиті), тонна;

Кi - ластаушы заттың салыстырма-қауіптілігін (зияндылығын) ескеріп келтіру коэффициенті.


Кi = 1/ПДВ(ПДС),


ПДВ (ПДС) - ластаушы заттарды шығарудың, төгудің жол берілетін шамасы.

Аймақтық нормативке сәйкес кәсіпорынның ластаушы заттарды белгіленген лимит шегінде шығарылғаны үшін төлемі:


Пj = рМnjt


м±нда: Мnjt - j кәсіпорынының, t жылғы лимит шегінде зиянды заттарының келтірілген массасы.

Егер шығарылған зиянды заттардың келтірілген массасы белгіленген лимиттен кем болса, осы шамаға төленген төлем кәсіпорынға қайтарылады немесе келесі жылдың төлеміне жатқызылады.


Пjt = р(Мnjt - Мфjt)


Кәсіпорынның зиянды заттарды шығару (төгу) келтірілген массасы лимиттен артық болғанда, артық шамаға төлем еселенеді.


Егер, Мnjt - Мфjt= Мjt болса;

∆Пjt = рКр∆Мjt,


м±нда: Кр - еселеу коэффициенті Кр= 2L-1; L = Мфjt/ Мnjt

Шығарылған заңды заттардың келтірілген массасы лимиттен 1,25-ке дейін артқанда еселеу коэффициенті - 1,0; 1,25-тен 1,5-ға дейін - 2,0; 1,5-тен 2-ге дейін - 3,0; 2,5-ға дейін - 4,0; 3-ке дейін - 5,0; 3,5-ға дейін - 6,0; 4-ке дейін - 7,0; 4,5-ке дейін - 8,0; 5-ке дейін - 9,0; 5-тен асқанда - 10,0.

Кәсіпорынның ластаушы заттарды шығарғаны (төккені) үшін жалпы төлемі лимит шегіндегі және лимиттен асқан шамаға төлемдердің қосындысы болады.

Қатты қалдықтарды жер бетінде орналастырғаны үшін төлем нормативтерге сәйкес қалдық орналасқан жер жағдайына, қалдық үйілетін жердің жабдықталуына, елді мекендерден қашықтығына, қалдықтардың салыстырмалы қауіптілігіне, қалдықтарды пайдалану мүмкіндігіне байланысты анықталады.

Мұнда мынадай үш түрлі жағдай болуы мүмкін:

  1. Қалдықтарды өңдеу технологиясы жоқ немесе қалдықтардың шамасы халық шаруашылық қажеттен артық болғанда қалдықтарды белгіленген лимит шегінде жиып қойғаны немесе көмгені үшін төлем нормативі:


Рig = Кзigкig/Т,


м±нда: Кзig - қалдық жинайтын g жерде (полигонда) қалдықтың і түрін орналастыруға, залалсыздандыруға (көмуге) қажетті үлестік күрделі қаржы;

Т- полигонды жобалауға, салуға, кењейтуге, қайта ќ±руға, жабдықтауға, қаржы жинауға керекті мерзім. Жергілікті басқару органдары анықтайды;

Ккig - қалдық жинайтын жерді ауыл шаруашылық айналымнан шығарғанда зиянның орнын толтыруға жұмсалатын үлестік күрделі қаржы.


Ккig= (Ззр)S,


мұнда: 33- қалдық жинауға алынған 1 га жерге шығындар, орнына жаңа жер игеру ќ±нымен анықталады;

Зр - 1 га жерді қалпына келтіру шығындары;

S - қалдықтың бір өлшемін (1 т, 1 м3) жинайтын (көметін) жер ауданы.

Белгіленген лимит шегінде қалдықтарды орналастырғаны үшін кәсіпорын төлемі:

J G


Пj=∑∑PigMnijZg1Zg2Ai,

i=1 g=1


м±нда: Mnij – j кәсіпорынның өңдеу технологиясы жоқ і қалдықтарын орналастыру жылдық лимиті;

Zg1Zg2 - қалдық орналастырылатын жердің жағдайын, сипатын ескеретін коэффициенттер;

Ai - қалдықтың і түрінің салыстырмалы қауіптілігін (улылығын) көрсететін коэффициент.

Қалдық жиналатын жер (полигон) қаладан, елді мекендерден, су қоймасынан, сауықтыру аймақтарынан, су қорғау территорияларынан 3 км қашық болса, Zg1=1,0, жақын болса Zg1=3,0. Қалдыќ атмосфераның, су көздерінің тазалығын қамтамасыз ететін арнайы бейімделген полигондарда орналастырылса Zg2=1,0, бейімделмеген жерлерге орналастырылса Zg2=2,0.

Қатты қалдықтарды қауіптілік дәрежесіне қарай 5 класқа бөледі және соған сәйкес Ai коэффициенті белгіленеді.

I класс - өте қауіпті коэффициент балы А – 32;

II класс - қауіптілігі жоғары - 16;

III класс - қауіптілігі орташа - 4;

IV класс - қауіптілігі шамалы - 2;

V класс - қауіпсіз (усыз) - 1.

  1. Өңдеу технологиясы бар, бірақ өндіріс қуаттары жоқ қалдықты орналастырғаны үшін төлем нормативі:


Pi=Ki/T1,


м±нда: Ki - қалдықтың і түрінің бір өлшемін жинау, өндіріске әзірлеу және өңдеу үшін өндіріс қуатын құруға қажетті күрделі қаржы;

T1 - өндіріс қуатын жобалауға, салуға қажетті қаржы жинақтауға керек мерзім, жыл.

Шектелген (лимит) шамада қалдықтарды орналастырғаны үшін кәсіпорын төлемі:

J


Пj=∑р1MnitS.

i=1

3. Қайтарымды шикізат болып саналатын, өндіріс қорларының балансында есептелген, бірақ пайдаланылмаған қалдықтарды орналастырғаны үшін төлем нормативі, қалдықтың бағасына сәйкес анықталады.


Рi = Оi1),

М±нда: Оi - қалдықтың і түрінің бағасы немесе;

С1 - өзіндік ќ±ны.

J

Кәсіпорын төлемі Пj=∑Р1Mnit.


i=1

Қалдықты орналастыру белгіленген шектен (лимитінен) артық болғанда төлем жоғарыда айтылған тәсілмен еселенеді.


Бақылау сұрақтары:

  1. Табиғат қорғау шығындары

  2. Зиянды заттардың келтірілген массасын анықтау



28 - тақырып. Табиғатты қорғауға, тиімді пайдалануға экономикалық ынталандыру

Жоспар:

  1. Табиғат ресурстарын тиімді пайдалануға ынталандыратын, жауапкершілігін арттыратын экономикалық механизм мен тетіктер жүйесі

  2. Экологиялық қорлар

Лекция мақсаты: Табиғат қорғау шараларын ынталандыру мақсаттарын айқындау

Лекция мәтіні.

1. Табиғи ортаны қорғау, табиғат байлығын тиімді пайдалану, оған барлық халық, жеке кәсіпорындар мен кәсіпкерлер, мемлекеттік органдар мүдделі болғанда ғана ауқымды және нәтижелі болады. Мүдделілікті экономикалық ынталандыру тетіктері арқылы басқаруға болады. Экономикалық басқару механизмдерін қолданып табиғатты қорғауға, тиімді пайдалануға жағдай жасалады. Экономикалық жолмен басқарудың ерекшелігі, мұнда ешкімді күшпен зорлап емес, әркімнің өз еркімен табиғатты қорғауға, оның байлығын молайтып, тиімді пайдалануға жұмылдырылады. Табиғи ортаға зиян келтіру, табиғат ресурстарын ысырапқа ұшырату ең бірінші кезекте оған жол бергендердің өзіне тиімсіз болады.

Экономикалық мүдде тудырудың басты әдістері: жоспарлау, шаруашылық есеп және экономикалық ынталандыру. Бұл әдістер баға, қаржыландыру, несие, материалдық сыйлық және жауапкершілік, табиғат пайдалану төлемдері, экологиялық нормативтер, т.б. экономикалық тетіктер арқылы жүргізіледі.

Табиғат қорғауѓа, тиімді пайдалануга ынталадыру мақсатында баға тетігі кеңінен қолданылады. Жалпы баға деңгейі нарық қатынасына сәйкес қалыптасқанымен, оның негізгі құрамды бөлігі - өнімнің өзіндік құны табиғат пайдалану дәрежесіне сәйкес қалыптасады. Табиғат қорғау шығындары өскенде немесе табиғатқа әсер артқанда, төлемдер өскенде, табиғат ресурстары ысырапқа ұшырағанда, өнімнің өзіндік құны артады, таза пайда кемиді.


Өнімнің өзіндік құнының өзгеруіне сєйкес пайданың өзгеруі

А

өзіндік құны

Пайда

В


өзіндік құны

Пайда






С


өзіндік құны

Пайда




Нарық жағдайында тауардың бір түріне баға теңеседі. Ал өнімді шығаруға жұмсалған шығындар әр кәсіпорында әр түрлі. А - орташа шамада, В - жоғары, С - төмен. Осыған сәйкес С кәсіпорынының пайдасы көп, ал А кәсіпорынының пайдасы аз.

Табиғат қорғау шараларын ынталандыру мақсатында материалдық сыйлықтар жүйесі де қолданылады. Ондай сыйлықтар мынандай жағдайдарда берілуі мүмкін:

• ауаға улы газдардыњ, тағы басқа ластаушы заттардың шығарылуы, суға улы ерітінділердің тµгілуі нормада белгіленген шамадан азайтылғанда;

• суды пайдалану (тұтыну) шамасы нормадаѓы мөлшерден (шектен) кемігенде;

• кен өндіргенде оның нормалы жоғалтылатын мөлшерін, ысырабын азайтқанда;

• табиғат қорғау шараларының нәтижесінде топырақтың құнарлылығы арттырылғанда, орманның құндылығы арттырылғанда, т.б.

2. Ынталандырудың қаржы, несие, материалдық сыйлықтар, жеңілдіктер тетіктерін қолдану үшін табиғат қорғау экологиялық қорлары құрылады. Олар кәсіпорындарда, өндіріс салаларында, аймақта және республика бойынша ашылуы мүмкін.

Кәсіпорындардың табиғат қорғау қорлары мына қаржылардан құрылады:

• табиғат қорғау жөніндегі құрылымдар мен күрделі қорлардың амортизациялық аудармалары;

• банкіге салынған экологиялық қорлардың өсімі;

• экологиялық қорларға жұмсалатын кәсіпорын пайдасы;

• экологиялық қорларға алынған несие, орталықтандырылған қорлардан түскен қаржы, көмек қаржылар және ерікті жарналар.

Салық экологиялық қорлар кәсіпорындардың аударымдарынан, ерікті жарналардан, республикалық қордан түскен қаржылардан құрылады.

Жергілікті (аймақтық) экологиялық қорлар:

• кәсіпорындардың экологиялық төлемдерінен, оның ішінде зиянды заттарды атмосфераға шығарғаны, суға төккені және қалдықтарды жерге орналастырғаны үшін төлемдерден;

• табиғат қорғау зањдарын бұзу арқылы келтірілген зиянды өтеуге алынған қаржылардан және оған кінәлі адамдардан әкімшілік жолымен, сот арқылы алынған айып төлемдерден;

• кәмпескеленген құрал-саймандарды және солардың көмегімен алынған өнімдерді сатудан түскен қаржылардан;

• экологиялық бағдарламаларды іске асыруға бюджеттен немесе басқа қорлардан түскен қаржылардан;

• кәсіпорындардың, қоғамдық ұйымдардың, азаматтардың ерікті жарналарынан;

• несиенің өсімінен, экологиялық займдардан және өзге коммерциялық шаралардан түскен қаржылардан құралады.

Республикалық экологиялық қор жергілікті қорлардан түскен қаржылардан және республикалық маңызы бар табиғат ресурстарын пайдалану төлемдерінен құрылады.


Бақылау сұрақтары:

  1. Экономикалық мүдде тудырудың басты әдістері

  2. Кәсіпорындардың табиғат қорғау қорлары қандай қаржылардан құрылады?



29 - тақырып. Табиғатты пайдалануды басқару, тұрақты экономикалық даму

Жоспар:

  1. Табиғатты қорғауды және пайдалануды басқару жүйесін жетілдіру

  2. Басқару жүйелері, әдістері, міндеттері

Лекция мақсаты: Табиғат пайдалануды басќарудыњ әдістерін талдап қарастыру

Лекция мәтіні.

1. Табиғат пайдалануды басқаруда қолданылатын әдістердің (тәсілдердің) мынандай түрлерін айтуға болады:

Құқықтық - Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес құқықтық актілер қабылдау, басқарушы мекемелердің, лауазымды адамдардың, халықтың және табиғат пайдаланушылардың міндеттерін, қүзыретін, құқықтарын белгілеу. Табиғат пайдалану, қорғау туралы әкімшілік актілер қабылдау. Әкімшілік актілер орындалуға міндетті және тікелей әсер етеді.

Техникалық ұйымдастырушылық - табиғат қорғау және тиімді пайдалану шараларын техника, технологиялық тұрғыдан қамтамасыз ету.

Ұйымдастырушылық - табиғи ортаны қорғауға табиғатты тиімді пайдалануға байланысты шешімдер даярлау, қабылдау және олардың іске асырылуын ұйымдастыру.

Әлеуметтік-психологиялық - жеке адамдармен, ұйымдармен, ұжымдармен, жалпы халықпен табиғат қорғау турасында үгіт-насихат, түсіндіру жұмыстарын жүргізу, оларға психологиялық әсер ету.

Экономикалық әдіс - баға, тариф, төлемдер, ынталандыру, қаржы, несие, т.б. экономикалық тетіктер арқылы жүргізіледі.

Табиғат пайдалануды басқаруда оптимизация, жүйелеу, сараптау әдістері кеңінен қолданылады. Табиғат пайдалану саласында қолданылатын техника мен технология, табиғат қорғау бағдарламалары, жоспары, табиғат пайдалану жобалары, шығарылатын өнімдер, іс-әрекеттердің табиғатқа сыйымдылыѓы, шығарылатын қалдықтар, табиғатқа келтірілетің єсерлер міндетті түрде мемлекеттік экологиялық сараптамадан өтеді.

2. Табиғат қорғауды, пайдалануды басқару Қазаќстан Республикасының зањдарына, президент жарлықтарына, үкімет шешімдеріне сәйкес ±йымдастырылады. Қазақстан Республикасында конституция, меншік және жергілікті өзін-өзі басқару туралы заңдардан басқа табиғат қорғау жөнінде мынандай заңдар (кодекстер) қабылданған:

• Атмосфералық ауаны қорғау туралы заң (1980);

• Жер кодексі (1990);

• Жер реформасы туралы заң (1991);

• Қоршаған ортаны қорғау туралы заң (1991, 1997);

• Халықтың денсаулығын сақтау туралы заң (1992);

• Жер қойнауы және минералдық шикізатты ұқсату туралы Кодекс (1992);

• Орман кодексі (1993);

• Су кодексі (1993);

• Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану туралы заң (1993).

Ұлттық аймақтың, жергілікті табиғат қорғау бағдарламаларында басты стратегиялық бағыттар айқындалады. Олардың қатарында:

• денсаулыққа, экологияға зардапсыз ортаны сақтау, халықтың әлеуметтік, психологиялық амандығын қорғау;

• бірқалыпты әлеуметтік-экономикалық даму үшін табиғатты ұтымды, сарқылтпай пайдалану;

• табиғаттың қалпына келу және оны пайдалану теңдестігін сақтау;

• жеке аймақтардың және әлемдік деңгейде биосфералық теңдестіктерді сақтау;

• табиѓатта кездесетін барлық тұқым түрлерін саќтау.

Осы маќсаттарѓа жету үшін басты міндеттер белгіленеді. Олар:

• табиғат қорғау шараларын ұдайы жүзеге асыру, табиғат ресурстарын үнемдеу, экологиялық талаптарды қатаң сақтау, өнеркәсіпті кешенді, қалдықсыз және аз қалдықты тохнологияға көшіру, қалдықтарды ұтымды пайдалану, қалпына келетін табиғат ресурстарын ұлғаймалы ұдайы қалпына келтіру (өсіру), т.б.;

• бірыңғай табиғат қорғау заңдар жүйесін құрып, нормалар мен стандарттар жүйесін жетілдіру;

• өндірісті орналастыруды, табиғат ппйдалануды, оның қорын молайтуды экологияяық негізде жүзеге асыру;

• табиғат пайдалануды басқарудың экономикалық механизмі мен тетіктерін жетілдіру;

• табиғи ортаның жай-күйін бақылаудың бірыңғай автоматты жүйесін құру;

• экологиялық білімдерді жетілдіріп, халықтың, қоғамдық ұйымдардың табиғат қорғау белсенділігін арттыру;

• халықаралық келісімдер негізінде барлық мемлекеттермен, ұйымдармен бірлесіп табиғат қорғау жұмыстарын дәйекті жүргізу. Табиғат қорғау және тиімді пайдалануды жоспарлаудың басты мақсаты - табиғи ортаның теңдестігін сақтау, табиғат ресурстарының үнемделуін, молаюын, тиімді пайдаланылуын қамтамасыз ету.

Жоспарлаудың басты нысандары:

1) жоспардың ғылыми негізділігі;

2) қоғамдық, ұжымдық және жеке табиғат пайдаланушылардың мүдделерінің үйлесімдіпігін қамтамасыз ету;

3) аймақтың, өндіріс салаларының, жалпы ұлттық мүдделерді және халықаралык, талаптарды ескеру;

4) жоспарлаудың үздіксіздігі.

Табиғат пайдалануды басқаруда, әсіресе әкімшілік жолмен реттеуде нормативтер мен стандарттар ерекше орын алады.

Технологиялық стандарттар - әрбір өндіріс процестеріне немесе тазалау қондырғыларына белгіленеді. Стандарт бойынша табиғат қорғау технологиясы үлгілік технологияға сай болуы керек.

Өнімдердің сапасының стандарттары - азық-түлікте, суда, тұтыну тауарларында зиянды заттардың, қоспалардың болмауын реттейді.

Тыйым салу. Егер белгілі бір өндіріс, ресурстар, технология табиғи ортаға зиянды әсер ететін болса және оның зиянды әсерін жою шаралары тиімсіз болса, оларға тыйым салу шарасы қолданылады.

Табиғи ортаның тазалық нормативтері: санитарлық-гигиеналық; санитарлық қорғау; экологиялық; өндірістік шаруашылық жүйелеріне бөлінеді.

Санитарлық-гигиеналық нормативтер - ластаушы заттардың ауада, суда, топырақта зиянды физикалық әсерлердің - тербеліс, шуыл, электромагниттік және радиоактивтік сәулелердің адам организміне қазіргі кезде және болашақта зиянды әсер етпейтін мөлшері, сондай-ақ улы заттардың (дәрінің) дозалық шамасы.

Санитарлық қорғау нормативтері - адамның денсаулығын, ішетін судың, тағамның тазалығын зиянды заттардан қорғауға арналады.

Экологиялық нормативтер - антропогендік әсерлердің табиғи ортаға залал келтірмейтін шегін белгілейді. Олардың құрамына экологиялық-гигиеналық және табиғи ортаға әсер ету нормалары кіреді. Кейбір тірі организмдер табиғи ортаның тазалығына адамнан да сезімтал келеді. Сондықтан нормалар олардың қалыпты жағдайда өмір сүру жағдайын ескеріп белгіленеді.

Нормативтер жүйесі табиғи ортаның жұтаңдамауын, экологиялық байланыстардың бұзылмауын, табиғат байлықтарының қалпына келуін, молаюын көздейді. Бұл нормативтер белгілі табиғат кешеніне антропогендік әсерлердің ғылыми дәлелденген шегі болып табылады.

Өндірістік шаруашылық нормативтері кәсіпорындардың өндірістік әрекеттерінің табиғи ортаға әсерінің шегін белгілейді. Оларға технологиялық, қала құрылысы, рекреациялық, т.б. шаруашылық нормативтері жатады.

Технологиялық нормативтер - зиянды заттарды ауаға шығару, суға төгу, жер бетінде орналастыру, отын жағудың жол берілетін шекті шамалары. Нормативтер табиғи ортаға ластаушы әрбір көзге белгіленеді және өндіріс түрімен, ластаушы заттардың сипатымен, шамасымен байланысты болады.

Құрылыс және қала құрылысы нормативтері - қалаларды және басқа елді мекендерді жоспарлау, жобалау және салу кездерінде экологиялық қауіпсіз дікті қамтамасыз ету үшін белгіленеді.

Рекреациялық нормативтер - табиғат кешендерін пайдалану шектерін белгілейді.

Табиғат қорғау, пайдалану нормативтері тұрақты немесе уақытша белгіленеді. Кейбір объективті себептермен тұраќты нормативтер белгілеу мүмкін болмағанда, уақытша нормативтер тағайындалады. Ғылыми-техникалық жетістіктерге сүйеніп нормативтер ұдайы қатањдату бағытында өзгертіліп отырады. Өзгерту мақсаты - табиғи ортаға зиянды әсерлерді неғұрлым азайту.

Табиғат пайдалануды басқарудың тағы бір маңызды тетігі - экологиялық сараптама. Табиғат пайдалануға байланысты барлық болжамдар, түжырымдамалар, жобалар, жоспарлар, нақты шаруашылық жєне іс-әрекеттер, техника мен технология, өнімдер, пайдаланатын шикізат, материалдар, отын-энергия, шығарылатын қалдықтар міндетті түрде Мемлекеттік экологиялық сараптамадан өтеді. Ішетін су, тағамдар, дәрі-дәрмек, т.б. адамның денсаулығына тікелей әсер ететін өнімдер, процестер санитарлық-экологиялыќ сараптамадан өтеді. Қажет болған жағдайда қоғамдық экологиялық сараптамалар ±йымдастырылады. Сараптамалардың негізгі мақсаты табиғатқа, адамның денсаулығына зиянды әсерлердің алдын алу, оларды болдырмау.


Бақылау сұрақтары:

  1. Жоспарлаудың басты нысандары

2. Өндірістік шаруашылық нормативтеріне не жататды?


30- такырып. Табиғатты қорғаудың бүкіл әлемдік және халықаралық мәселелері

Жоспар:

  1. Әлемдік ластауларды болдырмау шаралары

  2. Табиғат ресурстарының сарқылуы туралы пікірлер

Лекция мақсаты: Табиғи ортаны қорғауда халықаралық мәселелерді қарастыру.

Лекция мәтіні.

1. Табиғи ортаны қорғауда халықаралық қандай мәселелер туындайды? Мысалы, атмосфералық ауа және мемлекетаралық су айдындарын пайдалану, қорғау мәселесін алайық. Ауаны, суды ешбір мемлекет бөліп алып бір елдікін екіншісіне байланыссыз ете алмайды. Бір елдегі ауаның, судың ластануы екінші елге зиянын тигізеді. Сондықтан, мұндай мәселелер халықаралыќ дәрежеде шешілуі тиіс. Мысалы, Балтық теңізін, Қара теңізді, Каспий теңізін ќорѓау бірқатар елдердің бірлесіп шешіп жатқан мәселелері.

Мемлекетаралық суларды қорғауда бірқатар халықаралық шешімдер қабылданды (Ертіс, Іле, Талас, Еділ - Жайық өзендері, Каспий, Арал теңіздері).

Ядролық сынақ әсері көптеген көрші елдерге зиянын келтіреді.

Ғарыш кеңістігі, әлемдік мұхиттар халықаралық нормаларға сәйкес қорғауды талап етеді. Барлық елдер табиғи ортаны қорғауға көмектесуі керек. Табиғи ортаны қорғау жөніндегі халықаралық ұйымдардың жұмысы осыған сәйкес құрылады. Біріккен ұлттар ұйымының жанынан құрылған бірнеше халықаралық ұйымдар бар.

UNEP (United Nations Environtment Programme).

ЮНЕП (Табиғи ортаны қорғау бағдарламасы).

IUCN (Іnternational Union for Conservation of Nature).

ИЮКН (Табиғи ортаны қорғау халықаралық одағы).

WWF (Wildlife Fund).

ВВФ (Жабайы табиғатты қорғау әлемдік қоры).

ЮНЕП басқарушы Кеңесі Найроби (Кения) қаласында орналасқан. Бағдарлама бойынша мынандай тақырыптармен жұмыс жасалады: елді мекендер және табиғи орта; құрлықтағы экология жүйелері; табиғи орта және оның дамуы; мұхиттарды ластанудан және ондағы биоқорларды қорғау; табиғи ортаны қорғауды кешенді басқару; халықаралық құқық және табиғи ортаны қорғау; табиғи ортаны қорғау турасында білім беру. Мұнда экономикалық зерттеулер де жүргізіледі. Мысалы, табиғатты қорғау шығындары және тиімділігі зерттеледі. Жер бетіндегі тіршілікті сақтау мақсатында бүкіләлемдік табиғатты қорғау стратегиясы жасалды. Мұнда тіршілікті сақтаудың басты бағыттары және оған қажетті ұлттық, халықаралық қаржылар айқындалады. Бағдарламаның құрамына табиғатты қорғау жоспарлары, құқықтық қорғау нормалары, тәжірибе жинақтау және ғылыми-зерттеу жұмыстары кіреді. Ғылыми еңбектер жарияланып тұрады. Жинақтың жалпы атының аудармасы -Табиғат қоры және табиғи орта.

ЮНЕСКО (ғылым, білім және мәдениет бойынша) бағдарламалары: "Адам және биосфера", "Адам табиғи ортада" т.б.

ВОЗ (World Health Organization - WHO). Бүкіләлемдік денсаулық сақтау ұйымы - табиғи ортаны сауықтыру, атмосфераны тазартү, атмосфералық тазалық көрсеткіштерін, ластанумен күресу шаралары, т.б. мәселелерді зерттейді.

Халыкаралыќ Аграрлық және азықтық ұйым (FAO – Ғооd and Agriculture Organization) - азықтық табиғат қорларын, табиғатты қорғау нормаларын және бұл мәселелер бойынша халықаралық келісімдерді зерттейді.

Аталғандардан басқа: Халықаралык ғалымдар одағы (МСОП), қоршаған орта жөніндегі ғылыми комитет (сkone), қоршаған орта мониторингінің глобалды жүйесі (ГСМОС), Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым (ВМО), халықаралық океанографиялық комитет (МОК) жұмыс істейді.

Табиғат қорғау мәселелері халықаралық конференцияларда, келісімдсрде талқыланып тұрады.

1975 жылы Хельсинкиде Еуропаның 33 мемлекеті АҚШ, Канада басшылары қорытынды актіге қол қойып, ауаның ластануына қарсы күресті, тұщы су мен теңіз суларын, топырақты, тірі организмдерді қорғауды, қорықтар құру, табиғи ортаны жақсарту, ғылыми-зерттеу жұмыстарын халықаралық ынтамақтастық негізінде, халықаралық багдарламаларға сәйкес жүргізуге келісті.

Тењіз қорын пайдалану құқы, теңіз жағалаулары, балық аулау, халықтың өсімі, экологиялық білім беру, жердің тақырлануына қарсы күрес туралы, т.б. мәселелер бойынша конференциялар өткізілді.

Б¦¦ 1972 жылы Стокгольм конференциясында табиғи ортаны қорғау туралы халықаралық Жарғы қабылданды.

БҰҰ 27 Бас Ассамблеясы 5 маусымды Дүние жүзі табиғи ортаны корғау күні деп жариялап, ол күн жыл сайын аталып өтеді.

Ай және ғарыш келісімдері бойынша онда ядролық қаруды сынамау, жасанды жер серіктерін жою әрекеттерін жүргізбеу турасында шешімдер қабылданды.

Атмосферада және жер бетінде ядролық қаруды сынамау туралы келісімдерге қол жетті. Химиялыќ және бактериологиялық жаппай қырып жоятын қаруларды қолдануға тыйым салынды. Желдің бағытын өзгертуге бағытталған шараларды жүргізуге тыйым салынды. Теңіздерді мұнаймен ластауға қарсы келісімдер бекітілді. Халықаралық келісімдер бойынша ашық теңіздерде балық аулау тәртібі реттелді. Мұнда балық аулау мөлшері, құралдары, мерзімдері шектеледі. Жойылып бара жатқан балық, аң, құстар түрлері бойынша оларды қорғау тәртібі, аулауға қарсы шаралар белгіленді. Өсімдік түрлері бойынша да сондай келісімдер бар.

Жыл құстарын қорғау туралы арнаулы конвенция қабылданған.

Халықаралық келісімдермен қатар, мемлекетаралық келісімдер бар.

Қазіргі табиғат пайдалану масштабына, өнеркәсіптің табиғи ортаға әсерінің күшеюіне байланысты барлық елдерде өзгерістер жүргізіліп жатыр. Оның басты элементтері: шаруашылықтың экологияға әсерін ескеру, табиғат ресурстарын үнемдеу, табиғат пайдалануды мемлекет тарапынан басқару, табиғат қорғауға, тиімді пайдалануға ынталандыру.

2. Табиғат байлығын игерудің қарқыны, табиғи ортаның ластануы, табиғат пайдаланудың болашағы туралы әр түрлі теориялар туғызды.

Олардың ішінде әсіресе көп тарағаны табиғат байлығының сарқылатыны туралы, өнеркәсіпке шикізаттың жетіспеушілігі туралы, оның ішінде минералдық шикізат пен отын қорының жетіспеушілігі туралы жорамалдар. Бұл теорияға дәлел ретінде ашылѓан минералдық шикізаттың таусылуы, жердің құнарлығының кемуі, ормандардың кесіліп жойылуы, тұщы су қорының азаюы, т.б. фактілер келтіріледі.

Мысалы, "Рим клубы" деп аталатын Италия кәсіпкері Аурелио Печчей құрған ±йымның теориялары (Дж. Форрестор, Д. Медоуза) бойынша ашылѓан пайдалы қазба байлықтар таяу уақытта таусылады, оның үстіне өнеркәсіптің, жалпы шаруашылықтыњ дамуын табиғи ортаның ластануы шектейді. Соның нәтижесінде XXI ғ. тоқырау басталады. Халықтың өсімі кемиді, апаттар болады деп есептеледі. Олардың ойынша ең тиімді вариант капиталды ауыл шаруашылығына бағыттау, халықтың өсуін тоқтату және өнеркәсіпті тек тозған құрал жабдықты жаңарту дәрежесінде ғана дамыту.

БҰҰ-ның тапсырмасымен жұмыс істеген мамандардың қорытындысы бойынша әлемдік экономикалық прогресс ұзақ уақытқа созылды. "Әлемдік экономикалық болашағы" деген ұжымдық еңбек (жетекшісі Америка экономисі - В. Леонтьев) бойынша 2000 жылға дейін табиғат ресурстарының қорының тапшылығы болмайды. Елдердің экономикаларының дамуының жылдық қарқыны, 3,3-9% болады деп есептейді. Сонымен қатар дамыған елдер мен дамушы елдер экономикасының арасы жақындай түседі деп санайды.

1980 жылы үлкен ұжымдық еңбек "Табиғатты қорғаудың бүкіләлемдік стретегиясы" жарияланды. Ол еңбек халықаралық табиғатты қорғау одағының Бас ассамблеясында талқыланып қабылданды. Онда жерді, орманды пайдаланудың қазіргі жағдайы сақталса, таяу 20 жылда егісгік жердің 1/3%-і жарамсыз болатыны, орманның 2 есе азаятыны, ал халықтың саны 1,5 есе өсетіні туралы ескерту жасалды.

Америка ғалымы Д.В. Нордхауздың "Табиғат қоры өсудің шектеушісі" атты еңбегінде жерден алуға болатын минералдық шикізат қорының қазіргі ашылған қорынан әлдеқайда көп екені және бүгінгі қарқынмен ұзақ уақыт пайдалануға жететіні түралы дәлелдер келтірілген (Мысалы, көмір - 5119, мыс - 340, темір -2657, алюминий - 6866 жылға жетеді деп есептейді).

Және бұл жердегі пайдалы қазбалар қорының шегі емес, тек қана оның 0,01 %-і ғана. Жалпы қор миллион жылдарға жетеді деп есептейді.

В. Нордхауздың пікірінше, адамзат қазба байлықтармен өте шексіз ұзақ мерзімге қамтамасыз етілген. Тіпті отын бағасының жылма-жылғы 2,2% артуы да өнеркәсіптің тоқырауын туғызбайтыи көрінеді, өйткені еңбек өтімділігі 2,5% өседі деп есептейді. Бағаның өсуі тек қана отын қорын үнемдеп пайдалануды туғызады дейді.

Сонымен қорытындылай келе, мынаны айтуымызға болады: әлемде табиғат байлығы таяу уақытта таусылады дел айтуға негіз жоқ. Сонымен қатар, адамзат, жан-жануарлар өміріне, жалпы тіршілікке, табиғатқа қауіп төндірмеу үшін табиғи ортаны қорғап, табиғат байлығын тиімді, үнемдеп пайдалана білуіміз керек. Бұл іске барлық мемлекеттердің, барлық халықтың күш-жігері жұмылдырылуы тиіс.

Бақылау сұрақтары:

  1. Табиғатты қорғаудың бүкіләлемдік стретегиясы

  2. Табиғат пайдалануды мемлекет тарапынан басқару



1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   17

Похожие:

«сырдария» университеті «экономика және қҰҚЫҚ» факультеті «Экономика» кафедрасы icon«сырдария» университеті «математика және экономика» факультеті «экономика» кафедрасы
Бекітілген Мемлекеттік жалпыға міндетті білім стандарты, мамандыќтыњ типтік оќу жоспары жєне Ќр бѓМ 25. 05. 2005
«сырдария» университеті «экономика және қҰҚЫҚ» факультеті «Экономика» кафедрасы icon«экономика, басқару және қҰҚЫҚ» факультеті «экономика» кафедрасы «бекітілді»
В050600 «экономика» мамандығына арналған профильдік пәндер бойынша қорытынды мемлекеттік бақылаудың кешендік тестілеу
«сырдария» университеті «экономика және қҰҚЫҚ» факультеті «Экономика» кафедрасы icon«экономика, басқару және қҰҚЫҚ» факультеті «экономика» кафедрасы «бекітемін»
«КӘсіпорын экономикасы», «КӘсіпкерлік», «табиғатты пайдалану экономикасы» ПӘндері бойынша 5В050600 «экономика» мамандығына арналған...
«сырдария» университеті «экономика және қҰҚЫҚ» факультеті «Экономика» кафедрасы icon«Сырдария» университеті Математика және экономика факультеті
Білім беруде кредиттік технологияны пайдаланып, барлық құжаттарды бір кешенге біріктіре отырып, пәнді меңгеру процесінде студенттің...
«сырдария» университеті «экономика және қҰҚЫҚ» факультеті «Экономика» кафедрасы icon«Сырдария» университеті Математика және экономика факультеті
Білім беруде кредиттік технологияны пайдаланып, барлық құжаттарды бір кешенге біріктіре отырып, пәнді меңгеру процесінде студенттің...
«сырдария» университеті «экономика және қҰҚЫҚ» факультеті «Экономика» кафедрасы icon«Сырдария» университеті Математика және экономика факультеті
Білім беруде кредиттік технологияны пайдаланып, барлық құжаттарды бір кешенге біріктіре отырып, пәнді меңгеру процесінде студенттің...
«сырдария» университеті «экономика және қҰҚЫҚ» факультеті «Экономика» кафедрасы icon«Экономика, басқару және құқық» факультеті «Маркетинг және құқық» кафедрасы «бекітемін»
«Кедендік әкімшіліктендіру», «Кедендік бақылаудың техникалық құралдары», «Кедендік инфрақұрылым және қойма шаруашылығы» пәндерінің...
«сырдария» университеті «экономика және қҰҚЫҚ» факультеті «Экономика» кафедрасы icon«ЖОҒАРҒы оқу орнынан кейінгі білім беру»факультеті «экономика» кафедрасы «бекітемін» ОӘК төрайымы
М050600 «экономика» мамандығы бойынша түсуге арналған емтихан пәндерінің тізімі
«сырдария» университеті «экономика және қҰҚЫҚ» факультеті «Экономика» кафедрасы icon«Экономика, басқару және құқық» факультеті «Маркетинг және құқық» кафедрасы «бекітемін»
«Маркетинг» мамандығының типтік жоспарына сәйкес, типовым учебным программам дисциплин «Маркетинг», «Маркетингті басқару», «Маркетингті...
«сырдария» университеті «экономика және қҰҚЫҚ» факультеті «Экономика» кафедрасы icon«сырдария» университеті «Гуманитарлық білім» факультеті «Отан және шетел тарихы» кафедрасы
Жұмыс бағдарламасы Университет Ғылыми кеңесінде бекітілген Оқу бағдарламасының негізінде жасалынған
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzdocs.docdat.com 2012
обратиться к администрации
Документы
Главная страница