«Гуманитарлық білім»факультеті «Тарих және география» кафедрасы “Медициналық география” пәні бойынша




Название«Гуманитарлық білім»факультеті «Тарих және география» кафедрасы “Медициналық география” пәні бойынша
страница5/12
Дата конвертации12.02.2016
Размер1.66 Mb.
ТипЛекция
источникhttp://89.218.153.154:280/CDO/Sillabus/Tar/Sirbaeva.MedGeo-Z.doc
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12

2.Бедері және климат


Лекцияның мәтіні.


Сабақтың мақсаты. Нозожүйелермен нозоареалдардың құрылуындағы сыртқы ортаның табиғи факторларының маңыздылығын қарастыру.


1.Тіршіліктің бейімделуішілік ырғақтары.Биологиялық ырғақтар жануарлар мен өсімдіктермен өмірінде температура ылғалдылық жарық қысым электормагнит өрісі теңіздердің толуымен қайтуы маңызды роль атқарады. Аталған факторларға жердің өз өзінен және күндін айналуы айдын жерге қатысты айналуы нәтижесінде туындайтын және тәуліктік өзгерісі тән. Сонымен қатар бұл факторлар георафиялық белдеулерге байланысты заңды түрде өзгереді. Жануарлар мен өсімдіктерде ұзақ уақытқа созылған табиғий сурапталу барысында белгілі бір ортаға мүмкіндік беретін анатома –морфологиялық физиологиялық және басқа да арнайы белгілерімен қасиеттер пайда болған.

Уақыт бойынша бірізділікпен кездесіп келетін ағзаның қандай да бір жағдайын биологиялық ырғақ деп атайды. Бұл ырғақтарды ішкі механизмге ұстап тұрады. Биологиялық сағат көмегімен оларды әр түрлі физиологиялық процестердің тәуліктік маусымдық және жылдық және басқа да ырғақтар белгіленеді. Ағзаның ырғақтары ішкі немесе физиологиялық сыртқы яғни геофизикалық табиғаты бар сыртқы ортадағы циклдік өзгерістердің соның жүретін болып бөлінетін. Тірі ағзалар сыртқы ортанын аутқуларының қабулдауға беймделе отырып оларға сәйкес өздерінің физиологиялық процестерді реттейді. Бір –біріне әсер ететін естере отырып бұл факторларды ағзалар 24 сағаттық периодтық жақын ырғақ түрінде қабылдайды. Бұл эндогендік биологиялық ырғақтардың дәл тәуліктік периодтан аутқуының себебі болып табылады. Сонедықтан оларды циркадтық ( латын тілінен аударғанда шамамен жуық dies –тәулік) ырғақтар яғни тәулікті ырғаққа жақын деп аталады. Егер тиіндерді толық қаранғылық жағдайларға устасақ бастапқыда олар бір мезгілде оянып белсенді тіршілік етеді, біраз уақыттан соң әртүрлі уақытта оянып, өзінің әртүрлі ырғағын сақтайды. Содан сон күн мен түннің дұрыс кезектесуін қалпына келтіргенде жануарлардың үйқы мен белсенді тіршілігінің периодтары синхронды болады. Географиялық орнына байланысты оның табиғи кешендерінің нашарлауының бір қатар ішкі және сыртқы факторлары орын алады. Үлкен су айдындары – Каспий және Арал теңіздері, Балқаш көлі тағы басқа өзен ағымдарын оның ішінде өнеркәсіптік және ауыл шаруашылық ағымдарын шоғарландыратын тұйық алаптарға жатады. Табиғи кешендердің дамуын динамикалық жағдайына өзен ағыны елеулі әсер тигізеді. Бастауын көршілес елдерден аталатын: Ертіс, Іле (Қытай), Сырдария (Өзбекстан), Шу (Қырғызстан), Жайық (Ресей) өзендері ағады. Аталған өзен ағындарының транзиттік немесе шоғырланушы аймаққа жатуы қоршаған ортаға экономикалық қауіп туғызады техногенді қалдықтардың жиналу орталығына айналады. Солтүстік және Батыс шекара маңында Поволжье, Оңтүстік Жайық, Батыс Сібір өнеркәсіп орталықтары Қазақстанға трансшекаралық ауа ағымдарының өнеркәсіптік ластаушы заттардың тасмалдауына әсер етеді. Арал теңізінің орналасуы, Семей ядролық сынақ палегонының және бірқатар әскери сынақ нысандарының болғандағы тек Қазақстанда ғана емес көршілес мемлекеттердің табиғий кешендерінің тірі организдерінеәсер ететін экологиылық қауіпті фактор деуге болады. Олардың қатарына Қазақстанның ірі өнеркәсіп тораптары да жатады: Павлодар –Екібастұз, Қарағанды –Теміртау, Қаратау –Жамбул, Маңғыстау –Кенды Алтай т.б.Халық қоғамының негізі әлеуметтік дамуыдың қозғаушы күші бар байлық пен игілікті жасушы. Сонымен қатар жалғыз материалдық қана емес, рухани байлықтардың бар көзі жасампаз да еңбеқорхалықтар жатқаны белгілі. Ғасырлар бойы жасалған баға жетпес рухани байлықтарды жинапөз бойына сіңіретің оларды сақтап келешек ұрпаққа жеткізетіні де сол халық.

Тәуелсіздік тұғырына ту тіккен тұстағы еліміздің елеулі шараларының бірі –көші –қон мәселесін қолға алу еді. Қазақстандағы қазіргі қалыптасқан нақты жағдайға суйенгенде демографиялық жағдайды жақсартудың бір жолы бар. Ол сырттан көшіп келушілерді көбейту үкіметіміз шама жарқы келгенше қолдан келген жағдайды оралмандар үшін жасап отыр.Қазіргі республикамызда халық арасында аурулар мен өлім жетім көбейіп кетті. Баланың іштен кемістіктең, ақыл есінің кем қабілетсіз басқа да ауруларының аурып тууының басты себепкері қоршаған ортаны бузулуы, содан кейін адамдарды ішімдікке, нашақорлық жолына дау жоқ. Бұл күнге өмірге ұрпақ әкелетін ата-аналардың жүтқан ауасымен ішкен суыда жеген тамағымен басқан топырағы да экологиялық апат аймғының ұлы өнімдері. Ел жұртымызға ие болатын дені сау ақылы есі кедей, салауатты ұрпақ білікті маман дайярлау бүгінгі күннің ең өзекті мәселелерінің бірі. Ауру көпшілік жағдайда қоршаған ортаның әсерлеріне сондай-ақ организмнін ішкі жағдайларымен тұқым қуалау белгілеріне байланысты болады. Елімізде туа біткен ауралармен жүре пайда болған аурулар кездеседі. Осыған байланысты халқымыздың демографиялық жағдайы денсаулығы аландатуда.Еліміздегі ең үлкен міндет «Денсаулық өмір кепілі» болмақшы. Осы уран дене еңбегімен спорт, дұрыс тамақтануға, тазалық сақтауға және нашақорлықпен куреске шақырады. Қазірде елімізде аз болсада қоршаған ортаға көңіл бөлуде соның нәтижесінде паразитарлық және инфекциялық аурулармен демалу органдарынын ауруы, ас қорту ағзаларының аурулары және нерв жүйелерінің азаюыда. 10 жыл ішінде әртүрлі ауруға шалдықан адамдардың сандық шамасына назар аударсақ онда бұл көрсеткіштің жыл сайын аутқып отыратының байқаймыз.

Экзогендік бедер құратын факторларға әртүрлі климат элементтерінің, өзендер мен көлдердің, теңіздердің,мұздықтар мен қарлардың , желдің және тағы басқа элементтердің әсері жатады. Экзогендік бедер құратын процестердің негізгі көзі күн радиациясы, ол жер бетіне, гидрсфераға жєне атмосфераға өзара әрекеттесіп, әртүрлі климатық жағдайлар қалыптастырады. Ал климат жағдайлары бүкіл жер бетінің өзгерунде негізгі факторлардың бірі болап саналады. Климат элементтерінің ішіндегі аса маңызды фактор – ауа температурасы.Осы ауа температурасының әсерінен әртүрлі табиғи зоналардың климат қалыптасады.Мәңгілік мұдықтар мен қар жамылғысының пайда болуы, жыныстарының үгілуі, химиялық процестер жєне т.б. осы ауа температурасына тікелей байланысты.

Климаттың екінші маңызды элементтерінің бірі жауын –шашын. Олар өзендердің,көлдердіњ, батпақтардың жєне мұздықтардыњ пайда болуына едәуір әсерін тигізеді. Тау жыныстарының ыдырауына жєне олардың тасымалдануына, бедердің көптеген пішіндері тілімделіп жаңа пішіндердің қалыптасуына жауын-шашын өте қолайлы жағдай жасайды. Жел бір жағдайларда көм бөлшектері арқылы тау жыныстарын бұзып, қашап, өңдеп механикалық әсер етсе, екінші жағдайларда қамның тасымалдануына, шөгуіне және жаңа аккумуляциялық жер бедерлер ( қам төбелер, барқандар, жағалық шағылдар және т. с.с.) құрылуына себепші болады. Мұздықтар биік тау өлкелерде едәуір механикалық (экзарация) әрекет жасап, ерекше мұздық бедер пішіндерін құрады. Жер бетінің құрылуына әрқашан әсерін тигізіп отыратын тағы да бір экзогенді бедер түзетін процестердің энергиялық көзі- гравитация немесе ауырлық күші.Бұл күштер арқылы неше түрлі опырылма, сусма, жылжымалар, қар көшкіндері және т.б. қиратқыш табиғи құблыстар пайда болады.

Экзогендік процесетердің жалпы энергисының негізгі көзінің бірі- Желдің өз осі бойымен және Күннің төңірегінде айналуы, осының әсерінін жырдың төрт мезгілінің болуы және күн мен түннің ауысып тұрады. Ауа температурасының, жауын-шашын мөлшерінің және табиғи қиратқыш құбылыстардың оқтын-оқтын маусымдық өзгеруі, жалпы айтқанда бедер пішіндерінің құрылуына едәуір әсер ететін бүкіл табиғи ландшафтының жаңаруы осы құбылыстарға байланысты. Сонымен қатар Жердің өз осі бойымен айналуы бедердің өзгеруіне тікелей ықпалын тигізеді.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12

Похожие:

«Гуманитарлық білім»факультеті «Тарих және география» кафедрасы “Медициналық география” пәні бойынша icon«Гуманитарлық білім»факультеті «Тарих және география» кафедрасы “Сулы жүйелер экологиясы” пәні бойынша
Оқу бағдарлама «Сырдария» университетінің ғылыми кеңесінде талқыланып, бекітілген
«Гуманитарлық білім»факультеті «Тарих және география» кафедрасы “Медициналық география” пәні бойынша icon«Гуманитарлық білім» факультеті “Тарих және география” кафедрасы “ Географиялық орта химиясы ” пәні бойынша
Силлабус Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігінің 23 қаңтар 2008 жылғы №26 бұйрығымен бекітілген Мемлекеттік жалпыға...
«Гуманитарлық білім»факультеті «Тарих және география» кафедрасы “Медициналық география” пәні бойынша icon«Гуманитарлық білім» факультеті «Қоғамдық пәндер және география» кафедрасы Бекітілді
«Мәдениеттану» пәні бойынша факультет аралық мамандықтары студенттерінің 1 курстары үшін әзірленген
«Гуманитарлық білім»факультеті «Тарих және география» кафедрасы “Медициналық география” пәні бойынша icon«Гуманитарлық»факультеті «Тарих және география» кафедрасы «Дүние жүзінің шаруашылық географиясы» пәні бойынша
Р. мемлекеті, жалпыға міндетті білім стандарты негізінде және Қ. Р. Білім және Ғылым министрлігінің 22. 06. 2006 ж. Республикалық...
«Гуманитарлық білім»факультеті «Тарих және география» кафедрасы “Медициналық география” пәні бойынша icon«Гуманитарлық білім» факультеті «Тарих және география» кафедрасы
Р. мемлекеті, жалпыға міндетті білім стандарты негізінде және Қ. Р. Білім және Ғылым министрлігінің 22. 06. 2006 ж. Республикалық...
«Гуманитарлық білім»факультеті «Тарих және география» кафедрасы “Медициналық география” пәні бойынша icon«Гуманитарлық білім» факультеті «Тарих және география» кафедрасы Саясаттану пәнінен
Бекітілген Мемлекеттік жалпыға міндетті білім стандарты, мамандыќтыњ типтік оќу жоспары жєне Ќр бѓМ 11-мамырдағы 2005 жылғы №289...
«Гуманитарлық білім»факультеті «Тарих және география» кафедрасы “Медициналық география” пәні бойынша iconЖаратылыстық Ғылымдар факультеті экология-химия және география пәндері кафедрасы
Пререквизиттер: биология, химия, география, физика, математика, тарих, философия, экономика, құқықтану, психология, саясаттану
«Гуманитарлық білім»факультеті «Тарих және география» кафедрасы “Медициналық география” пәні бойынша icon«Гуманитарлық білім»факультеті «Тарих және география» кафедрасы
Силлабус : Университет Ғылыми кеңесінде бекітілген Оқу бағдарламасы, жұмыс оқу жоспары (28. 08. 2010ж),және пәннің жұмыс бағдарламасы...
«Гуманитарлық білім»факультеті «Тарих және география» кафедрасы “Медициналық география” пәні бойынша iconЖаратылыстық Ғылымдар факультеті экология-химия және география пәндері кафедрасы
Пререквизиттер: «Тіршіліктің қауіпсіздік негіздері» курсын менгеру студенттердің орта мектептегі тарих, биология, химия, физика,...
«Гуманитарлық білім»факультеті «Тарих және география» кафедрасы “Медициналық география” пәні бойынша icon«Химия және география” кафедрасы «тмд және Қазақстанның қазіргі экологиялық мәселелері» пәні бойынша
География мамандығының 2-курс студенттерінің 4 семестрдегі білімін бақылауға арналған обсөЖ
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzdocs.docdat.com 2012
обратиться к администрации
Документы
Главная страница