Дуйсенова Мөлдір Мейрамханқызы Ағылшын және қазақ тілдеріндегі зоонимдік метафоралардың танымдық сипаты




Скачать 305.92 Kb.
НазваниеДуйсенова Мөлдір Мейрамханқызы Ағылшын және қазақ тілдеріндегі зоонимдік метафоралардың танымдық сипаты
страница2/2
Дата конвертации06.02.2016
Размер305.92 Kb.
ТипДиссертация
источникhttp://www.korkyt.kz/Docs/duisenova.doc
1   2

Қорытынды


Диссертациялық зерттеу жұмысында ағылшын және қазақ тілдеріндегі зоонимдік метафоралардың танымдық сипаты мен қолдану аясы қарастырылды.

Зоонимдік метафоралардың адам өмірінде, ырым-тыйымдарында, наным-сенімінде, оның дүниетанымында айтарлықтай орын алғанын тілдік деректер (аңыз-әңгімелер, фразеологизмдер мен мақал-мәтелдер, жұмбақтар, нақыл сөздер) дәйектей түседі. Мақал-мәтелдердің мағынасы деңгейінде адамдардың қоғамдағы мінез-құлқы мен стереотипі, өмір шындығы мен кәдуілгі тұрмыстағы жағдаяттар көрінеді. Тұрақты тіркестер мен метафоралардың ішкі формасы деңгейінде осы жалпы тұрмыстық шындықтың күнделікті өмірмен байланысы бекітіледі. Тұрақты тіркестер мен мақал-мәтелдерде, метафоралық қолданыстарда әлеуметтің мәдени, әлеуметтік, географиялық сипаттамасы берілуі мүмкін.

Қазақ тілінде халықтың тұрмыс–тіршілігіне орай зоонимдік метафоралар мен зоофразеологизмдер құрамында төрт түлік атауларының көптеп кездескендігін айта кетуіміз керек (қой, ешкі, жылқы, түйе, сиыр). Ал, ағылшын тілінде қоршаған ортасына қатысты жануарлар атауларының барлығы дерлік қатысқан. Олардың басым бөлігін жабайы жануарлар атаулары (dog, horse, cat, fish, lion, cock, monkey, bird, pig, hog, goose, wolf, hare). Осындай ерекшеліктеріне байланысты, екі тілдегі жан–жануарлар атауларының қолданыс жиілігі әр түрлі деген қорытындыға келуге болады. Жалпы адамзат баласы үшін жануарлардың пайдасы мен зияны, қасиеті мен құдіреті айтарлықтай әсер қалдырған. Соның негізінде әрбір зоонимнің белгілі бір ұғымның символына айнала алатыны мәлім. Адамның мінез-құлқын, көңіл-күйін сипаттауда екі тілде де ит пен мысықтың тұрақты тіркестер мен мақал-мәтелдердің ішінде көптеп кездескендігін айта кетуіміз керек.

Екі тілдегі «Адам» тақырыбына кіретін фразеологизмдер мен мақал–мәтелдерді мынадай топтарға бөліп қарастырдық: 1) мінез– құлық 2) адамның көңіл– күйі 3) адамның күш – қайраты, дене бітімі 4) адамның тұрмыс– тіршілігі, өмір сүру ортасы 5) адамның іс– әрекеті 6) адамның өзін қоршаған ортамен қарым қатынасы. Осындай топтарға бөле отырып, әр топқа жеке-жеке тоқталып, екі тілдегі ұқсастықтар мен айырмашылықтарды табуға тырыстық.

Ағылшын және қазақ халқының тұрмыс – тіршілігі, тәлім–тәрбиесі, наным–сенімі мен өмір тәжірибесі әр түрлі болғандықтан, ақиқат дүниенің бөлігі болып табылатын дүниенің тілдік бейнесінде өзгешіліктер болатындығына көз жеткіздік. Сонымен қатар, зоонимдік метафоралар, зоофразеологизмдер мен зоонимдік компоненті бар мақал–мәтелдерге талдау жасау дүниенің тілдік бейнесіндегі ұлттық сипатты ашуға мүмкіндік береді. Зоонимдік метафоралар, зоофразеологизмдер мен мақал–мәтелдердегі дүние бейнесінде адамды бағалау мен сипаттау құбылыстары образды-экспрессивтік, субъективтік бағалау арқылы жүзеге асатын болғандықан, олардың дүниенің тілдік бейнесін сомдауда атқаратын маңызы ерекше.

Түрлі ұлт өкілінің өзіндік дүниетанымы, яғни ақиқат дүниенi түсiнуі, оны бағалауының принциптерi, білімдері мен ақпараттарының негізінде пайда болған көзқарастары мен құндылықтарының әр алуан болатыны белгілі. Сондықтан, жұмыста тілдік ұжым мүшелерінің бітім болмысын, мінез – құлқын, олар өмір сүретін табиғи ортасы мен тұрмыс тіршілігінің ерекшеліктерін тілдік бірліктердің мазмұнынан іздей отырып, тіл этномәдени ұжымның тарихи, саяси дамуымен, салт – дәстүрімен, танымдық – тағылымдық құндылықтар жүйесімен, рухани және заттық мәдениетінің жәдігерлерімен тығыз байланыста зерделенді, ондағы адам факторы мәселесіне аса мән берілді. Зерттеу барысында түйген тұжырымдар мен қорытындылар мысалдармен нақтыланды.

Мәдениет адами қарым – қатынастарды реттеудің маңызды тұлғалық әлеуметтік тетігі болғандықтан, зоонимдік метафоралардың мазмұнындағы аксиологиялық ерекшеліктерді анықтау лингвомәдени қауымдастық өкілдерінің санасына тереңірек үңілуге әсер етеді.

Зоонимдік метафоралар астарындағы танымдық ақпараттар лингвомәдени қауымдастық мүшелерінің ойлау жүйесімен тығыз байланыста қарастырылады. Олай болатын себебі, дүниенің тілдік бейнесі, ұлттық болмыс, төл мәдениет төңірегіндегі ерекшеліктер танымдық ақпараттар мен аялық білімдер мазмұнында эксплицитті не имплицитті түрде көрініс табады.


Пайдаланылған әдебиет


1. Байтұрсынов А. Ақ жол, Алматы, 1991, – 463 б.

2. Балақаев М. Қазақ әдеби тілі, Алматы, 1987, – 272 б.

3.Хасанов Б. Қазақ тіліндегі сөздердің метафоралы қолданылуы, Алматы, 1966, – 205 б.

4.Болғанбайұлы Ә., Қалиұлы Ғ. Қазіргі қазақ тілі лексикологиясы мен фразеологиясы, Алматы, 1987, – 265 б.

5.Зайсанбаева Г.Ж. Метафоралы аталымдардың когнитивтік аспектісі (біріккен зат атаулары негізінде) ф.ғ.к. дәрежесін алу үшін жазылған диссертация. Алматы, 2004. – 136 б.

6.Сыбанбаева А.С. Қазақ тіліндегі концептуалдық метафоралардың қызметі. ф.ғ.к. дәрежесін алу үшін жазылған диссертация. Алматы, 1999. – 130 б.

7. Қасым Б.Қ. Қазақ тіліндегі күрделі атауларының теориялық негізі. Фил. ғыл. докт.... дис.: Алматы, 2002, – 313 б.

8.Жұбанышқызы.М.Т Қазақ және ағылшын тілдеріндегі анималистік фразеологизмдердің коннотативтік семантикасы. – Алматы, 2005. – 31 б.

9. Маслова В.А. Лингвокультурология. Учебное пособие. Москва: Искусство, 2001. – 194 с.

10.ХасанқызыБ.А. С.Мәуленов өлеңдеріндегі теңеу: Фил.ғыл.канд.дисс.авторефераты.

– Астана, 2010. – 30 б.

11. Қоңыров Т. Тұрақты теңеулер сөздігі. – Алматы: Арыс, 2007. – 439 б.

12.Жарқынбек А. Ит адамның досы, дегенмен...

(http://saryarka-amaly.kz/component/content/article/5212?month=12&year=2011&start=1).

13. Қайдар Ә.Т. Халық даналығы. – Алматы: Толағай, 2004. –560 б.


Диссертацияның негізгі мазмұны төмендегідей басылымда жарияланды:

«Қазақ және ағылшын тілдеріндегі ит зоонимдік метафорасының ұлттық сипаты» // Қорқыт Ата атындағы Қызылорда Мемлекеттік Университеті, «Жас ғалымдар жинағы» 2012 ж.





РЕЗЮМЕ

реферата диссертации на соискание академической степени магистра педагогических наук по специальности 6M0119 – Иностранный язык: два иностранных языка

Дуйсеновой Мольдир Мейрамхановны


Познавательное описание зоонимических метафор в английском и казахском языках


Актуальность исследования. Исследование метафор, связанные с животными на казахском и английском языках, может раскрыть новые и важнейшие проблемы в области лексикологии казахского языка; определить смысловые значение некоторых названии, определить народное познание и их понятия о животных. Сопостовительное исследование зоометафор двух разных, не связанных меж собой языков-актуальная работа.

Объектом исследования мы выбрали зоонимические метафоры английского и казахского языков как языковых средств.

Предметом исследования является сравнительный анализ зоонимических метафор в казахском и английском языках в контексте национального языка и культуры.

Цели исследования:

- произвести всесторонний анализ и изучение метафоризации зоонимов в казахском и английском языках как национальное достояние народа;

- произвести сравнительный анализ трудов в области казахско-английского лингвокультурного наследия по проблемам зоонимических метафор;

- определить лингвокультурное описание ассоциативного изображения прототипов в зоонимических метафорах двух языков;

Задачи исследования:

- определить установившиеся особенности национальных взглядов и своеобразия зоонимических метафор в казахском и английском языках;

- исследовать и проанализировать литературу и информацию о фразеологизмах, пословицах-поговорках, явившуюся основанием для появления зоонимических метафор в казахском и английском языках;

- на основе установившихся ассоцаций определить национально-культурные особенности зоонимических метафор в казахском и английском языках;

Научная новизна и результаты исследования:

- рассмотрены и проанализированы зоонимические метафоры в казахском и английском языке, описывающие эмоциональное состояние, внешность, уровень жизни людей;

- определены языковые особенности зоонимов в отношении описания прототипов, свойственных менталитету, мировоззрению англичан и казахов;

- употребляемые в казахском и английском языках зоонимические метафоры из поколения в поколение выполняют роль информационного носителя языкового своеобразия двух народов.

Теоретическая значимость исследования:

Антропоактуальность современного языкознания в области лингвокультуры, этнолингвистики, когнитивной лингвистики, определение их теоретической значимости, а также исследование развития этих процессов, выполненные в работе, пополняют информационные сведения в этой области.

Практическая значимость исследования: Результаты исследования могут быть использованы на практических и теоретических занятиях в области лексикологии, этнолингвистики, когнитивной лингвистики, при написании учебных пособий по стилистике, а также могут применяться при составлении лексикографических заданий.

Основные положения, выносимые на защиту.

- возникновение зоонимических метафор казахского и английского языков неразрывно связано с историей лингвокультурного сообщества, с их бытом и духовной культурой. Поэтому их значение можно классифицировать с точки зрения истории происхождения как когнитивных единиц;

- зоономические метафоры являются языковыми моделями, способствующими обогащению языковой природы, а также развитию культурного и духовного наследия, жизненного опыта носителя языка. В них имеется информация о вековых традициях народа;

- источниками изучения зоонимических метафор являются фразеологизмы, пословицы и поговорки, которые в свою очередь признаны вербальными носителями языка, имеющими свой менталитет и своеобразие. Поэтому что они являются достоянием нации.

Апробация работы. Основные положения работы были изложены в статье названный «Национальная описания зоонима собака в английском и казахском языках», опубликованной в сборнике для Молодых ученых КГУ имени Коркыт Ата.

Структура исследования. Магистерская работа состоит из двух глав, заключение, списка использованных литературы.


Summary

on the thesis submitted to confer for scholarly degree of “Master of Pedagogical Sciences”

speciality 6M0119 – Foreign language: two foreign languages


Duisenova Moldir Meiramkhanovna


Cognitive description of zoo metaphors in English and Kazakh languages


The topicality of the research: The study of metaphors associated with animals in Kazakh and English, can reveal new and important problems in the field of lexicology of the Kazakh language, can determine the semantic meaning of some names, can identify people's knowledge and concepts about animals. Study compares two different zoo metafor unrelated languages ​​among themselves, so work is actual.

The object of the research we chose zoo metaphors in English and Kazakh languages ​​as the language means.

The subject of research: is a comparative analysis of zoo metaphors in Kazakh and English languages ​​in the context of the national language and culture.
The purpose of research:

  • to produce a comprehensive analyses of zoo metaphors in Kazakh and English as a national treasure of the people;

  • to make a comparative analysis of works of Kazakh-British heritage linguo cultural on zoo metaphors;

  • to identify linguo cultural description of associative images of prototypes in zoo metaphors of two languages.

The research objectives:

  • to determine the steady-state characteristics of national attitudes and identity zoo metaphors in English and Kazakh;

  • to investigate and analyze the literature and information about the phraseology, proverbs, sayings, which was the basis for the emergence of zoo metaphors in Kazakh and English;

  • to identify national and cultural characteristics of associational images formed on the basis of zoo metafors in Kazakh and English.

Theoretical significance and scientific novelty of the research: Antropoactuality of modern linguistics in linguo cultures, ethno linguistics, cognitive linguistics and the determination of their theoretical importance, and the study of these processes are performed in the work, fill up the information the information in this area.

Practical significance of the research: The study can be used for practical and theoretical lessons in the field of lexicology, ethno linguistics, cognitive linguistics, in the writing of textbooks in style, but can also be used in the preparation of lexicographic tasks.

Main principles suggested for defense:

  • the emergence of zoo metaphors Kazakh and English languages ​​is inextricably linked with the history of linguo cultural community with their life and spiritual culture. Therefore, their value can be classified in terms of the history of the origins of the cognitive units;

  • zoo metaphors are language patterns that contribute to enrich the language of nature, as well as the development of cultural and spiritual heritage and life experiences of a native speaker. They have information about the ancient traditions of the people;

  • sources of learning zoo metaphors are idioms, proverbs and sayings, which are in turn recognized verbal native speakers who have a mentality and identity. Therefore, they are the property of the nation.

Approbation of the research. The main principles of the work were stated

in the article named “National description of zoo metaphor about dog in English and Kazakh languages” that has been published in the collection of Young scientists of Korkyt Ata Kyzylorda State University.

1   2

Похожие:

Дуйсенова Мөлдір Мейрамханқызы Ағылшын және қазақ тілдеріндегі зоонимдік метафоралардың танымдық сипаты iconОрдабаева жанар мергалиевна қазақ,орыс және ағылшын тілдеріндегі шығармаларда ауыспалы мағыналардың Қолдану ерекшеліктері мамандығЫ
Азақ,орыс және ағылшын тілдеріндегі шығармаларда ауыспалы мағыналардың Қолдану ерекшеліктері
Дуйсенова Мөлдір Мейрамханқызы Ағылшын және қазақ тілдеріндегі зоонимдік метафоралардың танымдық сипаты iconЗукай шырынгүл неміс-қазақ тілдеріндегі еліктеуіш және бейнелеуіш сөздердің лексика-семантикалық, коммуникативтік-прагматикалық сипаты
...
Дуйсенова Мөлдір Мейрамханқызы Ағылшын және қазақ тілдеріндегі зоонимдік метафоралардың танымдық сипаты iconАҒабекова балжан нұртазақызы aғылшын және қазақ тілдеріндегі фразеологиялық теңеулердің ұлттық мәдени сипаты
Филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның
Дуйсенова Мөлдір Мейрамханқызы Ағылшын және қазақ тілдеріндегі зоонимдік метафоралардың танымдық сипаты iconСтатьи: Қазақ / ағылшын тілдеріндегі
Организатор: кафедра археологии, этнологии и музеелогии факультета истории, археологии и этнологии e-mail: mirzahan 1974@mail ru
Дуйсенова Мөлдір Мейрамханқызы Ағылшын және қазақ тілдеріндегі зоонимдік метафоралардың танымдық сипаты icon1. АҒылшын және қазақ мақал-мәтелдерінің аударылу мәселелері
АҒылшын және қазақ мақал-мәтелдерінің ҚҰрымдылық, мағыналық ерешеліктері және ұҚсастығЫ
Дуйсенова Мөлдір Мейрамханқызы Ағылшын және қазақ тілдеріндегі зоонимдік метафоралардың танымдық сипаты iconОқушылардың танымдық қабілеттерін дамытудағы математикадан деңгейлік тапсырмалардың сипаты
Азіргі таңда берудің әлеуметтік құрылымы маңызды әлеуметтердің біріне айналып отыр
Дуйсенова Мөлдір Мейрамханқызы Ағылшын және қазақ тілдеріндегі зоонимдік метафоралардың танымдық сипаты iconЕреханова Фатима ТӨреханқызы Ағылшын тіліндегі біріккен сөздердің қазақ тіліне берілуінің трансформациялық модельдері
Ағылшын тіліндегі біріккен сөздердің қазақ тіліне берілуінің трансформациялық модельдері
Дуйсенова Мөлдір Мейрамханқызы Ағылшын және қазақ тілдеріндегі зоонимдік метафоралардың танымдық сипаты iconҚазақ тіліндегі эпистолярлық стильдің лингвистикалық сипаты
Кітапты студенттер қазақ әдеби тілінің жалпы курсын оқу кезінде хат мәтіні тілінің өзіндік ерекшеліктерін тануда, көркем мәтіндегі...
Дуйсенова Мөлдір Мейрамханқызы Ағылшын және қазақ тілдеріндегі зоонимдік метафоралардың танымдық сипаты iconМАҚҰлбек азамат болатбекұлы қазақ топонимдерінің фоносемантикалық сипаты
Жұмыс Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтында орындалған
Дуйсенова Мөлдір Мейрамханқызы Ағылшын және қазақ тілдеріндегі зоонимдік метафоралардың танымдық сипаты iconБайғҰтова ақлима мархабатқызы "Қазақ әйелі" концептісінің этномәдени сипаты
Жұмыс Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтында орындалды
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzdocs.docdat.com 2012
обратиться к администрации
Документы
Главная страница