Дене шынықтыру және спорт түрлерінің физиологиялық негіздері ”




НазваниеДене шынықтыру және спорт түрлерінің физиологиялық негіздері ”
страница9/12
Дата конвертации06.02.2016
Размер1.42 Mb.
ТипДокументы
источникhttp://www.mz.gov.kz/files/zakon_26.11.2009_788.doc
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   12

ОБСӨЖ мақсаты: Ауыр атлетикамен айналысқан спортшылардың физиологиялық ерекшеліктерін зерттеу.


ОБСӨЖ мәтіні:

Ауыр атлетикамен айналысқан спортшылардың физиологиялық ерекшеліктері организмнің функционалды резервтері орган немесе жүйелердің жұмысының қалыпты жағдайға қарағанда жоғарылық дәрежесі мен есептеледі.

Физиологиялық резервтер жүйелері өркендеуінен басқа резервтерге өркендей алады.

Ауыр атлетикамен айналысқан спортшылардың физиологиялық резервтер төмендегідей бөлінеді:

1.Шынығу сапаларын ( күш, жылдамдық, төзімділік) өркендетуші резервтер.

2. Әртүрлі қуаттағы жұмыстарды жұмысқа түсіретін резервтер. ( максималь, субмаксималь, орташа).

3. Жұмыс атқаруда ретті функциялық резервтер. Олар өз ретінде 3 топқа бөлінеді.

1. Күнделікті тұрмыс қызметіндегі жұмыс.

2. Шынығу және бәсекелестегі жұмыс.

3. Организмнің жасау үшін күрестегі жұмыс резервтері.

Бірінші топ физиологиялық резервтері механизімі шартты және шартсыз рефлекстерге байланысты болады.

Екінші ретті физиологиялық резервтер организмді әдеттегіден сырт жағдайдағы жұмыс атқаруы. Бұл әдеттегі реакциялардан жоғары белсенді амалға асады. Бұл жағдайда жүрек соғуы 200-ге, тыныс алу 50-60-қа, өкпеде ауа алмасуы 160-180 л-ге, артерия, қан тамыр соғымы 200 м.м.с. дейін артады.

Үшінші жасау үшін күрес жағдайында өмір қауіпті жағдайда пайда болып, жұмсалады. Мұндай жағдайда адам организімінде ала алмаған күш жылдамдық және төзімділік пайда болады. Мұнда реакция - өткір стресс тәрізді пайда болады. Сонымен бір қатарда бұл реакция соңында басқа мүшелерге кері әсері тиуі мүмкін.

Төмендегі кестеде адамның тыныштық жағдайда және дене шынықтыруда атқарған жұмысында физиологиялық өзгерістерді көруге болады.

Ауыр атлетикамен айналысқан спортшының ерекшеліктері 20-30 жастарда өте жоғары болып жас ұлғаюмен баяулай түседі. М: 20 жастан кейін өкпенің сиымдылығы, қанның систематикалық және минуттық көлемі кемиді, қан ағымына қарсылық артады.29 жаста ас қазанда еркін қышқыл мөлшері кемиді. 90 жасқа дейін бүйректе қан ағымы 50%-ке кемиді.

Ауыр атлетикамен айналысқан спортшылардың қолдарына жататын кеуде бұлшықеттері.

  1. Үлкен кеуде бұлшықеті бұғананың медиалды жартысынан, төстің алдыңғы бетінен және 2-7 қабырғалардың шеміршектерінің және іштің тік бұлшықеті қынабының алдыңғы қабырғасынан басталып тоқпан жіліктің бетіне бекиді. Бұлшықеттің материалды жиегі тоқпан жіліктің делта тәрізді бұлшықетінің жиегіне жанасады. Бұлшықеттен жоғары қарай бұғананың астында кеңейіп ол жерде кішкене бұғана шұңқыры пайда болуына себеп болатын жірне арлы бөледі.

Ауыр атлетикамен айналысқан спортшылардың физиологиялық ерекшеліктері денелерінде химиялық таза су болмайды. Ол не минералды заттармен, не коллоидтармен байланыста болады. Денеде су не торша қүрамын-да, не одан тыс орналасады. Қан плазмасы, үлпалық сүйық және лимфа қүрамындағы су торшадан тыс орналасқан су фракциясын түзеді. Денедегі судың жалпы мөлшерінің шамамен 70 пайызы тор-ша ішінде, 30 пайызы одан тыс орналасады.

Организм қабылдаған су қанға оңай сіңеді. Ол бауырдан отіп, бүкіл денеге тарайды да, алдымен торшааралық қуысқа, одан әрі торшаға отеді. Торшаның суды сіңіруі осмос ықпалымен су концентрациясының градиентіне байланысты жүреді. Торшалардан шыққан су үлпалық сүйық пен лимфа арқылы қанға өтіп, бөлу ағзалары әрекетімен сыртқа шығарьшады. Организмде су осмостық және онкостық қысым деңгейіне байланысты алмасып отырады.

Организмге су ауыз су түрінде жөне қорек күрамында келеді. Қорек қүрамындағы су белоктар, кемірсулар, майлар тотыққан кезде белініп шығады. Оны алмасу (метаболиттік) суы дейді. Денеде 100 г белок тотыққанда - 41 г, дәл осындай мөлшерде көмірсулар мен майлар тотыққанда тиісінше 55 және 107 г су белінеді. Ал, организм қабылдайтын ауыз су молшері ауа райының жағдайына, қорек сипа-тына, жасқа, физиологиялық күйге т.б. байланысты өзгеріп отырады. Мысалы, жас организм толысқан организммен салыстырғанда суды 3 - 4 есе көп қабьшдайды. Орта есеппен адам тәулігіне 2,5-3 л су қабылдайды да, шамамен зәр қүрамында 1,5 л, нәжіспен - 0,1-0,2 л, термен - 0,5 л, екпе арқылы - 0,3-0,4 л су беледі. Желінген азықтың өрбір килограмына шаққанда жылқы мен қой - 2-3 л, сиыр -4-5 л, шошқа - 7-8 л су ішеді.


Тест тапсырмалары:

1) Ауыр атлетика ациклді жаттығуларға жатама және оның түрлері?

А) Максимальды, максимальдыға жақын және субмаксимальды анаэробты қуат.

Б) Жарылғыш стандарттық –ауыспалы , стандартты емес-ауыспалы,интервалқайталанатын.

В) Анаэробты және аэробты

С)Максимальды максимальға жақын, субмаксимальды орташа және аэробты қуат.

Д) Стартқа дейінгі немесе жұмыс уақыты және қалпына келу.

2) Ауыр атлетикада анаэробты жаттығулардың түрлері.

А) Максимальды максимальға жақын, субмаксимальды орташа және аэробты қуат.

Б) Анаэробты және аэробты

В) Жарылғыш стандарттық –ауыспалы , стандартты емес-ауыспалы,интервал қайталанатын.

С) Максимальды, максимальдыға жақын және субмаксимальды анаэробты қуат.

Д) Стартқа дейінгі немесе жұмыс уақыты және қалпына келу.

3) Ауыр атлетикада аэробты жаттығу түрлері.

А) Максимальды максимальға жақын, субмаксимальды орташа және аэробты қуат.

Б) Максимальды, максимальдыға жақын және субмаксимальды анаэробты қуат.

В) Жарылғыш стандарттық –ауыспалы , стандартты емес-ауыспалы,интервал қайталанатын.

С) Стартқа дейінгі немесе жұмыс уақыты және қалпына келу.

Д) Анаэробты және аэробты

4) Ауыр атлетикамен айналысатын спортшылардың бұлшық еттерінің тынымсыз динамикалық қозғалыс кезіндегі негізгі кезеңі.

А) Максимальды, максимальдыға жақын және субмаксимальды анаэробты қуат.

Б) Жарылғыш стандарттық –ауыспалы , стандартты емес-ауыспалы,интервал қайталанатын.

В) Анаэробты және аэробты

С)Максимальды максимальға жақын, субмаксимальды орташа және аэробты қуат.

Д) Стартқа дейінгі немесе жұмыс уақыты және қалпына келу.

5. Ауыр атлетикада локальды бұлшық ет салмағының белсенді көлемі.

А) Дене бұлшық ет салмағы 2/1-ден көп мөлшерде қатысатын жаттығулар (жүгіру, вилосипед айдау)

Б) Дене бұлшық ет салмағы 3/1-2/1 аралығындағы бөліміне қатысатын жаттығулар (қол, бел бұлшық еттеріне жататын гимнастикалық жаттығулар)

В) Дене бұлшық ет салмағының 3/1 бөлімі қатысатын жаттығулар.

С) Барлық бұлшық еттердің бір уақытта жиырылуы (қысқа уақыт)

Д)Бір уақытта әр-түрлі бұлшық еттердің жиырылуы (ұзақ уақыт)

6) Ауыр атлетикада региональды бұлшық ет салмағының белсенділік көлемі.

А) Барлық бұлшық еттердің бір уақытта жиырылуы (қысқа уақыт)

Б) Дене бұлшық ет салмағының 3/1 бөлімі қатысатын жаттығулар.

В) Дене бұлшық ет салмағы 2/1-ден көп мөлшерде қатысатын жаттығулар (жүгіру, вилосипед айдау)

Д)Бір уақытта әр-түрлі бұлшық еттердің жиырылуы (ұзақ уақыт)

С) Дене бұлшық ет салмағы 2/1 аралығындағы бөліміне қатысатын жаттығулар (қол, бел бұлшық еттеріне жататын гимнастикалық жаттығулар)

7) Ауыр атлетикада глобальды бұлшы ет салмағының белсенді көлемі.

А) Дене бұлшық ет салмағы 4/1-ден көп мөлшерде қатысатын жаттығулар (жүгіру, вилосипед айдау)

Б)Бір уақытта әр-түрлі бұлшық еттердің жиырылуы (ұзақ уақыт)

В) Барлық бұлшық еттердің бір уақытта жиырылуы (қысқа уақыт)

С) Дене бұлшық ет салмағының 3/1 бөлімі қатысатын жаттығулар.

Д) Дене бұлшық ет салмағы 3/1-2/1 аралығындағы бөліміне қатысатын жаттығулар (қол, бел бұлшық еттеріне жататын гимнастикалық жаттығулар)

8) Ауыр атлетикада статистикалық жаттығу.

А) Барлық бұлшық еттердің бір уақытта жырылуы (қысқа уақыт)

Б) Дене бұлшық ет салмағы 3/1-2/1 аралығындағы бөліміне қатысатын жаттығулар (қол, бел бұлшық еттеріне жататын гимнастикалық жаттығулар)

В) Дене бұлшық ет салмағының 3/1 бөлімі қатысатын жаттығулар.

С) Дене бұлшық ет салмағы 2/1-ден көп мөлшерде қатысатын жаттығулар (жүгіру, вилосипед айдау)

Д) Бір уақытта әр-түрлі бұлшық еттердің жиырылуы (ұзақ уақыт)

9) Ауыр атлетикада динамикалық жаттығулар.

А) Бір уақытта әр-түрлі бұлшық еттердің жиырылуы (ұзақ уақыт)

Б) Дене бұлшық ет салмағының 3/1 бөлімі қатысатын жаттығулар.

В) Дене бұлшық ет салмағы 3/1-2/1 аралығындағы бөліміне қатысатын жаттығулар (қол, бел бұлшық еттеріне жататын гимнастикалық жаттығулар)

С) Дене бұлшық ет салмағы 2/1-ден көп мөлшерде қатысатын жаттығулар (жүгіру, вилосипед айдау)

Д) Барлық бұлшық еттердің бір уақытта жиырылуы (қысқа уақыт)

10) Ауыр атлетикада бұлшық еттердің жиырылу типтері.

А) Жеңіл орташа, ауыр және өте иауыр

Б) Локальды, региональды, глобуальды

В) Статистикалық және динамикалық.

С) Күш, жылдамдық, уақыт.

Д)Циклді және ациклді

11) Ауыр атлетикада бұлшық ет салмағының белсенді көлемінің түрлері.

А) Локальды, региональды, глобуальды

Б) статистикалық және динамикалық.

В)Циклді және ациклді

С) Күш, жылдамдық, уақыт.

Д) Жеңіл орташа, ауыр және өте ауыр


Пайдаланатын әдебиеттер:


Негізгі

1. Я.М.Коца «Спортивная физиология» учебник для институтов физической культурый М 1986г.

2. Смирнов В.М. Дубровский В.И. «Физиология физического воспитания и спорта» М 2002г.

Қосымша

3.Олимпийская литература «Физиология спорта и двигательной деятельности»

М 1997г

4.Руне Федман , Елисовой С.К. «Спортивная физиология» М 1980г.

5.В.М.Волков , В.П.Филин «Психология физического воспитания» М 190г.

6. Е.П.Ильин «Психофизиология физического воспитания» М , Просвещение 1980г.

7.Верхошанский Ю.В. «Основый специальной физической подготовкий спортсменов» М 1988г.


10- апта

ОБСӨЖ № 10.


ОБСӨЖ тақырыбы: Спорттың циклді түрі шаңғы спорты Сауықтыру дене жаттығулары.


ОБСӨЖ жоспары:

  1. Спорттың циклді түрі шаңғы спортына сипаттама

  2. Сауықтыру дене жаттығуларының ерекшеліктері.

  3. Салауатты өмір сүру салтының физиологиялық негіздері.


ОБСӨЖ мақсаты: Сауықтыру дене жаттығуларының және салауатты өмір сүру салтының физиологиялық негіздерін анықтап үйрену..


ОБСӨЖ мәтіні: Спорттың циклді түрлері қимыл белсенділігі айқас бейімделісті дамытады. Ол әр түрлі түрткілердің әсеріне икемделу әсерленіс арқылы гомеостазды тұрақты сақтайды. Спорттың циклді түрлері шаңғы тебу жаттығулары нәтижесінде организм суыққа, жүктемелерге жоғары төзімділікке иемденеді. Мұны бейарнамалы немесе айқас бейімделіс дейді. Стресс түрткілер әсер еткенде тектік аппарат биоэнергетикалық процестерді күшейтеді.

2. Тұлғалық жаттығулар организмнің әрекеттік қосалқы мүмкіндіктерін көтереді.. Физиологиялық қосалықы пәрмен эволюция барысында қалыптасқан ағзалар немесе жүйелердің іс-әрекеттік қарқынын бірнеше рет өсіре алатын қабілеті. Мұны жұптасқан – викарлық ағзалардың (бүйрек, талдағыштар т.с.с.) өтеміс қызметінің басқа іс - әрекеттерді жоғары деңгейде өте алатын мүмкіндігінен байқауға болады. Мәселен спортшылар оттегінің мөлшері 16 пайызға дейін азайған, көмірқышқыл газы 2-3 пайызға дейін көбейген жағдайда жұмыскерлік қабілетін ұзақ уақыт сақтай алады.

  1. Жаттығулар иммунитет жұмысын жақсартады. Дене жаттығуларымен жүйелі айналысу гумаролдық және жасушалық иммундық қорғаныш қасиетін өсіреді, антиген , антитән әсерленісін күшейтеді.

  2. Қимыл жаттығулары денсаулықты шыңдайтын дене шынықтырудың негізгі құралы болып саналады. Олар табиғи түрткілермен ( ауа, су, күге шарпылу) жан дүниесі жаттығуларымен бірге қолданған жағдайда өте нәтижелі болады.

Спорттың циклді түрлері шаңғы тебу қозғалыстың жүйке ет жүйесіне әсері ерекше болады.. Қимыл кезінде зат алмасу, қанайналымы жақсарады. Сондықтан бұлшықеттердің физикалық, химиялық қасиеттері өзгеріп, олардың өнімділігін қамтамасызх етеді. Жүйелі қозғалыс белсенділігі бұлшықеттердің гипертрофиясын (әсерінәрлену) тудырады. Олардыңм құрамында актин-миозин, миоглобин , гликоген т.б көбейеді. Тұрақты қозғалыстардан қантамырлары мен жүйке талшықтарының терең ұштары өзгеріске ұшырайды. Сөйтіп тірек-қимыл жүйесінің құрылысы өсіп қалыптасады.Олардың қызметі сенімді, өте үйлесімді және үнемді түрде жүзеге асады.Қимыл- қозғалыс белсенділігін сауатты ғылыми тұрғыда жүргізу дене бітісін өсу және даму үрдістерін, әсіресе жас өспірім кезеңінде дұрыс қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Дене қозғалыстары адамның рухани күйін дамутуда ерекше орын алатыннын көне шығыс медицина саласында ертеден белгілі (иога, ци-гун у-шу т/б) Сондай – ақ оны “тән саулығы- жан саулығы ” дейтіні дәлелдейді.

Қимыл белсенділігі реттеуші жүйелердің қызметіне әсер етеді. И.П. Павловтың айтуынша, қимыл қозғалыс адамға “бұлшық ет қуанышын береді.” Қимыл кезінде ОЖЖ-нің өңдейтін ақпарат көлемі өседі оның барлық құрылымдарының қызметі артады, қозу мен тежелу үрдістері белсендіріледі және теңестріледі.Қозғалыс зерде, ұластыру, нұрлану, шығармашылақ үрдістерін күшейтеді.


ГЛОССАРИЙ

Спорт

Шаңғы тебу

Қимыл

Әрекет

Ептілік

Стресс


Тест тапсырмасы:

1) Шаңғы тебу жұмысының басталуы алдында ағзада функционалды өзгеріспен сипатталатын жағдай.

А)Спортқа дейінгі динамикалық жағдай.

Б) Жалпы жұмыс уақытындағы динамикалық жағдай.

В) Организм функциаларының қалпына келуі.

С) Жаттығуға дайындық жағдайы

Д)Стандарттық лихаратка.

2) Шаңғы тебу спорт түрінің уақытында ағзада функциональды өзгеріспен сипатталатын жағдай.

А) Организм функциаларының қалпына келуі.

Б)Спортқа дейінгі динамикалық жағдай.

В) Жалпы жұмыс уақытындағы динамикалық жағдай.

С) Жаттығуға дайындық жағдайы

Д)Стандарттық лихаратка.

3) Шаңғы тебу спортының жаттығу уақытына дейінгі ағзаның функциональды деңгейінің қайтуымен сипатталатын жағдай

А)Спортқа дейінгі динамикалық жағдай.

Б) Жалпы жұмыс уақытындағы динамикалық жағдай.

В)Стандарттық лихаратка

С) Организм функциаларының қалпына келуі.

Д) Жаттығуға дайындық жағдайы

4) Спорттық нәтижені жоғарылатуға әкелетін орташа эмоционалды тітіркенудің көрінісі.

А) Жаттығуға дайындық жағдайы

Б)Спортқа дейінгі динамикалық жағдай.

В) Жалпы жұмыс уақытындағы динамикалық жағдай.

С) Организм функциаларының қалпына келуі.

Д)Стандарттық лихаратка

5) Спорттық жұмыс қабілетінің төмендеуіне немесе жоғарылауына әсер ететін бірден көрінетін тітіркену.

А)Спортқа дейінгі динамикалық жағдай.

Б) Жалпы жұмыс уақытындағы динамикалық жағдай.

В) Организм функциаларының қалпына келуі.

С) Жаттығуға дайындық жағдайы

Д)Стандарттық лихаратка


Пайдаланатын әдебиеттер:


Негізгі

1. Я.М.Коца «Спортивная физиология» учебник для институтов физической культурый М 1986г.

2. Смирнов В.М. Дубровский В.И. «Физиология физического воспитания и спорта» М 2002г.


Қосымша

3.Олимпийская литература «Физиология спорта и двигательной деятельности»

М 1997г

4.Руне Федман , Елисовой С.К. «Спортивная физиология» М 1980г.

5.В.М.Волков , В.П.Филин «Психология физического воспитания» М 190г.

6. Е.П.Ильин «Психофизиология физического воспитания» М , Просвещение 1980г.

7.Верхошанский Ю.В. «Основый специальной физической подготовкий спортсменов» М 1988г.


11- апта

ОБСӨЖ № 11.


ОБСӨЖ тақырыбы: Дене шынықтыру және оқыту жаттығулары.

Рефлекс және рефлекторлық доға.

ОБСӨЖ жоспары:

  1. Дене шынықтыру және оқыту жаттығу сабақтарының физиологиялық негіздері.

  2. Рефлекс және рефлекторлық доғалардың әсерлерінің ерекшеліктері


ОБСӨЖ мақсаты: Рефлекс және рефлекторлық доғалардың әсерлерін,

дене шынықтыру және оқыту жаттығу сабақтарының физиологиялық негіздерін үйрену.


ОБСӨЖ мәтіні:

  1. Сауықтыру, 2. Тәрбиелеу, 3.Білім беру.

Сауықтыру міндеті денсаулықты артыруға, денені жетілдіруге адам организмінің бір қалыпты дамытуғ бағытталады. Бұл міндеттің негізгі көрсеткіші адамның денсаулығын жақсартып, қалыптастыру және денені дамыту.

Дененің дамуы дегеніміз өмірде адам организмімен қызметі мен формаларының өзгерріп, шешіліп отыруы. Адам денесінің дамуына биологиялық, әлеуметтік, экономикалық, географиялық жағдайллар әсер етті. Мысалы; балалар ата-анасының дене бітіміне ұқсап өседі деген түсінік бар. Ауа-райының жағдайы дененің дамуына әсер етеді.

Әлеуметтік жағдайға тұрмыстық жағдай еңбек, оқу ісі дене тәрбиесі және жалпы тәрбие мазмұны жатады.

Дененің дамуына әлеуметтік жағдай басты орынды иеленеді және ол биологиялық, географиялық жағдайларға белгілі бір дәрежеде ықпал етеді. Мысалы; тұрмыстық жағдайдың жақсы болуы бойдың, кеуденің өсуіне саулықтың артуына т.б. әсерін тигізеді. Ауа-райының қозғалысына қарамастан арнайы іріктеніп, аалынған дене жаттығу ларының көмегімен денені жалпы жетілдіріп, жетілген дене мүшелерінің қызметін жақсартуға болады.

Дененің қаншалықты дамығанын денені және дене мүшелерін өлшеу арқылы, анықтайды. Сыртқы көрініс балалр мен жасөспірімдерге басты көрсеткіш болып табылады. Жасөспірімді кезең деп аталатын 12 жастан -15 жасқа дейінгі аралық организмнің едәуір жылдам өсуімен сипатталады. Жасөспірімдік кезеңде әсіресе организмнің жекелеген бөліктері біркелкі өспейтіні белгілі. Бойдың тігінен өсуі дененің көлденең өсуінен басым болады, аяқ қолда тез өседі. Осының нәтижесінде денеде елеулі өзгерістер болады.

Балалардың күш қабілеттерін жетілдіру үшін ммынадай дамыту жаттығуларын пайдалану ұсынылады.

-гимнастикалық жалпы дамыту жаттығулары

-салмақ нығыздалып толтырылған доп және қарсылас баланы қорғау

-күшті дмытуға арналған қозғалмалы ойындарды пайдалану: арқан тартыс, ат тартыс.

Бұлшық еттерді дамытту жаттығуларын орындаған кезде жүиелі түрде тыныс алуқажет екенін ұмытпау керек.

Балалар дене тәрбиесінің түрлері сан салалы мектептегі сабақ кестесіне енгізілетін дене тәрбиесінің міндеті сабақтарынан бастап сыныптан және мектептен тыс секциялық сабақтар, балалармен жас өспірімдер спорт мектептегіндегі жаттығу сабақтары, дене шынықыру үзіліс кезіндегі қймылды ойындар машықтануларының- осының бәрі оқушылрдың денсаулықтарын жетілдіріп қана қоймай, адамгершілік руха көңіл бөлуге тәрбиелеиді.

Күштілік, төзімділік, жылдамдық, икемділік өмірге деген құштарлық, мықты денсаулық тәрізді сапалы қасйеттер дене шынықтырумен спорт арқылы орнығып қаыптасады. Спотшы болу балалардың барлығына бірдеи мақсат емес бірақ денісау қоғамзға пайдалы азамат болу дәрініңде парызы.

Қазақстаның әрбір азаматын бала жастан дене тәрбиесімен айналысуға тартудың үлкен маңызы бар. Мемлекетік міндет екендігі еліміздің негізгі заңында көрініс тапқан. Ата Заңның 24және 29 баптарында азматтардың демалуға және денсаулығын сақтауға құқы бар екендігі айтылған. Еліміздегі дене тәрбиесі жүйесін негізін қазіргі уақыта дене шынықтыру дайындығының президенттік сынаманы құрап отыр. Мектептегі дене тәрбиесі айналысудың негшізгі түрі дене тәрбиесі сабақтары екендігі белгілі. Осы сабақтар арқылы сыныптан және мектептен тыс сабақтар мен тапсчырмалар және көпшілікті қамтитын сауықтыру шаралары арқылы жас ұрпақтың дене тәрбиесі сабақтары екендігі белгілі. Мектептегі дене тәрбиесі мен нгізгі түрін дене тәрбиесі сабақтары екендігі белгілі. Осы сабақтар арқылы сыныптан және мектептен тыс сабақтар мен тапсырмалар және көпшілікті қамтитын сауықтыру шаралары арқылы жас ұрпақты негізі қаланавды. Жоғарыдағы шараларды іәске асыру нәтижесінде оқушының дене мәдениеті құрайтын білімдер мен дағдылар қалыптасады. Осы білімдер мен дағдылардың негізін өмірлік маңызы бар. Икемділік күш, жылдамдылық, төзімділік, сияқты қасиет қабілеттердің дамуына жәрдемде-сетін қимыл қозғалыстарқұрайды. Қимыл қозғалысты меңгеру барысында қажетті теориялық мәліметтер алуға және нақты жаттығуларды үйреттуге болады.


Коллоквиум сұрақтары

  1. Гимнастикалық жалпы дамыту жаттығулары?

  2. Салмақ нығыздалып толтырылған доп және қарсылас?

  3. Күшті дамытуға арналған қозғалмалы ойындар?

  4. Арқан тартыс, ат тартыс?

  5. Бұлшық еттерді дамыту жаттығулары?

  6. Сауықтыру деген не?

  7. Тәрбиелеу түрлері?

  1. 8.Білім беру жүйесі?

  1. Сауықтыру міндеті ?

  2. Денсаулықты артыруға, денені жетілдіруге адам организмінің бір қалыпты дамыту?

  3. Қалыптастыру және денені дамыту деген не?

  4. Дененің дамуы дегеніміз?

  5. Қалпына келу процестеріне машықтанудың әсері?

  6. Кіші сапаларын дамытуды анықтайтын факторлар

  7. Ерікті күштің орталық және шеткі факторлары

  8. Динамикалық және жарылыс күші

  9. Төзімділікті анықтау.



Пайдаланатын әдебиеттер:


Негізгі

1. Я.М.Коца «Спортивная физиология» учебник для институтов физической культурый М 1986г.

2. Смирнов В.М. Дубровский В.И. «Физиология физического воспитания и спорта» М 2002г.

Қосымша

3.Олимпийская литература «Физиология спорта и двигательной деятельности»

М 1997г

4.Руне Федман , Елисовой С.К. «Спортивная физиология» М 1980г.

5.В.М.Волков , В.П.Филин «Психология физического воспитания» М 190г.

6. Е.П.Ильин «Психофизиология физического воспитания» М , Просвещение 1980г.

7.Верхошанский Ю.В. «Основый специальной физической подготовкий спортсменов» М 1988г.


12- апта

ОБСӨЖ № 12.


ОБСӨЖ тақырыбы: Жас спортшыларда МПК-ны анықтау.

Еңбек пен демалыс тәртібін оңтайландыру.


ОБСӨЖ жоспары:

  1. Еңбек пен демалыс

  2. Жас спортшыларда МПК-ны анықтау.


ОБСӨЖ мақсаты: Еңбек пен демалыс тәртібін және жас спортшыларда МПК-ны анықтау.


ОБСӨЖ мәтіні: Еңбек қимыл- әрекеті өндіріс заңдылықтарына сәйкес орындалады. Еңбек қимылы мен дене жаттығуларының сыртқы ұқсастықтарына қарап бір- біріне ауыстыруға болмайды.

Барлық қозғалыс қимыл- әрекет дене жаттығуы заңдылықтарына бағынады, сондай- ақ оқушы организмінде тиімді әсер етеді, ал екінші жағынан, жоғары көрсеткішке жетуге мүмкіндік береді.

Тек дене жаттығуы жүйесі ғана адамның барлық органының дамуына мүмкіндік береді.

Еңбек қимылы адамның жан- жақты жетілуіне әсер етеді мүмкіндігі жоқ. Сондықтан да, мектепті үйрену сабағын дене тәрбиесі сабағымен алмастыруға болмайды. Қамтылған дене жаттығулары тиімді болуы да, мүмкін ол керісінше, әртүрлі дене жаттығулары бірден нәтиже байланыстылығы шығуы мүмкін. Бұл дене жатығуларының өзара үздіксіз дәлелі болып табылады.

Демек шарттарды білу дене жаттығуларының тиімділігін анықтау. Педагогикалық процестерді бағыт- бағдарды көтеруге мүміндік береді.

Шарттардың көп түрлілігі класификацияланып мына төмендегіше болуы да мүмкін. Мұғалім оқушының жеке мінезі ерекшеліктері аса маңызды. Оқыту процесі екі жақты процес- мұғалім оқытады, оқушы оқиды, сондықтан кімнің қалай оқытатынында, дененің дамуында оқыту мен үйренудің сапасына байланысты.

Дене тәрбиесі заңдылығына қарай адам санасының шамасы ғылыми шарттарымен бейнеленеді. Неғұрлым дене жаттығуларының педагогикалық, психологиялық, физиологиялық ерекшеліктері көбірек анықталса, соғұрлым педагогикалық мәселелерді шешу тиімді болмақ.

Әдістемелік шарттар дене жаттығулары орындауда кеңейтілген талаптар тобын біріктіреді.

Дене жаттығуларын үйренуде және оны басқа да педагогикалық мәселелерді шешуге қолдана отырып, тиімді мүмкіндіктерді, яғни шешімін табатын мақсатты білу, және үлкен жетістікке жету, екіншіден оның құрлымы, үшіншіден, қайталау тәсілдерін игеру шешуші ол атқарады.

Бұл дене жаттығуын жасуда, құралдарды таңдауда, және педагогикалық мәселелерді шешудегі дене тәрбие әдістерін анықтайды.

Дене жаттығуларының тиімділігі тек аса көп жүктемелерден кейін байқалады. Дене жаттығуларының нәтижесі оны орындау тәсілдеріне де байланысты. Оны орындауда кәсіпқойлықты функциянальды өзгерістерді шешуге белгілі бір уақытты сақтауда талап етеді.Дене тәрбиесінің жүйесі сауықтыру бағытындағы негізгі принциптері гигиеналық шарттар болып табылады. Олардың мақсаты- адам өмірін керекті дене жаттығулар варианттарын жасау. Ал, екінші жағынан сол жаттығулардың тиімділігін, гигиеналық нормаларын қадағалау. Дене тәрбиесінің толық мәнді шешімін табу үшін гигиеналық тәртіпке аса көңіл бөлуі керек.

Қанша жерден педагогикалық процесс жақсы ұйымдастырылғанымен режим бұзылған жағдайда жетістікке жету жағы шамалы ғана болмақ, демек дене жаттығуларының тиімділігі, пайдасы болмайды деген сөз.

Гигиеналық шарттар екі салаға бөлінеді: Дене тәрбиесі процесінде бөлек адам өміріндегі қоғамдық еңбек гигиенасы, демалу, тамақтану нормалары дене жаттығуларының толық дерлік орындалуын қамтамасыз етеді.


Бақылау сұрақтары:

  1. Жас спортшыларда қимыл зердесі?

  2. Жас спортшыларда икемділік туралы түсінік?

  3. Жас спортшыларда салауатты өмір сүрудің физиологиялық негіздері?

  4. Адамның еңбек қызметінің физиологиялық ерекшеліктері?

  5. Спорттық машықтанудың және жаттығуды дамытудың физиологиялық принцптері?

  6. Жас спортшыларда машықтанғандықтың физиологиялық сипаттамасы?

  7. Дене тәрбиесі физиологиясының жастық ерекшеліктері бойынша негіздері?

  8. Дене жаттығуларының тиімділігі?

  9. Дене жаттығуларын үйренуде және оны басқа да педагогикалық мәселелерді шешуге қолдану?



Пайдаланатын әдебиеттер:


Негізгі

1. Я.М.Коца «Спортивная физиология» учебник для институтов физической культурый М 1986г.

2. Смирнов В.М. Дубровский В.И. «Физиология физического воспитания и спорта» М 2002г.


Қосымша

3.Олимпийская литература «Физиология спорта и двигательной деятельности»

М 1997г

4.Руне Федман , Елисовой С.К. «Спортивная физиология» М 1980г.

5.В.М.Волков , В.П.Филин «Психология физического воспитания» М 190г.

6. Е.П.Ильин «Психофизиология физического воспитания» М , Просвещение 1980г.

7.Верхошанский Ю.В. «Основый специальной физической подготовкий спортсменов» М 1988г.


13- апта

ОБСӨЖ № 13.


ОБСӨЖ тақырыбы: Жасқа сай жүктемелерінің мөлшері. Спорттық шынығудың физиологиялық негіздері.

.

ОБСӨЖ жоспары:

  1. Спорттық шынығу ерекшеліктері.

  2. Жасқа сай жүктемелерінің мөлшері.


ОБСӨЖ мақсаты: Спорттық шынығудың маңыздылығы мен жасқа сай жүктемелерінің мөлшерін анықтап үйрену.


ОБСӨЖ мәтіні: Машықтанудың негізгі мақсаты – сауықтыру . Оның негізгі тәсілдері – адамның тірліктік күйін жоғары деңгейде жақсарту және сақтау үшін әр түрлі қозғалыс әрекеттерін пайдалану. Машықтану нәтижесінде организмде көптеген құрылымдық және әрекеттік бейімделу өзгерістері туады олар әуелі әралуан жүктемеге жедел бейімделу түрінде өтеді.

Бұлшықеттерге жүктемелер қайталанғакн жағдайда оның негізінде ұзақ мерзімді икемделу пайда болады. Мұның тұрақтылығы тұлғалық жүктемелерге машықтанғандықты көрсетеді. Ол жоғары тірліктік пәрменді және оның жүктемеге сәйкес жоғары деңгейде, әрі үнемі өткеруге мүмкіндік береді. Осыған орай дене сымбаты әртүрлі түрткілерге төзімділік қалыптасады.

Жоғары деңгейге жету биохимиялық және физиологиялық процестердіңм тектік ерекшеліктеріне , орталық жүйке жүйеісінің әрекеттік бейімділігіне, нейро – гуморольдық реттеліс қабілетіне байлапныс болады. Қимыл жүктемелеріне бейімделісіне иммундық жүйе тікелей қатысады. Сөйтіп машықтануды, жүйке, эндокриндік және иммундық жүйелердің бірлестірілген үйлесімді іс- әрекеті қамтамасыз етеді.

Ауыр спортпен, қажытатын әлеумет жүктемелерден иммунноденресия пайда болады.Ол психоэмоциялық күйзелістің белгісі болып есептеледі..

Жаттығулардан жүрек массасы үлғаяды., ол 40 пайыз қалыпты жағдайда үнемді жұмыс істеуді қамтамасыз етеді.

Қозғалыс іс әрекетін қамтамасыз ететін әрекеттік жүйе тыныс алу және қан

жүйелерін іске қосады.

Тыныс алу жиілейді және тыныстық көлем тереңдейді, өкпенің ауа алмастыратын беткейлік ауданы өседі, альвеонярлық желдетілісі ұлғаяды, одан оттегін тұтыну 3-4 пайыздан 4-5 пайызға дейін артады.

Жаттығулардың нәтижесінде денешынықтыру тыныштық жағдайда тынысты үнемді атқаратын орталық жүйке жүйесіде динамикалық стереотип қалыптасады. Тыныс жиілігі жаттығулар кезінде сирейді ол шынықпаған адамдарда 16-20 рет, мин болады. Қанда эритроциттердің саны азаяды, имиогендік лейкоцитоз байқалыды.

Тыныс алу бұлшықеттерінің екпінді қоғалысы. Жүрекке қанның қайтып оралуын қамтамасыз етеді. Тынысалу және қанайналымы жүйелерінің үйлесімді әрекетінен тіндерді оттегімен тиімді жабдықтау қалыптасады. Қанның тыныстық ауданы салыстырмалы эритроцитоз болғандықтан ұлғаяды.. Оны қан түзетін ағзалардың жоғарғы қызметі жүзеге асырады.

Спортшылардың тыныс алу жиілігі сирек, тыныстық көлемі денесі шынықпағандардан артық болады.Мұны:

  1. Өкпе көлемі ұлғаюы.

  2. тынысалу бұлшықеттерінің күші мен шыдамдылағының артықтығы.

  3. кеуде қуысы мен өкпенің созылғыштығы және

  4. тыныс алу жолдарында ауа тасқынына кедергінің төмендігі қамтамасыз етеді.

Өкпе желдетілісінің нәтижелілігі сыртқы тыныстың шыдамдылығы машықтанғандығын көрсетеді. Сонымен тыныс алу жүйесінің шыдамдығы машықтандырудың басты нәтижесі.

    • өкпе көлемдері мен сыйымдылығының ұлғаюы:

    • сыртқы тыныстың алымы мен нәтижелдігінің артуы.

    • өкпенің диффузиялық қабілетінің өсуі.



Тест тапсырмалары:

1)Максимальды аэробты қуатты жаттығулар кезіндегі жұмсалатын оттек мөлшері

А) 70-80%

Б)85-90%

В) 95-100%

С)55-60%

Д)50% төмен

2)Максимальдағы жуық аэробты қуат жаттығулар кезіндегі жұмсалатын оттек мөлшері.

А) 95-100%

Б) 50% төмен

В)85-90%

С)70-80%

Д)55-60%

3) Субмаксимальды аэробты қуатты жаттығулар кезіндегі жұмсалатын оттек мөлшері

А) 95-100%

Б) 70-80%

В)85-90%

С)55-60%

Д)50% төмен

4) Орташа аэробты қуатты жаттығулар кезіндегі жұмсалатын оттек мөлшері

А) 85-90%

Б) 95-100%

В)50% төмен

С)70-80%

Д)55-60%

5. Дене жаттығуларының кезінде энергиялық қуат- түрлері.

А). Күш, жылдамдық, уақыт.

Б) Локальды, региональды, глобуальды

В) Жеңіл орташа, ауыр және өте ауыр

С) Циклді және ациклді

Д) статистикалық және динамикалық

6. Бұлшық еттрдің жиырылу кезіндегі күш пен жылдамдық өнімі.

А) Бұлшық еттердің күші.

Б) Бұлшық еттің энергетикалық қуаты

В) Бұлшық еттердің қуаты.

С)Бұлшық еттің шыдамдылығы.

Д)Бұлшық еттің жалпы энергия жұмсалуы.


7) Күш жұмсалатын жаттығулардың орындалуының нәтижесін көрсететін сапалы әрекет қимылдары.

А) Бұлшық еттің шыдамдылығы

Б)Бұлшық еттердің қуаты.

В) Бұлшық еттердің күші.

С)Бұлшық еттің энергетикалық қуаты

Д)Бұлшық еттің жалпы энергия жұмсалуы.

8)Бұлшық еттердің жиырылуының қуаты және күшіне тәуелді ұзақ уақыт аралығында қайталанатын жаттығулар.

А) Бұлшық еттердің қуаты

Б)Бұлшық еттердің күші.

В) Бұлшық еттің шыдамдылығы.

С) Бұлшық еттің энергетикалық қуаты

Д)Бұлшық еттің жалпы энергия жұмсалуы.

9. Жалпы жаттығу орындалу барысында жұмсалатын энергия көлемі.

А) Бұлшық еттің шыдамдылығы

Б)Бұлшық еттердің күші.

В) Бұлшық еттің жалпы энергия жұмсалуы. .

С) Бұлшық еттің энергетикалық қуаты

Д) Бұлшық еттердің қуаты.

10. Жаттығулар кезіндегі салыстырмалы физиологиялық қуаттың көрсеткіштері

А) Жұмыстың ауырлығы, физиологиялық жүктеме.

Б) Секіру,найза ату,жебе ату.

В)Акрабатика, шаңғы тебу т/б.

С)Биотлом, жүгіру т/б

Д) Жекпе-жек спорт түтлері.


Пайдаланатын әдебиеттер:

Негізгі

1. Я.М.Коца «Спортивная физиология» учебник для институтов физической культурый М 1986г.

2. Смирнов В.М. Дубровский В.И. «Физиология физического воспитания и спорта» М 2002г.

Қосымша

3.Олимпийская литература «Физиология спорта и двигательной деятельности»

М 1997г

4.Руне Федман , Елисовой С.К. «Спортивная физиология» М 1980г.

5.В.М.Волков , В.П.Филин «Психология физического воспитания» М 190г.

6. Е.П.Ильин «Психофизиология физического воспитания» М , Просвещение 1980г.

7.Верхошанский Ю.В. «Основый специальной физической подготовкий спортсменов» М 1988г.


14- апта

ОБСӨЖ № 14.


ОБСӨЖ тақырыбы: Спорт физиологиясы пәнінің зерттеу әдістері.

Дене тәрбиесі физиологиясының жастық негіздері.


ОБСӨЖ жоспары:

  1. Қозғалыс сапасының дамуы.

  2. Спорт физиологиясы пәнінің зерттеу әдістері.

  3. Дене тәрбиесі физиологиясының жастық негіздері.


ОБСӨЖ мақсаты: Жастық негіздегі спортшылардың ерекшеліктерін, спорт физиологиясы пәнінің зерттеу әдістерін оқып үйрену.


ОБСӨЖ мәтіні: Спорт физиологиясы физиологилық заңдар негізінде дене тәрбиесінің түрлі формалары әдістерін көбінесе спорттық жаттығулар жасауда қолданылады.

Спорт физиологиясы өз зерттеу жұмыстарында адам жанын физиологиялық тұрғыда көрсетілген дәлелдерге негізделеді. Спорт жөнгінде физиологтар организмнің денесі жұмысқа деген реакцияларын табиғат жағдайында алынған мәліметті қарастырады

Бұл пән жоғарғы оқу орындарында міндетті түрде оқылатын пәндердің бірі. Спорттық физиология курсында екі жағдайды бөліп қарастырады - спорттық жағдайдағы физиологиялық күйі, ағзаның спортпен шұұғылданғандағы физиологиялық бейімделуі.

Спорт физиологиясының басты мақсаты- спорт ойындары, жаттықтыру сабақтары барасында ағзаның дұрыс және қалыпты дамуы. Бұл пәнге үлес қосқан ғалымда р А.Н. Крестовникова “ Дене шынықтыру физиологиясының очерктері” (1951), В.С. Фарфеля “ Спорт физиологиясы” деген еңбектері бар. (1960).

“Дене шыныќтыру және спорт түрлерінің физиологиялық негіздері” пәнін оќып үйренуге “Спорттыќ морфологияѓа негізделген анатомия”, “Мамандану”, “Дене шыныќтыру мен спорт биохимиясы”, “Адам анатомиясы мен физиологиясы” , “Жасқа сай физиологиясына негізделген адам физиологиясы”, “ “Педагогикалыќ жєне жаттыќтыру практикасының єдістемелік негіздері”. пєндерімен тығыз байланысты.

Дене тєрбиесінің мєні – Бала туылѓаннан бастап, мектепке барѓанѓа дейінгі алѓашќы жылдар адам µмірінде µте үлкен мањызѓа ие. Бұл кезењде денсаулыќтыњ ірге тасы шыњдалады, єр түрлі ќабілеттері дами бастайды, сапалы ќасиеттері кµрінеді жєне мінез-ќ±лыќ ерекшеліктері ќалыптасады. Осы жылдарда баланыњ ќалай тєрбиеленуі, оныњ болашаќтаѓы оќуына, жеке азамат болып ќалыптасуына негіз болады.

Баланы алѓашќы жылдары жан-жаќты тєрбиелеудіњ негізгісі дене тєрбиесі болып табылады. Дұрыс дамып келе жатќан бала ылѓи да ќозѓалысќа ќабілетті болады. үш жасќа дейінгі баланыњ тєуліктік ќажеттілігі 6,5 локомация, ал жеті жастаѓылардікі 16-18 локомация. Ќозѓалыс ыќпалымен жүрек-буын, тыныс Алу жєне жүйке жүйесі ќызметі жаќсарады, тірек-ќимыл жүйесі жетіліп, зат алмасу реттеледі. Олар бала аѓзасыныњ ауруѓа ќарсы єрекетін күшейтіп, ќорѓаныс күшін реттейді. Бала ќимыл арќылы єлемді таниды, оныњ психикасы, еркі , дербестігі, үлгерімі, ±жымшылдыѓы дамиды.

Мектепке дейінгі мекемелерде 2 адан 7 жасќа дейінгі балалар ќатысады. Анатомо-физиологиялыќ ерекшеліктеріне, µмір шарттарына, тєрбиесі мен оќу біліміне ќарай топтарѓа бµлінеді. Олар яслилік жєне мектепке дейінгі топтар болып бµлінеді. Ясли: нєрестелік жастаѓы бір інші топ (2 айдан 1 жасќа дейін) жєне нєрестелік екінші топ (1 жастан 2 жасќа дейін).

Мектепке дейінгі: бірінші сєбилік топ (3 жастан 4 жасќа дейін), орташа топ (4 жастан 5 жасќа дейін), жоѓарѓы топ (5 жастан 6 жасќа дейін) жєне мектепке дайындыќ топ (6 жастан 7 жасќа дейін).

Бала үшін µмірініњ үш айы бір ќалыпты µтеді. Ол ересектерге дыбыстау арќылы ѓана жауап береді. Бала күлгенде “µміршењдік кешені” деп. аталатын ќимылды ќолдап кµтермелеу керек. Бұл баланыњ барлыќ б±лшыќ еттерініњ дамуына, аѓзаны ныѓайтуѓа, жалпы µмір сүруге талпынысын арттырады. Ќозѓалысты мегеру ќұбылысы µте тез µтеді. Бала екі айлыѓында жылжиды, жеті сегіз айлыѓында отырып-тұра алады, ал он-онбір айлыѓында өз бетінше ќимылдау белсенділігін арттыру керек жєне осы ќимылдарды жүйеге түсірген жµн. Мысалы, оны алѓашќыда отыруѓа, т±руѓа, жүруге үйрету ќажет.

Қанайналымы жүйесінде көрнекті өзгерістер байқалады.:

а) жүрек өнімділігі артады.

ә) екпінді көлем көбейеді:

б) жүректің соғуы қалыпты жағдайда және тұрақты жұмыс кезінде де баяулайды :

в) жүрек жұмысы күшейеді:

г) дененің белсендірілген мүшелеріне және тіндеріне капилляризация өседі.

д) жаттықтырылған бұлшықеттерде, ағзаларда және тіндеріне қан көбірек бөлінеді

Сөйтіп машықтану нәтижесінде шыдамдылықтың екі негізгі белгісі қалыптасады.:

1.Ең жоғрғы аэробты мүмкіндік

2. іс әрекеттің үнемділігі.

Шыдамдылықты жаттықтырудың жағымды жақтары әртүрлі физиологиялық жүйелерде құрылымдық тірліктік өзгерістер тудырады.

Сонымен бірге аэробты жұмыс орындау үрдісінде орталық жүйке жүйесінің және эндокриндік реттілістің қызметі жоғары сатыға көтеріледі.

Жүректің жұмысы күшеюі қарқанды іс- әрекеті арқылы атқарылады. Жүректің соғуы минутына 60-80 реттен 120-220 рет жиіленеді, екпінді көлем 60-80 нен 100-150 мл-ге дейін көбейеді, қанның минуттық көлемі 4-5 л-ден 25-30 л, тіпті 40 л-ге дейін өседі.

Бұларды қан қысымы көтерілуі , қан ағымы жылдамдауы және жүрекке орылатын веноздық көэлем көбейгендіктен болады.


Коллоквиум сұрақтары


  1. Спорт физиологиясы пәнінің физиологилық заңдары?

  2. Дене тәрбиесінің түрлі формалары әдістері?

  3. Спорттық жаттығулар жасауда қолданылатын әдістер?

  4. Спорт физиологиясы зерттеулері?

  5. Адам жанын физиологиялық тұрғыда көрсету?

  6. Спорт жөнгінде физиологтардың еңбектері?

  7. Спорттық физиология курсы?

  8. Спорттық жағдайдағы физиологиялық күйі?

  9. Спорт физиологиясының басты мақсаты?

  10. Спорт ойындарының әдістері?

  11. Жаттықтыру сабақтары барасында ағзаның дұрыс және қалыпты дамуы?

  12. А.Н. Крестовникова еңбектері?

  13. В.С. Фарфеля еңбектері?

  14. “Дене шыныќтыру және спорт түрлерінің физиологиялық негіздері” пәнін оќып үйрену?

  15. “Спорттыќ морфологияѓа негізделген анатомия” курсы?

  16. “Дене шыныќтыру мен спорт биохимиясы” пәнінінң әдістері?

  17. Дене тєрбиесінің мәні?

  18. Баланы алѓашќы жылдары жан-жаќты тәрбиелеу?

  19. Дұрыс дамып келе жатќан бала?

  20. Мектепке дейінгі мекемелер?

  21. Анатомо-физиологиялыќ ерекшеліктер?

  22. Мектепке дейінгі: бірінші сєбилік топ (3 жастан 4 жасќа дейін)?

  23. Орташа топ (4 жастан 5 жасќа дейін)?

  24. Жоѓарѓы топ (5 жастан 6 жасќа дейін)?

  25. Мектепке дайындыќ топ (6 жастан 7 жасќа дейін).



Пайдаланатын әдебиеттер:


Негізгі

1. Я.М.Коца «Спортивная физиология» учебник для институтов физической культурый М 1986г.

2. Смирнов В.М. Дубровский В.И. «Физиология физического воспитания и спорта» М 2002г.

Қосымша

3.Олимпийская литература «Физиология спорта и двигательной деятельности»

М 1997г

4.Руне Федман , Елисовой С.К. «Спортивная физиология» М 1980г.

5.В.М.Волков , В.П.Филин «Психология физического воспитания» М 190г.

6. Е.П.Ильин «Психофизиология физического воспитания» М , Просвещение 1980г.

7.Верхошанский Ю.В. «Основый специальной физической подготовкий спортсменов» М 1988г.


15 – апта

ОБСӨЖ № 15.


ОБСӨЖ тақырыбы: Еркін күреспен айналысқан спортшылардың физиологиялық ерекшеліктері. Бақылаудың және іріктеудің физиологиялық негіздері.


ОБСӨЖ жоспары:

  1. Спорт дайындықтары.

  2. Спорттағы бағдарлау мен іріктеу.



ОБСӨЖ мақсаты: Спорттағы бағдарлау мен іріктеудің түрлерін және еркін күреспен айналысқан спортшылардың физиологиялық ерекшеліктерін анықтау.


ОБСӨЖ мәтіні: Спорт дайындықтары. Дене тәрбиесі мұғаліміне спорт дайындықтарының негізгі сипаттамасын білу қажет. Мәселен, студенттердің дене тәрбиесі жүйесіндегі орнын білу, спорттағы бағдарлау мен іріктеуге белсене қатысу, білімін жан-жақты жетілдіре тусуі қажет.

Спорт дайындықтары бірнеше бағыттарда бөлінеді. Әрбір спорт түріне дарынды балаларды қызықтырып тарта білуі. 2. Спорттық жаттықтыру процесі.3. Жарыс.

Спорттағы бағдарлау және іріктеу. Студенттер спортқа жан-тәнімен берілуі қажет. Егер студент спорт түрін жақсы таңдай білсе және онымен бар ықыласымен айналысса, онда ол сөзсіз жоғары көрсеткіштерге қол жеткізеді. Жаттығушылардың спорт секцияларында тұрақтамауы, оқу-тәрбие жұмысына кері әсерін тигізеді. Сондықтан спорт түрін таңдағанда дене тәрбиесі мұғалімі мен жаттықтырушы бағыт сілтеп отыруы, біріге жұмыс істеуі қажет. Спорттағы бағдарлау мен іріктеу кезінде спорт түрінің талаптарына, студенттің өз басына ерекшеліктеріне, қабілеттілігіне көңіл аударған жөн.

Қабілеттелік – студенттің өзі тыңдап алған спорт түрінің қимыл - әрекеттеріне тез нәтижелі меңгере алуы және сол әрекеттердің оған ұнауы.

Спорттық дарын дегеніміз – бала қабілеттілігінің, оның анатомиялық- физиологиялық ерекшеліктерімен үйлесуі. Сол арқылы спорт әрекеттерінің нәтижелі орындалуы.

Іріктеу кезінде баланың морфологиялық ерекшеліктеріне назар аударған жөн. Спорт түрлері адамның морфологиясына әр түрлі талаптар қояды. Мысалы , найза, граната, диск лақтырушылардың ұзын бойлы , аур салмақты болуымен бірге айналу амплитудасы мен ұшу жылдамдығы үшін қолдары да ұзын болуы шарт.

Физиологиялық ерекшеліктер. Физиологиялық ерекшеліктер организмнің қозғалысын ғана емес, вегетативтік жүйесінің сипаттамасын көрсетеді. Жүгіру, шаңғы , коньки спорттарын іріктеу кезінде оттегін барынша керек ету деңгейін арнайы аппаратпен тексеру арқылы зерттейміз. Ол деңгей неғұрлым жоғары болса, адамның сол спорт түрлерінен мүмкіндіктері көп болады.Адамның қозғалыс мүмкіндіктері жаттығулар арқылы тексеріледі.

Психологиялық ерекшеліктер. Адамдар нерв жүйелеріне байланысты мықты және әлсіз психологиялы спортшылар деп бөлінеді. Күрделі жағдайларда жүйке жүйелері мықты спортшылар, ал бірқалыпты, ұзақ жұмысты керек ететін спорт түрлерінде әлсіз жүйке жүйелі спортшылар кө жетістіктерге жететіні дәлелденген. Жүйке жүйелерінің күштері қозу процестерінің ұзақ сақталуына , қозу және тежелу прощцестерінің теңдігіне байланысты. Жүйке жүйесі әлсіз спортшыларда қозу проесі тежелу процесінен көбірек болғандықтан ол тез шаршайды.

Тұқымқуалаушылық факторлары. Қазіргі кезде осы фактроларға ерекше назар аударылып отыр. Адам организмінің құрылысы ,мсалмағы ата- анадан балаға тұқым қуалау арқылы берілеті дәлелденген. Ата- анамен баланың қозғалыс қабілеттілігінің арасында байланыс бар екені белгілі.(мысалы қысқа қашықтыққа жүгіру, ұзындыққа секіру т/б). Атақты спортшылар балаларының жоғары спорттық көрсеткіштерге жетуге мүмкіндігі әлдеқайда көп.

Спорт түрін таңдау себептері. Ұл балаларда спорт арқылы дене қасиетін дамытуға, өзіне сенімділікке, мықты күшті болуға ұмтылушылық байқалады.. Қыз балалар әдемі қимыл мен мүсін сұлулығын жасауға ұмтылады.

Жаттықтырушылар іріктеу мен бағдарлау кезінде көптеген және әртүрлі амалдар қолданылады:

1.Жарыс. Бұл амал ресми және әртүрлі бәсеке түрінде өтеді

2.Жаттықтыру. Спортшының қабілеттілігін жаттықтыру сабақтары кезінде бағалау.

3. Бақылау сынақтары. Жаттықтыру кезінде қолданылатын негізгі жаттығу түрлерінен сынақтар алады.

4. Адам организмін зерттеу. Баланың қабілеттілігін әр түрлі аппараттар арқылы тексеру.


Бақылау сұрақтары

  1. Спорт дайындықтарының бағыттары?

  2. Әрбір спорт түріне дарынды балаларды қызықтыру?

  3. Спорттық жаттықтыру процесі?

  4. Жарыс түрлері?

  5. Спорттағы бағдарлау және іріктеу?

  6. Қабілеттелік нені анықтайды?

  7. Спорттық дарын дегеніміз?



Пайдаланатын әдебиеттер:


Негізгі

1. Я.М.Коца «Спортивная физиология» учебник для институтов физической культурый М 1986г.

2. Смирнов В.М. Дубровский В.И. «Физиология физического воспитания и спорта» М 2002г.

Қосымша

3.Олимпийская литература «Физиология спорта и двигательной деятельности»

М 1997г

4.Руне Федман , Елисовой С.К. «Спортивная физиология» М 1980г.

5.В.М.Волков , В.П.Филин «Психология физического воспитания» М 190г.

6. Е.П.Ильин «Психофизиология физического воспитания» М , Просвещение 1980г.

7.Верхошанский Ю.В. «Основый специальной физической подготовкий спортсменов» М 1988г.


Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі.





1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   12

Похожие:

Дене шынықтыру және спорт түрлерінің физиологиялық негіздері ” iconҚожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университиеті Тарих – педагогика факультеті Дене шынықтыру және спорт кафедрасы Мамандықтың пәндер каталогы
Спортшылардың және дене шынықтырумен шұғылданушылардың функционалды дайындығын басқарудың физиологиялық негіздері
Дене шынықтыру және спорт түрлерінің физиологиялық негіздері ” iconГен Қазақстан Республикасы Спорт және дене шынықтыру істері агенттігінің
Республикасы Спорт және дене шынықтыру істері агенттігінің (бұдан әрі – Агенттік) миссиясы – дене шынықтыру және спорт саласында...
Дене шынықтыру және спорт түрлерінің физиологиялық негіздері ” iconГен Қазақстан Республикасы Спорт және дене шынықтыру істері агенттігінің
Республикасы Спорт және дене шынықтыру істері агенттігінің (бұдан әрі – Агенттік) миссиясы – дене шынықтыру және спорт саласында...
Дене шынықтыру және спорт түрлерінің физиологиялық негіздері ” iconҚазақстан Республикасы Спорт және дене шынықтыру істері агенттігінің 2012 – 2016 жылдарға арналған стратегиялық жоспары
Республикасы Спорт және дене шынықтыру істері агенттігінің (бұдан әрі – Агенттік) миссиясы – дене шынықтыру және спорт саласында...
Дене шынықтыру және спорт түрлерінің физиологиялық негіздері ” icon«Өскемен қаласының дене шынықтыру және спорт бөлімі» мемлекеттік мекемесінің стратегиялық жоспары
Ағымдағы жағдайдың талдауы және дене шынықтыру және спорт, туризм саласының дамуының беталысы
Дене шынықтыру және спорт түрлерінің физиологиялық негіздері ” iconЕкібастұз қаласы әкімдігінің дене шынықтыру және спорт бөлімі
Аласы әкімдігінің дене шынықтыру және спорт бөлімі мемлекеттік мекемесі Екібастұз қаласының атқарушы органдарының бірыңғай жүйесіне...
Дене шынықтыру және спорт түрлерінің физиологиялық негіздері ” iconЗайсан аудандық дене шынықтыру және спорт бөлімінің 2011-2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспары
Туризм, дене шынықтыру және спорт саласында мемлекеттік саясатты іске асыру мақсатында аудан көлемінде тиімді мемлекеттік басқаруды...
Дене шынықтыру және спорт түрлерінің физиологиялық негіздері ” iconДене шынықтыру және спорт кафедрасы ОҚушылармен дене шынықтырулық ЖӘне сауықтандырулық шараларын өткізу әдістемесі әдістемелік нұсқаулық Павлодар Кереку 2010
С. Торайғыров атындағы пму-дың химиялық технологиялар және жаратылыстану факультетінің дене шынықтыру және
Дене шынықтыру және спорт түрлерінің физиологиялық негіздері ” icon5В0108011 – Дене шынықтыру және спорт мамандығы бойынша оқитын студенттерге арналған
Жұмыс бағдарламасы 5В010801 Дене шынықтыру және спорт мамандығының мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты Қр мжмбс 08. 258-2006 және...
Дене шынықтыру және спорт түрлерінің физиологиялық негіздері ” iconҚарағанды облысының туризм, дене шынықтыру және спорт басқармасы
Арағанды облысындағы туризм, дене шынықтыру және спорт саласында мемлекеттік саясатты жүзеге асыру мақсатында салааралық, аймақ аралық...
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzdocs.docdat.com 2012
обратиться к администрации
Документы
Главная страница