Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі




НазваниеҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
страница9/15
Дата конвертации21.02.2016
Размер1.65 Mb.
ТипДокументы
источникhttp://edu.semgu.kz/ebook/umkd/bbc22d62-82ba-11e3-9ea3-f6d299da70eeУММ химия элементов, каз..doc
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   15

ТАБИҒАТТА ТАРАЛУЫ, ОЛАРДЫ БӨЛУ ӘДІСТЕРІ, ФИЗИКАЛЫҚ ҚАСИЕТТЕРІ.

Асыл газдар – түссіз заттар. Табиғатта таралуы: ауаның 1м3 10-4%-тен (гелий) 10-17% дейін (радон) бола алады. Бұл газдарды ауаны айдау арқылы және бір неше рет активтендірілген көмірде адсорбциялау арқылы алады.

КСЕНОННЫҢ, КРИПТОННЫҢ МАҢЫЗДЫ ҚОСЫЛЫСТАРЫ.

Инертті газдардың сыртқы қауызы 8 электронды тұрақты болады, сондықтан олар электрон беріп немесе алып реакцияласпайды – инертті. Бірақ молекулалар арасында туатын Ван-дер-Ваальс күштерінің себебінен қосылыстар түзеді: Э*6Н2О (клартраттар), бұл қосылыстар тұрақсыз -400С және оданда төмен температурада ыдырап кетеді.

Ксенонды платинаның гексафторидімен әрекеттестіру реакциясы мүмкін болды, нәтижесінде Xe[PtF6] алынды. Ксенонның фтормен әрекеттесу нәтижесінде әртүрлі құрамды фторидтер алынды. Бұл элементтердің басқа да қосылыстары алынған: оксидтері, тұздары. Асыл элементтердің барлық қосылыстары тұрақсыз заттар, күшті тотықтырғыштар.


Тақырыпты бекіту:

  1. Асыл газдардың периодтық жүйедегі орналасуын сипатта?

  2. Асыл газдардың атомдарының құрылымын сиптатта және олардың химиялық тұрақтығын түсіндір?

  3. Инертті газдардың атомдарының иондану потенциалдары қандай?

  4. Асыл газдардың қандай қосылыстарын білесін? Қосылыстарда байланыстың қандай түрі болады және атомдардың тотығу дәрежелері нешеге тең болады?

  5. Табиғатта асыл газдар қайда кездеседі?

  6. Асыл газдарды қалай алады?

  7. Инертті газдардың молекулаларының түзілуін түсіндір?


Ұсынылатын әдебиеттер:

  1. Бірімжанов Б.А., Нұрахметов Н.Н. Жалпы химия. – Алматы: Ана тілі, 1991.- 640 бет.

  2. Шоқыбаев Ж. Бейорганикалық және аналитикалық химия. - Алматы, 2003.- 320 бет.

  3. Аханбаев К. Химия. – Алматы: Ана тілі, 1993. - 280 бет.

  4. Ахметов Н.С. Общая и неорганическая химия.-М.: Высшая школа, 1988.

  5. Глинка Н.Л. Общая химия / Под ред. Рабиновича В.А.- Л.: Химия, 1988. - 704 с.

  6. Угай Я.А. Общая и неорганическая химия.М.: Высшая школа, 2000.- 527 с.



19 Дәріс. Д.И.Менделеевтің периодтық жүйесіндегі негізгі топша элементтерінің қасиеттеріне жалпы сипаттама.

Мақсаты: Д.И.Менделеевтің периодтық жүйесіндегі негізгі топша элементтерінің қасиеттерінің жалпы сипаттамасымен танысып білу.


Негізгі сұрақтар:

  1. Негізгі топшаларда және периодтарда элементтер атомдарының қасиеттерінің өзгеру заңдылықтары.

  2. Негізгі топша элементтерінің жай заттарының қасиеттерінің өзгеруі.

  3. Негізгі топша элементтерінің оксидтері мен гидроксидтерінің қасиеттерінің өзгеруі.


Қысқаша мазмұны:

НЕГІЗГІ ТОПШАЛАРДА ЖӘНЕ ПЕРИОДТАРДА ЭЛЕМЕНТТЕР АТОМДАРЫНЫҢ ҚАСИЕТТЕРІНІҢ ӨЗГЕРУ ЗАҢДЫЛЫҚТАРЫ.

Валенттік энергетикалық деңгейдің құрылысы топ нөміріне сәйкес болады, электрондар ns және np деңгейлерде орналасады. Элементтер s- және р- топтарға жатады.

Топтарда атомның ядро заряды артқан сайын:

  • Атом радиусы артады;

  • Электртерістілік кемиді;

  • Иондану энергия кемиді;

  • Электронға жақындық кемиді.

Энергетикалық деңгей саны период нөміріне сәйкес болады.

Периодтарда атомның ядро заряды артқан сайын:

  • Соңғы электрондық деңгейдегі электрондар саны артады;

  • Атом радиусы кемиді;

  • Электртерістілік артады;

  • Иондану энергия артады;

  • Электронға жақындық артады


НЕГІЗГІ ТОПША ЭЛЕМЕНТТЕРІНІҢ ЖАЙ ЗАТТАРЫНЫҢ ҚАСИЕТТЕРІНІҢ ӨЗГЕРУІ.

Топтарда атомның ядро заряды артқан сайын:

  • Металдық қасиеттері артады;

  • Тотықсыздандырғыш қасиеттері артады.

Периодтарда атомның ядро заряды артқан сайын:

  • Бейметалдық қасиеттері артады;

  • Тотықтырғыш қасиеттері артады.

І – IV топ элементтерінің сутекті қосылыстарындағы валенттілігі I-ден IV- дейін өзгереді, V-VII топ элементтерінің – III-ден I –дейін. Әр бір период элементтерінің гидридтерінің негіздік қасиеттері кемиді, қышқылдық қасиеттері артады. Байланыс характері иондық байланыстан коваленттік полюстікке дейін өзгереді.


НЕГІЗГІ ТОПША ЭЛЕМЕНТТЕРІНІҢ ОКСИДТЕРІ МЕН ГИДРОКСИДТЕРІНІҢ ҚАСИЕТТЕРІНІҢ ӨЗГЕРУІ.

Қосылыстарда элементтердің жоғары валенттілігі топ нөміріне сәйкес болады, бірақ кейде ерекшеліктер болады. Екінші период элементтерінің максималды валенттілік мүмкіндігі IV тең болады. Ең төменгі оң зарядты тотығу дәрежеде болатын элементтердің тұрақтылығы негізгі топшаларда ядро заряды артқан артады. 1-3 топ элементтерінің тотығу дәрежелері оң және тұрақты болады (бірақ ерекшеліктер де орын алады). 4-7 топтағы элементтердің тотығу дәрежелері төменгіден (теріс), сыртқы энергетикалық деңгейді аяқтауға жетіспейтін электрондар санына сәйкес жоғарыға (оң), топ нөміріне сәйкес келетін дейін өзгереді.

Топтарда атомның ядро заряды артқан сайын:

Оксидтердің және гидроксидтердің негіздік қасиеттері кемиді, амфотерлікке ауысады, қышқылдық қасиеттері артады.


Тақырыпты бекіту:

  1. Негізгі топшаларда және периодтарда элементтер атомдарының қасиеттерінің өзгеру заңдылықтары қандай? Мысалы келтір.

  2. Негізгі топша элементтерінің жай заттарының қасиеттерінің өзгеруі қандай? Мысалы келтір.

  3. Негізгі топша элементтерінің оксидтері мен гидроксидтерінің қасиеттерінің өзгеруі қандай? Мысалы келтір.


Ұсынылатын әдебиеттер:

  1. Бірімжанов Б.А., Нұрахметов Н.Н. Жалпы химия. – Алматы: Ана тілі, 1991.- 640 бет.

  2. Шоқыбаев Ж. Бейорганикалық және аналитикалық химия. - Алматы, 2003.- 320 бет.

  3. Аханбаев К. Химия. – Алматы: Ана тілі, 1993. - 280 бет.

  4. Ахметов Н.С. Общая и неорганическая химия.-М.: Высшая школа, 1988.

  5. Глинка Н.Л. Общая химия / Под ред. Рабиновича В.А.- Л.: Химия, 1988. - 704 с.

  6. Угай Я.А. Общая и неорганическая химия.М.: Высшая школа, 2000.- 527 с.


20,21 Дәрістер. Тақырыбы: I топтың қосымша топша элементтері.

Мақсаты: I топтың қосымша топша элементтерінің жалпы сипаттамасымен, табиғатта таралуымен, молекулаларының құрылымымен, өндірісте және зертханада алу тәсілдерімен, физикалық және химиялық қасиеттерімен және маңызды қосылыстарымен танысып білу.


Негізгі сұрақтар:

  1. Элементтер атомдарына жалпы сипаттама.

  2. Жай заттардың физикалық және химиялық қасиеттері.

  3. Мыс, күміс, алтынның маңызды қосылыстары.

  4. Негізгі және қосымша топша элементтерінің қасиеттеріне салыстырмалы сипаттама.

Қысқаша мазмұны:

ЭЛЕМЕНТТЕР АТОМДАРЫНА ЖАЛПЫ СИПАТТАМА.

I топтың қосымша топша элементтеріне мыс (Cu) күміс (Ag) және алтын (Au) жатады. Мыс топшасындағы үш металл да ауыр металдар, табиғатта бос күйінде кездесуіне байланысты өте ерте заманнан белгілі, мыстан басқа екеуі сирек, бытыраңқы металдар қатарына жатады. Үшеуінің де сыртында бір электрон болғандықтан бір валентті; бірақ сырттан екінші 18 электронды қабат жаңа толған, әлі қалыптасып тұрақты күйге келгендіктен кей (d) электрондарын химиялық байланыс түзуге бере алады. Бұл элементтердің электрондық конфигурациясы келесі формуламен өрнектеледі (n-1)d10ns1.

Cu +29 …….3d104s1

Ag +47…….4d105s1

Au +79……..5d106s1

Сондықтан мыс бір валенттілікпен қатар екі валентті болады, тіпті оның ондай қосылыстары тұрақтырақ. Алтын да үш валентті бола алады. Күміс көбіне бір валентті болғанымен, екі және үш валентті қосылыстары да бар.

ЖАЙ ЗАТТАРДЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ХИМИЯЛЫҚ ҚАСИЕТТЕРІ.

I топтың қосымша топша элементтері жұмсақ, пластикалық, түрлі-түсті болады. Олар диамагнитті және электр тогын өте жақсы өткізеді. Химиялық жағынан бұл металдар активсіз. Тотықсыздандырғыш қасиеті мыстан алтынға қарай кемиді. Олардың оң иондары өте оңай бейтарап атомдарға айналады. Қалыпты жағдайда бұл металдар ауа және су әсеріне тұрақты. Сутегімен, көміртегімен, азотпен тікелей әрекеттеспейді.

Металдардың кернеу қатарында сутегінен кейін орналасқандықтан, олар сұйық қышқылдардан сутегін бөле алмайды. Азот қышқылы мен концентрлі күкірт қышқылы мысты, күмісті ерітеді; алтын тек «патша суында» ғана ериді.

МЫС, КҮМІС, АЛТЫННЫҢ МАҢЫЗДЫ ҚОСЫЛЫСТАРЫ.

I топтың қосымша топша элементтерінің Э2О оксидтері тұрақсыз. Қыздырғанда ыдырайды, негіздік оксидтер. Сонымен қатар, олар +2 тотығу дәрежесін көрсететін оксидтер де ЭО түзе алады.

Cu2O – қызыл түсті зат, сәл негіздік қасиеті бар, бірақ суда ерімейді, жанама жолмен алынған СuOH –та суда ерімейтін зат. CuO – мысты ашық ауада қыздырса қара түсті оксид түзіледі, бірақ оны қаттырақ қыздырса, мыс (I) оксидіне айналады.

Cu(OH)2 – екі валентті мыс тұзы сілтімен әрекеттескенде түзіледі. Cu(OH)2 – көк түсті, суда еруі қиын зат, әлсіз негіздік қасиеті бар.

Оксидтеріне сәйкес гидроксидтерін олардың тұздарына сілтімен әсер етіп алады. Олардың сульфидтері Ag2S, CuS, Au2S3, галогенидтері AgCl, CuCl2 белгілі.

Бұл металдар басқа d-элементтер сияқты комплекс қосылыстар түзе алады.

НЕГІЗГІ ЖӘНЕ ҚОСЫМША ТОПША ЭЛЕМЕНТТЕРІНІҢ ҚАСИЕТТЕРІНЕ САЛЫСТЫРМАЛЫ СИПАТТАМА.

Бұл элементтердің ең сыртқы электрондық деңгейінде сілтілік металдар сияқты бір электроны болғанымен, олар сілтілік металдарға ұқсамайды, период жүйесінде өздерінің алдындағы элементтерге, әсіресе, палладийға ұқсас. Бұл элементтердің атом радиустары І топтың негізгі топша элементтеріне қарағанда кіші екені белгілі. Олардың тығыздықтары және балқу температуралары сол себептен жоғары. Атом радиустарының күміс пен алтын үшін тең болуы лантаноидтық сығымдалу әсері. Ол сығымдалу балқу температурасына, тығыздыққа т.б. қасиеттерге әсер етеді.


Тақырыпты бекіту:

  1. I топтың қосымша топша элементтерінің электрондық-графикалық формулаларын жазып, олардың қалыпты және қозған күйдегі валенттіліктерін анықта. Олар қосылыстарда қандай тотығу дәрежелерін көрсетеді? Мысалы келтір.

  2. Элементтердің табиғатта таралуы.

  3. Металдардың алу тәсілдері қандай?

  4. Металдар мен олардың қоспаларының қолданылуы?

  5. I топтың қосымша топша элементтерінің оксидтері мен гидроксидтерін, тұздарын алу жолдары, химиялық қасиеттері қандай?

  6. Мыс, күміс, алтынның маңызды қосылыстары?


Ұсынылатын әдебиеттер:

  1. Бірімжанов Б.А., Нұрахметов Н.Н. Жалпы химия. – Алматы: Ана тілі, 1991.- 640 бет.

  2. Шоқыбаев Ж. Бейорганикалық және аналитикалық химия. - Алматы, 2003.- 320 бет.

  3. Аханбаев К. Химия. – Алматы: Ана тілі, 1993. - 280 бет.

  4. Ахметов Н.С. Общая и неорганическая химия.-М.: Высшая школа, 1988.

  5. Глинка Н.Л. Общая химия / Под ред. Рабиновича В.А.- Л.: Химия, 1988. - 704 с.

  6. Угай Я.А. Общая и неорганическая химия.М.: Высшая школа, 2000.- 527 с.


22,23 Дәрістер. Тақырыбы: II топтың қосымша топша элементтері.

Мақсаты: IІ топтың қосымша топша элементтерінің жалпы сипаттамасымен, табиғатта таралуымен, молекулаларының құрылымымен, өндірісте және зертханада алу тәсілдерімен, физикалық және химиялық қасиеттерімен және маңызды қосылыстарымен танысып білу.


Негізгі сұрақтар:

1. Элементтер атомдарына жалпы сипаттама.

2. Жай заттардың физикалық және химиялық қасиеттері.

3. Мырыш, кадмий, сынаптың маңызды қосылыстары.

4. Негізгі және қосымша топша элементтерінің қасиеттеріне салыстырмалы

сипаттама.


Қысқаша мазмұны:

ЭЛЕМЕНТТЕР АТОМДАРЫНА ЖАЛПЫ СИПАТТАМА.

IІ топтың қосымша топша элементтеріне мырыш (Zn), кадмий (Cd), сынап (Hg) жатады. Олар 4,5,6 периодтардағы d-элементтердің соңғылары. Бұл элементтердің электрондық конфигурациясы (n-1)d10ns2.

Zn +30 ………3d104s2

Cd +48……….4d105s2

Hg +80……….5d106s2

Мырыш пен кадмий тек +2, ал сынап кейде формальды +1 тотығу дәрежесін көрсетеді. Сынап элементінде лантанойдтық сығымдалу нәтижесінде атом радиусы кадмийдікіне жақын болады.

ЖАЙ ЗАТТАРДЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ХИМИЯЛЫҚ ҚАСИЕТТЕРІ.

Мырыш, кадмий, сынап диамагнитті металдар, олардың тығыздығы рет номеріне орай артады, балқу температуралары кемиді. Бұл элементтердің тотықсыздандырғыш қасиеті төмен, ол мырыштан сынапқа қарай одан да кеми түседі. Мырыш пен кадмий қышқылдармен әрекеттесіп сутегін ығыстырады. Сынап қышқылдардан сутегін бөле алмайды.

Бұл элементтер оттегімен ЭО оксид түзеді. Тек сынап қана Hg2O оксидін түзе алады. Олар галогендермен галогенидтер ЭГ2 түзеді. Мырыш пен кадмий гидроксидтері амфотерлі.

МЫРЫШ, КАДМИЙ, СЫНАПТЫҢ МАҢЫЗДЫ ҚОСЫЛЫСТАРЫ.

Бұл топ элементтерінің хлоридтері, сульфаттары, нитраттары суда еріп гидролизденеді. Басқа тұздарының судағы ерігіштігі нашар.

Мырыш, кадмий, сынап комплексті қосылыстар түзе алады. Онда сынап 4, ал мырыш пен кадмий 4 және 6 деген координациялық сандары болады.

НЕГІЗГІ ЖӘНЕ ҚОСЫМША ТОПША ЭЛЕМЕНТТЕРІНІҢ ҚАСИЕТТЕРІНЕ САЛЫСТЫРМАЛЫ СИПАТТАМА.

Сыртқы электрондық конфигурациясы бойынша ІІ негізгі топша элементтері ІІ қосымша топша элементтерімен ұқсас. Алайда, ІІ негізгі топша элементтерінің ішкі деңгейінде сегіз (s2p6), ал ІІ қосымша топша элементтерінде 18 (s2p6d10) электрон бар. Сол себепті ІІ қосымша топша элементтерінің сілтілік-жер металдарынан айырмашылығы бар.

ІІ қосымша топша элементтерінің d-орбитальдары толық болғандықтан, ол орбиталь біршама тұрақты болады да, ол электрондар химиялық байланыс түзуге қатыспайды. Демек, бұл элементтердің тек сыртқы s-электрондары ғана химиялық байланыс түзуге қатысады, сөйтіп олар +2 тотығу дәрежесін көрсетеді.


Тақырыпты бекіту:

  1. IІ топтың қосымша топша элементтерінің электрондық-графикалық формулаларын жазып, олардың қалыпты және қозған күйдегі валенттіліктерін анықта. Олар қосылыстарда қандай тотығу дәрежелерін көрсетеді?

  2. Элементтердің табиғатта таралуы.

  3. Металдардың алу тәсілдері қандай?

  4. Металдар мен олардың қоспаларының қолданылуы?

  5. IІ топтың қосымша топша элементтерінің оксидтері мен гидроксидтерін, тұздарын алу жолдары, химиялық қасиеттері қандай?

  6. Мырыш, кадмий, сынаптың маңызды қосылыстары?


Ұсынылатын әдебиеттер:

  1. Бірімжанов Б.А., Нұрахметов Н.Н. Жалпы химия. – Алматы: Ана тілі, 1991.- 640 бет.

  2. Шоқыбаев Ж. Бейорганикалық және аналитикалық химия. - Алматы, 2003.- 320 бет.

  3. Аханбаев К. Химия. – Алматы: Ана тілі, 1993. - 280 бет.

  4. Ахметов Н.С. Общая и неорганическая химия.-М.: Высшая школа, 1988.

  5. Глинка Н.Л. Общая химия / Под ред. Рабиновича В.А.- Л.: Химия, 1988. - 704 с.

  6. Угай Я.А. Общая и неорганическая химия.М.: Высшая школа, 2000.- 527 с.



24,25 Дәрістер. Тақырыбы: VI топтың қосымша топша элементтері.

Мақсаты: YI топтың қосымша топша элементтерінің жалпы сипаттамасымен, табиғатта таралуымен, молекулаларының құрылымымен, өндірісте және зертханада алу тәсілдерімен, физикалық және химиялық қасиеттерімен және маңызды қосылыстарымен танысып білу.

1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   15

Похожие:

Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
Республикасы Білім және ғылым министрлігі Ғылым комитетінің Ш. Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты 2015 ж. 29 қазанында...
Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
Республикасы Білім және ғылым министрінің 2011 жылдың 17 маусымындағы №261 бұйрығымен бекітілген магистратура мен докторантураға...
Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі iconДиссертациямен Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Орталық ғылыми кітапханасында танысуға болады
Жұмыс Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің қазақ әдебиеті...
Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі iconДиссертациямен Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Орталық ғылыми кітапханасында танысуға болады
Жұмыс Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің қазақ әдебиеті...
Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі білім және ғылым саласындағы бақылау комитеті
Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Білім және ғылым саласындағы бақылау комитеті Алқасының 2003 ж. 23 маусымдағы (№8 хаттама)...
Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
Республикасы Білім және ғылым министрінің 09. 07. 2010 жылғы №367 бұйрығымен бекітілген
Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Республикасы Білім және ғылым министрінің 09. 07. 2010 жылғы №367 бұйрығымен бекітілген
Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
Республикасы Білім және ғылым министрінің 09. 07. 2010 жылғы №367 бұйрығымен бекітілген
Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Республикасының Білім және ғылым министрлігінің 2007 жылғы 11 наурыздағы №148 бұйрығымен бекітілген
Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан Республикасы Білім және ғылым саласындағы бақылау комитеті төрағасының
Республикасы Білімжәне ғылым министрлігі Білім және ғылымсаласындағы бақылау комитеті ұсынатын ғылыми баспалар тізбесі
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzdocs.docdat.com 2012
обратиться к администрации
Документы
Главная страница