Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі




НазваниеҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
страница8/15
Дата конвертации21.02.2016
Размер1.65 Mb.
ТипДокументы
источникhttp://edu.semgu.kz/ebook/umkd/bbc22d62-82ba-11e3-9ea3-f6d299da70eeУММ химия элементов, каз..doc
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   15

Тақырыпты бекіту:

  1. ІІІ топтың негізгі топшаға қандай элементтер жатады, олар қалыпты және қозған күйде неше валентті болады?

  2. ІІІ топтың негізгі топша элементтерінің ядро зарядтарының өсуіне байланысты қасиеттері қалай өзгереді және олар қандай оксидтер мен гидроксидтер түзеді?

  3. AlCl3 молекуласының түзілу схемасын жазып, молекуласының пішінін анықта?

  4. Алюминий табиғатта қандай қосылыстар түрінде тараған? Оны өнеркәсіпте бокситтен өндіргенде қандай реакциялар жүреді?

  5. Мына реакциялардың теңдеулерін аяқтап, олардың не себепті және қандай жағдайда жүретінін түсіндір:

Al+HBr→

Al+KOH →

Al+H2O→

  1. Алюминотермия әдісін қолданып металлургия өнеркәсібінде қандай металдарды өндіреді?

  2. Алюминий оксиді мен гидроксидінің амфотерлік қасиеттерін көрсететін реакциялардың теңдеулерін жаз?

  3. Алюминий және оның қосылыстары қандай мақсаттар үшін қолданылады?

  4. Алюминотермиялық әдіспен барий алу үшін 3,06 г барий оксидін тотықсыздандыруға қанша алюминий керек?

  5. 1,8 г алюминий жанғанда 54,8 кДж жылу бөлінеді. Алюминий оксидінің түзілу жылуын есептеп шығар.


Ұсынылатын әдебиеттер:


  1. Бірімжанов Б.А., Нұрахметов Н.Н. Жалпы химия. – Алматы: Ана тілі, 1991.- 640 бет.

  2. Шоқыбаев Ж. Бейорганикалық және аналитикалық химия. - Алматы, 2003.- 320 бет.

  3. Аханбаев К. Химия. – Алматы: Ана тілі, 1993. - 280 бет.

  4. Ахметов Н.С. Общая и неорганическая химия.-М.: Высшая школа, 1988.

  5. Глинка Н.Л. Общая химия / Под ред. Рабиновича В.А.- Л.: Химия, 1988. - 704 с.

  6. Угай Я.А. Общая и неорганическая химия.М.: Высшая школа, 2000.- 527 с.



16 Дәріс. II топтың негізгі топша элементтері.

Мақсаты: ІІ топтың негізгі топша элементтерінің жалпы сипаттамасымен, табиғатта таралуымен, молекулаларының құрылымымен, өндірісте және зертханада алу тәсілдерімен, физикалық және химиялық қасиеттерімен және маңызды қосылыстарымен танысып білу.


Негізгі сұрақтар:

  1. Элементтерге жалпы сипаттама.

  2. Жай заттардың физикалық және химиялық қасиеттері.

  3. Сілтілік-жер металдарды сақтау ережелері, олармен жұмыс істеудегі қауіпсіздік шаралары.

  4. Металдардың негізгі қосылыстары.

  5. Судың кермектілігі және оны жою әдістері.


Қысқаша мазмұны:

ЭЛЕМЕНТТЕРГЕ ЖАЛПЫ СИПАТТАМА.

Периодтық жүйенің екінші тобындағы элеметтердің барлығының, оқып өткен басқа топтардағы элементтермен салыстырғанда, екі ерекшелігі бар:

  1. бұлардың барлығының сыртқы электрондық құрылымы бірдей электроннан тұрады;

  2. сырттан екінші қабаты да электрондары толық құрылып біткен қабат болады.

Сондықтан бұл топтың негізгі және қосымша тобының элементтері қасиет жағынан бірінен бірі алыс емес. Екінші топтың элементтерінің сыртқы қабатында екі электрон болғандықтан (сыртқы электрондық деңгейлері ns2np0 ), ол элементтер енді электрон қосып ала алмайды, қайта екі электронды оңай беріп жіберіп, оң екі зарядты ионға айналғыш екенін көрсетеді.

Бұл екінші топтың типтік элементтері бериллий мен магний. Электрондық құрылымы жағынан ұқсас болғандықтан үлкен периодтардың жұп қатарларының элементтері – кальций, стронций, барий және радий осыларға жатады.

Топ бойынша үстіден төменге қарай атомдық, иондық радиустары артады, иондану энергиясы кемиді; металдық, тотықсыздандырғыш қасиеттері артады, бейметалдық қасиеттері кемиді.

ЖАЙ ЗАТТАРДЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ХИМИЯЛЫҚ ҚАСИЕТТЕРІ.

ІІ топтың негізгі топша элементтерінің барлығы (Ве басқасы) металдар. Бос жеке күйде бұлар күмісше жылтыраған, жеңіл металдар. Бұл элементтер химиялық жағынан актив металдар қатарына жатады, сыртқы электрондарын оңай береді, сондықтан қалыпты температурада ауада оңай тотығып, судан сутекті ығыстырып шығарады. Химиялық қасиеті жағынан алдынғы екі элемент – бериллий алюминийге, магний мырышқа ұқсайды. Бұлар сумен реакцияласқанда да баяу реакцияласады, өйткені реакцияда түзілетін гидроксид нашар еритін зат, ол металдық бетін қаптап сумен әрекеттесуге кедергі жасайды.

Сілтілік-жер металдар тікелей сутекпен әрекеттесіп ЭН2 типтес гидридтер түзеді.


СІЛТІЛІК-ЖЕР МЕТАЛДАРДЫ САҚТАУ ЕРЕЖЕЛЕРІ, ОЛАРМЕН ЖҰМЫС ІСТЕУДЕГІ ҚАУІПСІЗДІК ШАРАЛАРЫ.

Сілтілік-жер металдар активті болғандықтан, олар сумен оңай әрекеттеседі және ауада тез тотығып кетеді, сондықтан оларды керосин астында сақтайды. Бериллий мен барий қосылыстары оте улы заттар.


МЕТАЛДАРДЫҢ НЕГІЗГІ ҚОСЫЛЫСТАРЫ.

Екінші негізгі топша элементтері оттекпен ЭО типтес оксидтер түзеді және оларға Э(ОН)2 типтес гидроксидтер сәйкес келеді. Элементтердің реттік нөмірлерінің өсуіне байланысты гидроксидтерінің негіздік қасиеттері артады. Элементтердің оксидтері негіздік қасиеттерімен сиптатталады, тек қана BeO амфотерлік қасиеттерімен сипатталады. BeO басқасы суда жақсы ериді. Бериллий гидроксиді амфотерлік қасиетерімен сипатталады. Бериллийден барийға дейін гидроксидтердің ерігіштігі артады.

Сілтілік-жер металдардың қосылыстары жалынның түсін әр түрлі түстерге бояйды: кальцидікі – қызыл-кірпіш; стронций мен радийдікі – қызыл-карминді; барийдікі – сарғылт-жасыл түстерге. Бериллий мен магний тұздары гидролизе ұшырайды.

Элементтердің негізгі қосылыстары: СаО – сөндірілмеген ізбес, Са(ОН)2 – сөндірілген ізбес, СаСО3 – ізбес тасы, мәрмәр, бор, СаС2 – кальций карбиді , СаSO4*2Н2О – гипс және т.б..


СУДЫҢ КЕРМЕКТІЛІГІ ЖӘНЕ ОНЫ ЖОЮ ӘДІСТЕРІ.

Құрамында гидрокарбонаттар, хлоридтер, сульфаттар түрінде қальций мен магнийдің тұздары бар табиғи суларды кермек сулар дейді. Судың кермектілігін 1 л судағы Са2+ және Mg2+ иондарының миллиэквиваленттерінің санымен анықталады.

Кермектілік уақытша немесе карбонатты және тұрақты немесе карбонатсыз кермектілік болып екі топқа бөлінеді. Уақытша кермектілік судың құрамындағы кальций мен магнийдің гидрокарбонаттарының болуына байланысты да, тұрақты кермектілік судың құрамында кальций мен магнийдің сульфаттары, хлоридтері, нитраттары болуына байланысты болады.

Уақытша кермек суды қайнату немесе сөндірілген ізбес қосу арқылы жояды.

Ca(HCO3)2→CaCO3+CO2+H2O

Ca(HCO3)2+Ca(OH)2→2 CaCO3+2H2O

Тұрақты кермек суды сода немесе натрий фосфатын қосу арқылы жояды.

CaSO4+Na2CO3→CaCO3+Na2SO4

3CaCl2+2Na3PO4→Ca3(PO4)2+6NaCl

Тұрақты кермектілікті жою кезінде уақытша кермектілік те бірге жойылады.

Соңғы кездерде кермек суларды тазарту үшін ион алмасу әдісі жиі қолданылады. Ион алмастырғыштарға табиғи силикат пермутит және жасанды ион алмастырғыш смола – иониттер жатады. Катиондарды сіңіретін иониттерді катиониттер, ал аниондарды сіңіретіндерін – аниониттер дейді.


Тақырыпты бекіту:

  1. Екінші негізгі топша элементтерінің электрондық-графикалық формулаларын жазып, олардың қалыпты және қозған күйлеріндегі валенттіліктерін анықта?

  2. Екінші негізгі топша элементтері түзетін қосылыстарда химиялық байланыстардың бағыты мен молекулалардың пішіндері қандай болады? MgCl2 молекуласының пішінін сызып көрсет.

  3. Кальцийді қосылыстарынан қандай әдіспен алады?

  4. Кальцийдің жай және күрделі заттармен әрекеттесу реакцияларының теңдеулерін жазып, оның тотықсыздандырғыш екенін дәлелде?

  5. Кальцийдің оксиді мен гидроксиді қандай реакциялардың көмегімен алынады және олар қандай химиялық қасиеттер көрсетеді?

  6. Бериллий, магний және сілтілік-жер металдардың алынуы, химиялық қасиеттері қандай?

  7. Екінші топтың негізгі топша элементтерінің маңызды қосылыстары қандай? Қайда қолданады?

  8. Судың кермектілігі дегеніміз не және оны қалай жоюға болады?

  9. Молекулалық сутектің кальциймен әрекеттесуі нәтижесінде 4,2 г кальций гидриді түзілді. Осы реакцияға сутектің қанша молекуласы қатысты?

  10. 10 литрінде 4,44 г қальций хлориді бар судың кермектігін анықта?


Ұсынылатын әдебиеттер:

  1. Бірімжанов Б.А., Нұрахметов Н.Н. Жалпы химия. – Алматы: Ана тілі, 1991.- 640 бет.

  2. Шоқыбаев Ж. Бейорганикалық және аналитикалық химия. - Алматы, 2003.- 320 бет.

  3. Аханбаев К. Химия. – Алматы: Ана тілі, 1993. - 280 бет.

  4. Ахметов Н.С. Общая и неорганическая химия.-М.: Высшая школа, 1988.

  5. Глинка Н.Л. Общая химия / Под ред. Рабиновича В.А.- Л.: Химия, 1988. - 704 с.

  6. Угай Я.А. Общая и неорганическая химия.М.: Высшая школа, 2000.- 527 с.


17 Дәріс. I топтың негізгі топша элементтері.

Мақсаты: І топтың негізгі топша элементтерінің жалпы сипаттамасымен, табиғатта таралуымен, молекулаларының құрылымымен, өндірісте және зертханада алу тәсілдерімен, физикалық және химиялық қасиеттерімен және маңызды қосылыстарымен танысып білу.


Негізгі сұрақтар:

  1. Элементтер атомдарына жалпы сипаттама.

  2. Жай заттардың химиялық және физикалық қасиеттері.

  3. Сілтілік металдармен жұмыс істеу кезіндегі техника қауіпсіздігі, сақтау ережелері.

  4. Элементтердің маңызды қосылыстары.



Қысқаша мазмұны:

ЭЛЕМЕНТТЕР АТОМДАРЫНА ЖАЛПЫ СИПАТТАМА.

Бірінші негізгі топша элементтерге литий, натрий, калий, рубидий, цезий, франций жатады. Бұл элементтерді сілтілік металдар деп атайды. Бұл металдар сумен тікелей әрекеттесіп сілтілер түзеді. Химиялық реакциялар кезінде сілтілік металдар өздерінің бір s-электрондарын басқа элементтерге оңай беріп бір оң зарядты ионға айналады. Сыртқы электрондық деңгейінің формуласы ns1np0.

Атомның ядро заряды өскен сайын: атом радиусы артады, электртерістілік кемиді, иондану энергиясы кемиді, электронға жақындық энергиясы кемиді.

Топшада элементтердің электрондық орбитальдарының өсуіне байланысты жоғарыдан төмен қарай металдық, тотықсыздандырғыш қасиеттері артады.

ЖАЙ ЗАТТАРДЫҢ ХИМИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ФИЗИКАЛЫҚ ҚАСИЕТТЕРІ.

Жай заттар - өте активті металдар. Қосылыстарында +1 тотығу дәрежесін көрсетеді. Ауада металдық жылтырлары жойылады, себебі металдар оксидтік қабатпен қапталады. Бірінші негізгі топша элементтері оңай балқитын, жеңіл металдар, парамагниттік қасиеттерімен сипатталады. Барлығы да күміс тәрізді ақ түсті, тек цезий сарғылт түсті болады.

Сілтілік металдар оттекпен әрекеттесіп Э2О типтес оксидтер, ал сумен әрекеттесіп ЭОН тәрізді гидроксидтер немесе сілтілер түзеді. Сутекті қосылыстарының жалпы формуласы ЭН.

СІЛТІЛІК МЕТАЛДАРМЕН ЖҰМЫС ІСТЕУ КЕЗІНДЕГІ ТЕХНИКА ҚАУІПСІЗДІГІ, САҚТАУ ЕРЕЖЕЛЕРІ.

Сілтілік металдар активті болғандықтан, олар сумен оңай әрекеттеседі және ауада тез тотығып кетеді, сондықтан оларды керосин астында сақтайды.

ЭЛЕМЕНТТЕРДІҢ МАҢЫЗДЫ ҚОСЫЛЫСТАРЫ.

Оттекпен әрекеттескенде литий – оксид, натрий – пероксид, калий – надпероксид, рубидий, стронций – озонидтерді түзеді. Na2O2 – күшті тотықтырғыш, жабық жүйелерде оттегін алу үшін қолданылады. Металдардың оксидтері негіздік қасиеттерімен сипатталады, суда еріп еритін негіздерді түзеді. Оларды сілтілер деп атайды; сілтілер теріні, маталарды, қағазды ойып (күйдіреді) қояды.

NaOH – каустикалық сода, NaCl – ас тұзы, KNO3 - калий селитрасы, Na2CO3 – сода, Na2CO3*2H2O – кристалдық сода, K2CO3 – поташ, NaHCO3 – ас сода және т.б.


Тақырыпты бекіту:

  1. Сілтілік металдардың және олардың қосылыстарының қасиеттерінің өзара ұқсастығын атом құрылысы мен периодтық заң тұрғысынан қалай түсіндіруге болады?

  2. Натрий мен калий табиғатта қандай қосылыстар түрінде тараған?

  3. Калийдің оттекпен, броммен, фосформен, сутекпен, сумен мыс (ІІ) хлоридымен әрекеттесу реакцияларының теңдеулерін жаз.

  4. Балқыған калий хлориды мен калий гидроксидін электролиздеу процестерінің теңдеулерін жаз.

  5. Натрий пероксидінің алынуын және оның химиялық қасиеттерін көрсететін реакциялардың теңдеулерін жаз.

  6. Натрий мен калийдің оксидтері мен гидроксидтері қалай алынады және олардың физикалық, химиялық қасиеттері қандай?

  7. Натрий мен калий және олардың қосылыстары қандай мақсаттарға қолданылады?

  8. Калий-40 изотопы α-бөлшегін бөліп шығара ыдырайды. Бұдан қай элементтің изотопы түзіледі?

  9. Мына өзгерістерді іске асыруға қажетті реакциялардың теңдеулерін жеке-жеке жазып, теңестір:

NaCl→Na→NaOH→NaH2PO4→Na3PO4→NaNO3→NaNO2


Ұсынылатын әдебиеттер:

  1. Бірімжанов Б.А., Нұрахметов Н.Н. Жалпы химия. – Алматы: Ана тілі, 1991.- 640 бет.

  2. Шоқыбаев Ж. Бейорганикалық және аналитикалық химия. - Алматы, 2003.- 320 бет.

  3. Аханбаев К. Химия. – Алматы: Ана тілі, 1993. - 280 бет.

  4. Ахметов Н.С. Общая и неорганическая химия.-М.: Высшая школа, 1988.

  5. Глинка Н.Л. Общая химия / Под ред. Рабиновича В.А.- Л.: Химия, 1988. - 704 с.

  6. Угай Я.А. Общая и неорганическая химия.М.: Высшая школа, 2000.- 527 с.


18 Дәріс. VIII топтың негізгі топша элементтері.

Мақсаты: VIII топтың негізгі топша элементтерінің жалпы сипаттамасымен, табиғатта таралуымен, молекулаларының құрылымымен, өндірісте және зертханада алу тәсілдерімен, физикалық және химиялық қасиеттерімен және маңызды қосылыстарымен танысып білу.


Негізгі сұрақтар:

1. Элементтер атомдарына жалпы сипаттама.

2. Табиғатта таралуы, оларды бөлу әдістері, физикалық қасиеттері.

3. Ксенонның, криптонның маңызды қосылыстары.


Қысқаша мазмұны:

ЭЛЕМЕНТТЕР АТОМДАРЫНА ЖАЛПЫ СИПАТТАМА.

He, Ne, Ar, Kr, Xe, Ra – асыл (инертті) элементтер.

Сыртқы энергетикалық деңгейдің электрондық құрылымы …ns2np6 :




ns2 np6


Сыртқы энергетикалық деңгейлері аяқталған. Молекулалары бір атомды. МОӘ тұрғысынан бұл элементтердің молекулалары екі атомды болалмайтындығы түсіндірілген, себебі байланыс реті 0 тең болады. Басқа газдармен салысытрғанда электр өткізгіштігі жоғары, ток өткенде әр түрлі түс беріп жарқырайды: гелий – ашық сары, неон – оттай қызыл. Бұлардың сұйылу және қату температуралары да өте төмен.

Инертті элементтердің радиустары өскен сайын олардың атомдарының поляризациялануы күшейіп, олардың арасындағы Ван-дер-Ваальс күштері молайып, балқу және қайнау температуралары гелийден радонға қарай жоғарылай бастайды. Осы бағытта асыл газдардың судағы, органикалық еріткіштердегі еріткіштігі ұлғаяды, сол сияқты адсорбциялану қабілеті артады.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   15

Похожие:

Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
Республикасы Білім және ғылым министрлігі Ғылым комитетінің Ш. Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты 2015 ж. 29 қазанында...
Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
Республикасы Білім және ғылым министрінің 2011 жылдың 17 маусымындағы №261 бұйрығымен бекітілген магистратура мен докторантураға...
Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі iconДиссертациямен Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Орталық ғылыми кітапханасында танысуға болады
Жұмыс Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің қазақ әдебиеті...
Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі iconДиссертациямен Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Орталық ғылыми кітапханасында танысуға болады
Жұмыс Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің қазақ әдебиеті...
Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі білім және ғылым саласындағы бақылау комитеті
Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Білім және ғылым саласындағы бақылау комитеті Алқасының 2003 ж. 23 маусымдағы (№8 хаттама)...
Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
Республикасы Білім және ғылым министрінің 09. 07. 2010 жылғы №367 бұйрығымен бекітілген
Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Республикасы Білім және ғылым министрінің 09. 07. 2010 жылғы №367 бұйрығымен бекітілген
Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
Республикасы Білім және ғылым министрінің 09. 07. 2010 жылғы №367 бұйрығымен бекітілген
Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Республикасының Білім және ғылым министрлігінің 2007 жылғы 11 наурыздағы №148 бұйрығымен бекітілген
Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан Республикасы Білім және ғылым саласындағы бақылау комитеті төрағасының
Республикасы Білімжәне ғылым министрлігі Білім және ғылымсаласындағы бақылау комитеті ұсынатын ғылыми баспалар тізбесі
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzdocs.docdat.com 2012
обратиться к администрации
Документы
Главная страница