Алтаева НҰрсҰлу Закирияевна Ақмола облысының уран өндіретін өңірлерінде тіршілік ететін тышқан тәріздес кемірушілерді цитогенетикалық зерттеу




Скачать 451.93 Kb.
НазваниеАлтаева НҰрсҰлу Закирияевна Ақмола облысының уран өндіретін өңірлерінде тіршілік ететін тышқан тәріздес кемірушілерді цитогенетикалық зерттеу
страница2/4
докторы Д С
Дата конвертации05.02.2016
Размер451.93 Kb.
ТипДиссертация
источникhttp://www.amu.kz/science and researches/zdisser/091704D/a_altaeva.doc
1   2   3   4
Зерттеу нәтижелері мен талқылау

Тышқан тәріздес кемірушілердің тіршілік ету орталарының радиометриялық көрсеткіштері

СТХК радиоактивті қалдықтарды сақтайтын қоймасының солтүстік-шығыс бағытында үлкен тышқандардың (Allactaga major Kern.) және секіргіш тышқандардың (Allactaga saltator Eversman.) ұсталынған жерлерде және олардың індерінде гамма-сәулесінің эквивалентті доза қуаты 0,64 0,80 мкЗв/сағ. ауытқып, бақылау тобының тіршілік ететін жерлерімен салыстырғанда 5-6 есеге (р<0,001) дейін жоғары болды (кесте 2-3). Бұл жерлерде ұсталынған тышқан тәріздес кемірушілердің тіршілік ету орталарында және індерінде бақыланатын «таза» жерлермен салыстырғанда альфа-бөлшектермен ластану анықталып, альфа-бөлшегінің ағым тығыздығы 0,93-тен 1,97 бөлш./см2хмин ауытқыды. СТХК радиоактивті қалдықтарды сақтайтын қоймасының маңындағы үлкен тышқандардың (Allactaga major Kern.) және секіргіш тышқандардың (Allactaga saltator Eversman.) мекендейтін жерлерде және олардың індерінде бақылау тобының тіршілік ететін ортасымен салыстырғанда бета-сәулесінің тығыздық ағымы 12-ден 15 есеге (р<0,001) дейін жоғары болды (кесте 2-3).

Тышқандардың тіршілік ету ортасында топырақтағы, судағы және өсімдіктерде радионуклидтердің мөлшерін анықтау маңызды, өйткені олар жартылай ыдырау кезеңі мен энергиясы әртүрлі радионуклидтердің әсеріне ұшырайды [Таскаев А.И., Тестов Б.В. и др., 1988].

Тышқандардың мекендейтін СТХК радиоактивті қалдықтарды сақтайтын қоймасының солтүстік және шығыс бағытынан алынған топырақ үлгілерінде 232Th радионуклидінің мөлшері бақыланатын аймақтан алынған топырақ үлгілерімен салыстырғанда сәйкесінше 4 және 6 есе (р<0,05) жоғары болды. СТХК солтүстік және шығыс бағытындағы топырақ үлгілерінде 226Ra радионуклидінің мөлшері бақылау аймағымен салыстырғанда 5 есе (р<0,05) жоғары болды. СТХК радиоактивті қалдықтарды сақтайтын қоймасының солтүстік және шығыс бағытындағы топырақ үлгілерінде 210Pb радионуклидінің мөлшері бақылау аймағынан алынған үлгілермен салыстырғанда 3 есе (р<0,05) жоғары болса, солтүстік бағытында 238U мөлшері 2 есе (р<0,05) жоғары болды (1 сурет).

Кесте 2 - Тышқан тәріздес кемірушілер ұсталынған жерлердің радиометриялық көрсеткіштері (жер бетінен 5 см ара қашықтықта )

Кемірушінің түрі

Аулан

ған жер

Гамма-сәулесінің эквивалентті доза қуаты, мкЗв/сағ

Альфа-бөлшегінің тығыздық ағымы, бөлш. /см2хмин

Бета-бөлшегінің тығыздық ағымы, бөлш. /см2хмин

Орташа шамасы

Ауытқу мөлшері

Орташа шамасы

Ауытқу мөлше

рі

Орташа шамасы

Ауытқу мөлше

рі

Allactaga major Kern.

СТХК*

0,72**

0,65-0,80

1,26

0,95-1,97

116,67**

111,47-144,06

Бақылау аймағы

0,13

0,10-0,15

-

-

9,28

8,98-9,60

Allactaga saltator Eversman

СТХК*

0,71**

0,65-0,80

1,26

0,93-1,97

121,64**

111,46-142,02


Бақылау аймағы

0,13

0,10-0,15

-

-

9,32

8,98-9,48

Ескерту – * - Степногор тау-кен химиялық комбинатының радиоактивті қалдықтарды сақтайтын қоймасының маңы;

** – р<0,001 бақылау тобымен салыстырғанда нақты айырмашылық.


Кесте 3   Тышқан тәріздес кемірушілердің індеріндегі радиометриялық көрсеткіштер

Кемірушінің түрі

Ауланған жер

Гамма- сәулесінің эквивалентті доза қуаты, мкЗв/сағ

Альфа-бөлшегінің тығыздық ағымы, бөлш. /см2хмин

Бета-бөлшегінің тығыздық ағымы, бөлш. /см2хмин

Орташа шамасы

Ауытқу мөлшері

Орташа шамасы

Ауытқу мөлшері

Орташа шамасы

Ауытқу мөлшері

Allactaga major Kern.

СТХК*


0,73**

0,64-0,80

1,66

1,32-1,89

130,30**

115,92-145,06

Бақылау аймағы

0,12

0,11-0,13

-

-

9,23

9,02-9,40

Allactaga saltator Eversman

СТХК*

0,72**

0,67-0,79

1,37

1,14-1,81

124,23**

111,96-140,80

Бақылау аймағы

0,13

0,11-0,15

-

-

9,35

9,19-9,19

Ескерту –*-Степногор тау-кен химиялық комбинатының радиоактивті қалдықтарды сақтайтын қоймасының маңы;

** – р<0,001 бақылау тобымен салыстырғанда нақты айырмашылық.


СТХК радиоактивті қалдықтарды сақтайтын қоймасының шығыс бағытында өсетін өсімдік үлгілерінде 226Ra мөлшері 2 есе (р<0,05), қойманың солтүстік бағытында 210Pb мөлшері 3 есе (р<0,05) бақылау үлгілерімен салыстырғанда жоғары болды. Бұрынғы мәліметтер бойынша басқа өңірлерде радиоактивті қалдықтарды сақтайтын қоймалардың маңында радионуклидтермен ластану 500-700 м – дейін таралатындығы, ал дамбадан 200 м арақашықтықта альфа-белсенді радионуклидтердің ластанбаған топырақпен салыстырғанда 10 есе жоғары болатындығы көрсетілген [Зыкова А.С., Рыжов А.Н. и др.,1985].



Сурет 1 - Тышқан тәріздес кемірушілердің мекен ету ортасынан алынған топырақ үлгілеріндегі радионуклидтердің мөлшері, Бк/кг


Ескерту – х – бақылау аймағымен салыстырғанда айырмашылық айқындылығы


СТХК радиоактивті қалдықтар сақтайтын қоймасының маңында мекендейтін кемірушілердің інінен алынған топырақ үлгілерін бақылау тобының індерінен алынған топырақ үлгілерімен салыстырғанда 238U мөлшері 2 есе (р<0,05), 210Pb 8 есе (р<0,05), 226Ra 12 есе (р<0,05), 232Th 52 есе (р<0,05), жоғары болды (2 сурет).



Сурет 2 - Тышқан тәріздес кемірушілердің індерінен алынған топырақ үлгілеріндегі радионуклидтердің мөлшері, Бк/кг


Ескерту – х – бақылау аймағымен салыстырғанда айырмашылық айқындылығы

Тышқан тәріздес кемірушілер ауланған жерлерде СТХК радиоактивті қалдықтарды сақтайтын қоймасына таяу орналасқан ашық су қоймасындағы су үлгісіндегі 238U және 226Ra мөлшері бақылау үлгілерінен 2 есеге дейін (р<0,05) жоғары болды.

Радиоактивті ластанған жерлерде мекендейтін Allactaga major Kern. иондық сәулеленуден мүмкін болатын сіңірген доза мөлшері 0,059 мГр/тәуліктен 0,074 мГр/тәулікке ауытқыса, бақыланатын топтың жануарларында дозалық жүктеме 0,005 мГр/тәуліктен 0,007 мГр/тәулікке ауытқыды. Бұл көрсеткіш бойынша тәжірибе тобының мүмкін болатын дозалық жүктемесі бақылау тобымен салыстырғанда 10-нан 12 есеге (р<0,05) дейін жоғары болды.

СТХК радиоактивті қалдықтар сақтайтын қоймасының маңында мекендейтін Allactaga saltator Eversman. үшін мүмкін болатын дозалық жүктеме 0,059 мГр/тәуліктен 0,074 мГр/тәулікке ауытқыса, бақылау тобының тышқандары үшін мүмкін болатын дозалық жүктеме 0,003 мГр/тәуліктен 0,007 мГр/тәулікке ауытқыды. Бақылау тобымен салыстырғанда мүмкін болатын сіңірілген дозалық жүктеме мөлшері 10–нан 19 есеге (р<0,05) дейін жоғары болды.

Қорыта айтқанда, тышқан тәріздес кемірушілер мекендейтін СТХК радиоактивті қалдықты сақтайтын қойманың маңын радиометриялық зерттеу барысында осы маңда мекендейтін тышқан тәріздес кемірушілер популяциясы тұрақты иондық сәулелердің әсеріне ұшырайтындығы анықталды.

Бақылау және тәжірибе тобына жататын тышқан тәріздес кемірушілердің сүйек миы тіндеріндегі гиподиплоидты және гипердиплоидты (анеуплоидты) хромосомалардың жиынтығы бар жасушалардың кездесу жиілігі

Екі түрге жататын бақылау және тәжірибе топтарының 40 тышқан тәріздес кемірушілердің метафазалық жасушаларындағы хромосомалардың сандық және сапалық өзгергіштігі анықталды. Бұлардан барлығы 3381 метафазалық жасушалар цитогенетикалық талдаудан өтті. Олардың 1784 метафазалық пластинкалары үлкен тышқандардікі де, ал қалғаны 1597 жасуша секіргіш-тышқандардікі (кесте 4).

Үлкен тышқанның гиподиплоидты хромосомаларының жиынтығы бар жасушалардың деңгейін бақылау және тәжірибе топтарында салыстырғанда, радиация деңгейі қалыпты мөлшерден бірнеше есе артық жерлерден ұсталған тәжірибе тобындағы кемірушілердің гемопоэтикалық тіндерінде осындай жасушалардың мөлшері бақылау тобынан 1,8 есе жоғары болатыны анықталды (сәйкесінше 10,81±0,82% және 5,84±0,52%).

Тышқандардың осы түріндегі (Allactaga major Kern.) тәжірибелік топтағы гипердиплоидты хромосомалық жиынтығы бар жасушалардың мөлшері 2,11±0,57% болса, ал бақылау тобындағы бұл цитогенетикалық көрсеткіш тек қана 0,60±0,17% болып, тәжірибелік топта 3,5 есе жоғары болды. Бұрынғы жұмыстарда [Бородкин П.А., Сусликов В.И., Башлыкова Л.А., 1988] радиоактивті-ластанған аймақтарда мекендейтін тышқандарда гиподиплоидты жасушалардың жиілігі жоғары болғандығы көрсетілген.

Секіргіш тышқанның ұқсас цитогенетикалық көрсеткіштеріне талдау жасағанда да, тәжірибелік топтың тышқандарының қан жасаушы тіндерінде гиподиплоидты және гипердиплоидты жасушалардың кездесу жиілігі бақылау топтарынан жоғары болатыны анықталады. Осындай дәйекті және дәлелді түрдегі хромосомалардың сандарының ауытқушылығы гипердиплоидты жасушалардың мөлшерін бақылау және тәжірибе топтарында салыстырғанда айқын көрінеді. Мысалы, бақылау тобында зерттелген 415 жасушаның тек қана 4 інде (немесе 0,93±0,61%) гипердиплоидты хромосомалар жиынтығы анықталса, бұл цитогенетикалық көрсеткіш тәжірибе тобында 3,84±0,60% дейін немесе 4,1 есе көбейген.


Кесте 4 - Цитогенетикалық зерттелген үлкен тышқандар (Allactaga major Kern. А.m.) мен секіргіш тышқандардың (Allactaga saltator Eversman.-A.s.) сүйек миы тіндеріндегі гиподиплоидты және гипердиплоидты (анеуплоидты) хромосомалар жиынтығы бар жасушалардың мөлшері

Тышқан түрлері және ұсталған жерлер

Зерттелген тышқандар саны

Зерттелген

метафазалық жасушалар саны

Олардың ішінде, %

Гипо-диплои-дтылар

Гипер-дипло­идтылар

Барлық анеу-

плоидты жасушалар

Бар-лығы

Олардың ішінде





Тәжірибе тобы (A.m.)

15

10

5

1341


10,81±0,82*

2,11±0,57**

12,93±0,92*

Бақылау тобы(A.m.)

5

3

2

443

5,84±0,52

0,60±0,17

6,44±0,71

Барлығы

20

13

7

1784

9,57±1,39

1,73±0,80

11,31±1,56

Тәжірибе тобы(A.s.)

15

9

6

1182

12,26±0,98*

3,84±0,60**

16,05±1,01*

Бақылау тобы(A.s.)

5

4

1

415

7,28±0,67

0,93±0,61

8,21±0,89

Барлығы

20

13

7

1597


11,02±1,40

3,12±1,04

14,09±1,72

Жалпы саны

40

26

14

3381


10,29±1,41

2,43±1,03

12,70±1,71

Ескерту - * - р<0,05, ** - р<0,001 бақылау тобымен салыстырғанда нақты айырмашылық


Ал, тәжірибе тобындағы секіргіш – тышқандардың сүйек миы тінінде гиподиплоидты жасушалардың өзгеру деңгейі бақылау тобына қарағанда тек қана 1,7 есе жоғары болды (сәйкесінше 12,26±0,98% және 7,28±0,67 %).

Сонымен тышқан тәріздес кемірушілердің екі түрінің бақылау және тәжірибелік топтарының гемопоэтикалық тіндеріндегі гипердиплоидты жасушалардың тәжірибелік топта сәйкесінше 3,5 еседен 4,1 есеге дейін үлкен және секіргіш тышқандарда өзгеретіні, бұл жануарлардың ағзасына белгілі бір мөлшердегі радиациялық сәулелердің әсері болғанын дәйекті түрде көрсетеді.

Бұл екі цитогенетикалық көрсеткіштердің ішінен гипердиплоидты хромосомалар жиынтығы бар жасушалардың тәжірибелік топта еселеп артқанына ерекше назар аудару керек. Себебі, сүтқоректілердің радиациялық цитогенетикасы туралы келтірілген ғылыми мағлұматтарға сәйкес, осы әсердің айғақты дәлелі ретінде гипердиплоидты жасушалардың өсу деңгейін есепке алады.

Бақылау және тәжірибе тобына жататын тышқан тәріздес кемірушілердің сүйек миындағы полиплоидты хромосомалардың жиынтығы бар жасушалардың кездесу жиілігі

Хромосомалары зерттелген тышқандардың түрлері мен олардың тәжірибе және бақылау топтарындағы полиплоидты жиынтығы бар жасушалар деңгейі 6 шы кестеде көрсетілген.

Үлкен тышқанның тәжірибе тобындағы жануарлардың гемопоэтикалық тіндерінде полиплоидты жасушалардың мөлшері 2,37±0,53%, ал бақылау тобында тек қана 0,18±0,05% болды, немесе тәжірибелік топтағы тышқандардың ағзасында полиплоидты жасушалардың кездесу жиілігі бақылау топтарындағы тышқандардан 13,2 есе жоғары болды (кесте 5).

Кесте 5 - Цитогенетикалық зерттелген үлкен тышқандар (Allactaga major Kern. A.m.) мен секіргіш тышқандардың (Allactaga saltator Eversman.-A.s.) сүйек миы ұлпаларындағы полиплоидты хромосомалар жиынтығы бар жасушалардың мөлшері

Тышқан түрлері және ұсталған жерлер

Зерттелген тышқандар саны

Зерттелген

метафазалық жасушалар саны

Олардың ішінде

полиплоидты жасушалар , %

Барлығы

Олардың ішінде





Тәжірибе тобы (A.m.)

15

10

5

1341


2,37±0,53*


Бақылау тобы (A.m.)

5

3

2

443

0,18±0,05

Барлығы

20

13

7

1784

1,82±0,92

Тәжірибе тобы (A.s.)

15

9

6

1182

4,24±0,75*

Бақылау тобы (A.s.)

5

4

1

415

0,66±0,19

Барлығы

20

13

7

1597

3,34±1,17

Жалпы саны

40

26

14

3381

2,58±1,14

Ескерту - * - р<0,001 бақылау тобымен салыстырғанда нақты айырмашылық.


Секіргіш тышқандарда бұл цитогенетикалық көрсеткіштер мынадай болды. Тәжірибелік топтың 1182 метафазалық жасушаларының 60 жасушасында (4,24±0,75%) полиплоидты хромосомалар жиынтығы болса, ал бақылау тобында бұл цитогенетикалық көрсеткіштің деңгейі 0,66±0,19% (немесе 415 метафазалық жасушаның тек қана 3 жасушасы) болды. Басқаша айтқанда, тәжірибелік топтағы жануарлардың сүйек миы тінінде полиплоидты жасушалардың мөлшері бақылау тобымен салыстырғанда 6,4 есе жоғары болғаны анықталды.

Цитогенетикалық тұрғыдан зерттелген үлкен тышқан мен секіргіш тышқандардың бақылау топтарының жасушаларында хромосомалардың аберрациялары бар жасушалардың деңгейі сәйкесінше 0,60±0,19% және 1,22±0,37% болды (кесте 6).

Кесте 6 - Цитогенетикалық зерттелген үлкен тышқандар (Allactaga major Kern. A.m.) мен секіргіш тышқандардың (Allactaga saltator Eversman.-A.s.) сүйек миы тіндеріндегі хромосомалардың аберрациялары бар жасушалардың мөлшері

Тышқан түрлері және ұсталған жерлер

Зерттелген тышқандар саны

Зерттелген

метафазалық жасушалар саны

Олардың ішінде

хромосомалардың аберрациялары бар жасушалар, %

Барлығы

Олардың ішінде





Тәжірибе тобы (A.m.)

15

10

5

1341


3,39±0,60**


Бақылау тобы (A.m.)

5

3

2

443

0,60±0,19

Барлығы

20

13

7

1784

2,69±1,03

Тәжірибе тобы (A.s.)

15

9

6

1182

4,63±0,91*


Бақылау тобы (A.s.)

5

4

1

415

1,22±0,37

Барлығы

20

13

7

1597

3,78±1,18

Жалпы саны

40

26

14

3381

3,24±1,12

Ескерту - * - р<0,05, ** - р<0,001 бақылау тобымен салыстырғанда нақты айырмашылық.


Үлкен тышқандардың тәжірибелік тобына жататын 15 жануарлардан зерттелген 1341 метафазалық жасушаларының ішінен 46 жасушада (немесе 3,39±0,60%) хромосомалардың аберрациялары анықталды. Басқаша айтқанда тәжірибелік топтағы үлкен тышқандардың гемопоэтикалық тіндерінде хромосомаларында аберрациялары бар жасушалардың саны бақылау тобындағы тышқандардан 6 есе артық болғанын атап өту керек.

Секіргіш тышқандардың тәжірибелік тобында да хромосомаларында аберрациялары бар жасушалардың саны бақылау тобының ұқсас цитогенетикалық сипаттамасынан 4 есе көп болды.

Бақылау және тәжірибе топтарындағы тышқандардың гемопоэтикалық тіндерінің сомалық жасушаларындағы цитогенетикалық тұрақсыздықтың деңгейі

Цитогенетикалық әдебиеттерде соңғы уақытта радиация деңгейі жоғары жерлерден зерттелген тышқан тәріздес кемірушілердің сомалық жасушаларына цитогенетикалық талдау жүргізгенде, олардың жасушаларындағы жалпы цитогенетикалық тұрақсыздықты да анықтайды.

Жоғарыда көрсетілген статистикалық цитогенетикалық мағлұматтарды бір кестеге жинақтағандағы алынатын нәтижелерге талдау жасалынды. Гиподиплоидты, гипердиплоидты, полиплоидты хромосомалар жиынтығы және хромосомаларында аберрациялары бар жасушалардың жалпы деңгейін (А) тек қана гипердиплоидты, полиплоидты хромосомалар жиынтығы және хромосомаларында аберрациялары бар жасушалармен (Б) салыстырып зерттегенде алынған нәтижелерді қарастырайық.

Тәжірибе тобындағы үлкен тышқандардың жалпы цитогенетикалық тұрақсыздық деңгейі (А) бақылау тобының ұқсас көрсеткішінен 2,4 есе жоғары болды (сәйкесінше 18,68 % және 7,92%). Осы цитогенетикалық көрсеткіш секіргіш тышқандардың тәжірибе тобында да, бақылау тобымен салыстырғанда 2,5 есе артық екендігі анықталды (24,97 % және 10,09 %) (7 кесте).


Кесте 7 - Цитогенетикалық зерттелген үлкен тышқандар (Allactaga major Kern. A.m.) мен секіргіш тышқандардың (Allactaga saltator Eversman.-A.s.) сүйек миы тіндеріндегі цитогенетикалық тұрақсыздық мөлшері

Тышқан түрлері және ұсталған жерлер

Зерттелген тышқандар саны

Зерттелген

метафазалық жасушалар саны

Цитогенетикалық тұрақсыздық

мөлшері, %

А

Б

Бар 

лығы

Олардың ішінде

Гиподиплоидия + гипердиплоидия + полиплоидия + хромосоманың аберрациясы

Гипердиплоидия + полиплоидия + хромосоманың аберрациясы





Тәжірибе тобы (A.m.)

15

10

5

1341


18,68

7,87

Бақылау тобы (A.m.)

5

3

2

443

7,92

2,08

Тәжірибе тобы (A.s.)

15

9

6

1182

24,97

12,71

Бақылау тобы (A.s.)

5

4

1

415

10,09

2,81


Гипердиплоидты, полиплоидты және хромосомаларында аберрациялары бар жасушалардың (Б) тәжірибе тобындағы салыстырмалы көрсеткіш бақылау тобына қарағанда жоғарғы деңгейменен сипатталды. Осы цитогенетикалық көрсеткіш үлкен тышқандардың тәжірибе топтарында 3,8 есе (сәйкесінше 7,87% және 2,08%), ал секіргіш тышқандардың тәжірибе тобында 4,5 есе (сәйкесінше 12,71% және 2,81%) бақылау топтарынан жоғары болатыны анықталды.

Осы алынған нәтижелердің негізінде, статистикалық цитогенетикалық мағлұматтардан тағы да мынадай тұжырымдама шығады. Үлкен тышқанның тәжірибе тобындағы цитогенетикалық тұрақсыздық деңгейі негізінен гипердиплоидты, полиплоидты және аберрантты жасушалардың санының көбеюіне байланысты болатыны анықталды. Үлкен тышқанның бақылау тобындағы цитогенетикалық тұрақсыздықтың тек қана 26,26% гипердиплоидты, полиплоидты және аберрантты жасушалардың үлесінде болып, ал қалған 73,74%-ы гиподиплоидты жасушалардың қатарына жататынын көрсетті Ал, үлкен тышқанның тәжірибе топтарындағы осы көрсеткіштер сәйкесінше 42,13% және 57,87% болды. Басқаша айтқанда, тәжірибе тобындағы тышқандардың сомалық жасушаларындағы цитогенетикалық тұрақсыздықтың мөлшері тек қана тышқандардың сүйек миы тіндеріндегі гипердиплоидты, полиплоидты және хромосомаларында аберрациялары бар жасушалардың көбеюімен байланысты болғанын айқын дәлелдейді.

Осындай статистикалық талдау секіргіш тышқанның тәжірибе және бақылау топтарымен де жүргізілді. Алынған цитогенетикалық нәтижелер үлкен тышқандарда анықталған мағлұматтармен ұқсас болды. Бақылау тобында цитогенетикалық тұрақсыздық (Б көрсеткіші) тек қана 27,85 % болып, жалпы цитогенетикалық тұрақсыздық (А көрсеткіші) 72,15% болды.

Ал тәжірибе тобындағы ұқсас цитогенетикалық көрсеткіштер сәйкесінше 50,09% және 49,91% болғаны анықталды. Демек, тәжірибе тобының тышқандарындағы цитогенетикалық тұрақсыздықтың мөлшері негізінен гипердиплоидты, полиплоидты және хромосомаларында аберрациялары бар жасушалардың гемопоэтикалық тіндерде радиациялық сәулелердің әсерінен көбейетінін көрсетті.

Тәжірибе тобына жататын секіргіш тышқандардың жасушаларындағы цитогенетикалық тұрақсыздықтың мөлшерлері үлкен тышқандардың тәжірибе тобынан жоғары болатыны анықталды. Мысалы, жалпы цитогенетикалық тұрақсыздық (А) секіргіш тышқанның тәжірибе тобында үлкен тышқанның тәжірибе тобынан 33,67% жоғары болса (сәйкесінше 24,97% және 18,68%), ал цитогенетикалық тұрақсыздықтың екінші көрсеткіштері (Б), салыстырылып отырған тышқан түрлерінде сәйкесінше 12,71% және 7,87% болып, немесе 61,50%-ға жоғары деңгейде болатынын дәлелдейді.

Тышқан тәріздес кемірушілердің сомалық жасушаларының микроядролар санына талдау жүргізу

Антропогенді ластануды бағалау үшін негізгі мағлұматтарды беретін биоиндикаторлардың бірі, басқа цитогенетикалық әдістермен салыстырғанда тез мутагендік ластануды көрсететін микроядролық тест болып табылады. Техногенді ластанған аймақтарда жүргізілген жұмыстар бұл әдістің жылдам, әрі қымбат тұратын химиялық реактивтерді қажет етпейтіндігін көрсетті [Heddle J.A., Carrano A.V.,1977; Елисеева К.Г., Картель Н.А., Войтович А.М. и др., 1996; Ильинских Н.Н., 1997; Атаханова К.Я.,1997].

СТХК радиоактивті қалдықтарды сақтайтын қоймасының маңында мекендейтін Allactaga major Kern. эритроциттеріндегі микроядролардың кездесу жиілігі 2,6±0,6 ‰ болса, ал бақылау тобындағы жануарларда бұл көрсеткіш 1,2±0,4 ‰ (p<0,05) болды (3 сурет).




Сурет 3 – Тышқан тәріздес кемірушілердің эритроциттеріндегі микроядролардың кездесу жиілігі, ‰


Ескерту – х – бақылау аймағымен салыстырғанда айырмашылық айқындылығы

Радиоактивті-ластанған жерлерде мекендейтін Allactaga saltator Eversman. эритроциттеріндегі микроядролардың кездесу жиілігі 3,7±1,1 ‰ болып, осы түрге жататын бақылау тобымен салыстырғанда сенімді түрде 2,6 есе жоғары болды (бақылау тобында бұл көрсеткіш- 1,4±0,5 ‰).

1   2   3   4

Похожие:

Алтаева НҰрсҰлу Закирияевна Ақмола облысының уран өндіретін өңірлерінде тіршілік ететін тышқан тәріздес кемірушілерді цитогенетикалық зерттеу iconСабақтың тақырыбы
Биосфера – грекше биос өмір және тіршілік, «Sphaira» (сфера) шар, қоршаған орта деген сөздерінен алынған, яғни жер шарындағы адамзаттың...
Алтаева НҰрсҰлу Закирияевна Ақмола облысының уран өндіретін өңірлерінде тіршілік ететін тышқан тәріздес кемірушілерді цитогенетикалық зерттеу iconАқмола облысының Государственное учреждение
Согласно плана работы Управления образования Акмолинской области на 2015 год, по итогам проведенного районного тура Республиканского...
Алтаева НҰрсҰлу Закирияевна Ақмола облысының уран өндіретін өңірлерінде тіршілік ететін тышқан тәріздес кемірушілерді цитогенетикалық зерттеу iconІІ. Биосфераның пайда болуы Биосферадағы тіршіліктің пайда болуы туралы қазіргі көзқарастар ІІІ
Биосфера – ерекше биос өмір және тіршілік, «Sphaira» (сфера) шар, қоршаған орта деген сөздерінен алынған, яғни жер шарындағы адамзаттың...
Алтаева НҰрсҰлу Закирияевна Ақмола облысының уран өндіретін өңірлерінде тіршілік ететін тышқан тәріздес кемірушілерді цитогенетикалық зерттеу iconДәріс № Маркетинг ортасын зерттеу
Маркетинг ортасы дегеніміз-ол фирманың маркетинг бөлімінің мақсаты клиенттермен байланысты орнатып,оны үзбей сақтау мүмкіндігімен...
Алтаева НҰрсҰлу Закирияевна Ақмола облысының уран өндіретін өңірлерінде тіршілік ететін тышқан тәріздес кемірушілерді цитогенетикалық зерттеу iconӘӨЖ: 613. 24(574) семіздікке шалдығУҒА Әсер ететін кейбір факторларды зерттеу
Зерттеу қортындысы бойынша жоғары қамсыздандырылған респонденттер семіздікке 2 есе, ал артық салмаққа 1,5 есе жиі шалдығатындығы...
Алтаева НҰрсҰлу Закирияевна Ақмола облысының уран өндіретін өңірлерінде тіршілік ететін тышқан тәріздес кемірушілерді цитогенетикалық зерттеу iconЖоғары оқу орнынан кейінгі білім беру орталығы
Тіршілік әрекеті қауіпсіздігі мен қоршаған ортаны қорғау салаларындағы маңызды проблемалар, Ұйымдастыру, жоспарлау, ғылыми-зерттеу...
Алтаева НҰрсҰлу Закирияевна Ақмола облысының уран өндіретін өңірлерінде тіршілік ететін тышқан тәріздес кемірушілерді цитогенетикалық зерттеу icon«КЕҢістік» концептісіндегі жер-су атауларының вербалдануы
Теориялық ономастикадағы ұғымдардың бірі – кеңістік. Кеңістік – адамзат тіршілік ететін онтологиялық және ментальдық болмысқа ие...
Алтаева НҰрсҰлу Закирияевна Ақмола облысының уран өндіретін өңірлерінде тіршілік ететін тышқан тәріздес кемірушілерді цитогенетикалық зерттеу icon«КЕҢістік» концептісіндегі жер-су атауларының вербалдануы
Теориялық ономастикадағы ұғымдардың бірі – кеңістік. Кеңістік – адамзат тіршілік ететін онтологиялық және ментальдық болмысқа ие...
Алтаева НҰрсҰлу Закирияевна Ақмола облысының уран өндіретін өңірлерінде тіршілік ететін тышқан тәріздес кемірушілерді цитогенетикалық зерттеу icon1 Тұлғаның қорқынышы мен мазасыздығын
Апаттардың болуы бұл адам психологиясына сол мезетте ғана әсер ететін ситуациялар емес, ұрпақтан-ұрпаққа жалғасатын тіршілік бетіндегі...
Алтаева НҰрсҰлу Закирияевна Ақмола облысының уран өндіретін өңірлерінде тіршілік ететін тышқан тәріздес кемірушілерді цитогенетикалық зерттеу icon2-тарау. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметін жүзеге асырған кезде мекендейтін және тіршілік ететін қолайлы ортаны қамтамасыз ету
Р 2012 жылғы 13 қаңтардағы №542-iv заңы қараңыз (ресми жарияланғанынан кейін алты ай өткен соң қолданысқа енгiзiледі)
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzdocs.docdat.com 2012
обратиться к администрации
Документы
Главная страница