Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі




НазваниеҚазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
страница8/38
Дата конвертации14.02.2016
Размер3.71 Mb.
ТипДокументы
источникhttps://45minutkz.files.wordpress.com/2015/10/d0b0d0b7d0b0__-d182c2a6d0bbc2a6-6-d181d18bd0bdd18b
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   38
Екі сыңары да мағынасыз сөздер қосарланады. Мысалы: ығы-жы-ғы, оқта-текте, т.б.
бүл сияқты сөздер қазіргі кезде ешбір мағына білдір-месе де, бүрыңғы кезде мағынасы
болған. Мысалы: ығы сөзі де, жығы сө-зі де көне түркі тілінде «жиын» деген мағынаны,
оқта-текте «кейде» деген мағынаны білдірген.


  • Кейінгі кезде ғана қалыптаса бастаған бір топ қосарланған сөздер бар. Олардың
    сыңарлары кейде бір түлғада, кейде эр түрлі түлғада бола береді. Мысалы: үгіт-насихат, оқу-
    ағарту, қоғамдық-саяси, т.б.


    Қос сөздердің қайталама түрі де, қосарлама түрі де эрқашан дефис арқылы жазылады. Қосымша сөйлем ішінде негізінен қос сөздің екінші сыңарына жалғанады. Мысалы: Барар-бармасымды Қүртқа біледі деген сөйлемде І-жақ тэуелдік жалғауы (ым) мен табыс септік жалғауы (ды) қос сөздің екінші сыңарына (бармас) жалғанған, бірақ бүл қосымшаның біл-діретін мағынасы (І-жақ тэуелдік жэне объектілік) қос сөздің бірінші сы-ңарына да ортақ: барар-ым-ды.

    Міне, осылайша жаңа сабақты түсіндіріп болған соң жаттығу жү-мыстарын орындатамын. Алғашқы орындалатын тапсырма: 93-жаттығу жүмысының орындалу шартын

    түсіндіремішҚосарлама қос сөздерді көшіріп жазып, олардың қалай жасалғанын айтыңдар, дефис арқылы жазылатынына көңіл аударыңдар.

    Келесі тапсырма: 94-жаттығу жұмысының шарты: Қос сөздердің мағыналарын айқындап, жасалу жолына қарай топ-топқа бөліп жазыңдар.

    Келесі тапсырма: 95-жаттығу жүмысының шарты: Берілген кос сөздерді пайдаланып, сөз тіркесін жазыңдар.

    Келесі тапсырма: 97-жаттығу жүмысының шарты: Мэтінді көшіріп жазып, қос сөздердің арасына дефис қойыңдар.

    Келесі тапсырма: 98-жаттығу жүмысын ауызша түрде орындатамын: Жүмбақтарды оқып шешуін табыңдар.

    Келесі тапсырма: 99-жаттығу жүмысын да ауызша түрде орындатамын: Мэтінді мәнерлеп оқыңдар. Қос сөздің түрлерін анықтап, олардың қандай жолмен жасалғанын айтыңдар.

    Сабақтың қорытындысы:

    1. Сүрақ қою арқылы жаңа сабақты қорытындылаймын.

    2. Оқушылардың берген жауаптарына қарай білімдерін бағалаймын.

    3. Үйге тапсырма: 100-жаттығу жұмысының орындалу барысын түсіндіремін:
      Берілген тірек сөздерді пайдаланып шығарма жазыңдар.


    Тексердім:

    22. Сабақтың өтілетін мерзімі:

    Сабақтың тақырыбы: Сын жүмысы.

    Жақсы кітап—жан азығы. Сабақтың мақсаты:

    а) білімділік: оқушылардың өткен сабақтардан алған білімдерін тексеру эрі
    сауттылыққа баулу мақсатында сын жүмысын жүргізу.


    ә) дамытушылық: ой-өрісін, ойлау белсенділігін, сөйлеу шеберлігін, тіл мэдениетін дамыту, сөздік қорын молайту, сауаттылыққа баулу.

    б) тэрбиелік; елін, жерін, Отанын қадірлеуге, адамгершілікке, адалдыққа,
    еңбексүйгіштікке тэрбиелеу.


    Сабақтың түрі: сын сабағы.

    Сабақтың эдісі: түсіндіру, суреттеу, салыстыру, сүрақ-жауап, мэнерлеп оқу, сөздікпен жүмыс, бағалау, бекіту, қорытындылау. Сабақтың көрнекілігі: диктанттар жинағы.

    Сабақтың формалары: жеке баламен, топпен, сынып үжымымен жүмыс жүргізу. Сабақтың типтері: ұйымдастыру кезеңі, жаңа сабақты түсіндіру, қорытындылау, Сабақтың барысы:

    а) ¥йымдастыру кезеңі. ■•• .

    1. Сэлемдесу.

    2. Кезекші мэлімдемесі.
      З.Журнал бойынша түгелдеу.
      4.Жаңа сабаққа дайындық.


    э)Жаңа сабақты түсіндіру.

    Бүгінгі жаңа сабақта оқушылардың өткен тақырыптар бойынша алған білімдерін тексеру мақсатында сын жүмысын жүргіземін.

    Оқушыларға сын жүмысына арналған дәптерлерін таратып шығамын да, сын жүмысының тақырыбымен таныстырамын. Бүгінгі күнді, мәтін тақырыбын тақтаға жазып

    шығамын да мэтін мазмүнын мәнерлеп оқып шығамын. Мэтін 111 сөзден тү_рады. Содан кейін мэтіннің эрбір сөйлемін жеке оқып мэтінді жаздыруға кірісемін.

    Жақсы кітап — жан азығы.

    Жақсы кітап - жан азығы. Кітапты сүйіп дәріптемеген адам жақсы бола алмайды. Кітапқа ең жақын досым, ақылшым деп қарау керек. Кітапты жазушы — халқы үшін, жастармен балалар үшін жазады. Егер окымаса, жазудың да, еңбектенудің де қажеті жоқ.

    "Біздің заманда кино, теледидар, театр, радио да бар, кітап оқуға уақыт жестпейді", — деген қате пікірлер де кездеседі. Ол дұрыс емес. Әрқайсысының өзінің орны бар. Кино да, теледидар да кітаптай бола алмайды, сырласа алмайды. Оқушы жас күнінен бастап оқуға қүнығуы керек. Әйтпеген күнде кітап оқу қиын болады. Аспай-саспай, эуел кітаптың ырғағына түсіп, жаттығып, оқиға ішіне кіре оқымаса, ауыр тиеді. Әр кітаптың өзінің ырғағы сол ырғақты тауып оқу қүнығудан туады. Балалар эуелі ертегі кітаптардан бастап қызыға оқыса, біртіндеп қүмартып оқуды жақсы көріп алады. (З.Шашкш, 111 сөз).

    Сабақтың қорытындысы:

    1. Сүрақ қою арқылы жаңа сабақты қорытындылаймын.

    2. Сын жүмысына арналған дэптерлерін жинап аламын.

    3. Үйге тапсырма: «Табиғатқа ем керек» тақырыбында шығарма жазып келу.

    Тексердім:

    23. Сабақтың өтілетін мерзімі:

    Сабақтың тақырыбы: Қысқарған сөздер. Сабақтың мақсаты:

    а) білімділік - күрделі сөздердің бір түрі қысқарған сөздің жасалу жолдарын жэне емлесін түсіндіру, алған білімдерін пысықтау, тексеру, бағалау;

    э) дамытушылық - оқушылардың білім дағдыларын жинақтау, деңгейлік тапсырмалар арқылы дамыта оқыту;

    б)тэрбиелік -оқушыларды елжандылыққа, инабаттылыққа, эдемілікке тэрбиелеу.

    Сабақтың түрі: қалыпты сабақ.

    Сабақтың эдісі: түсіндіру, суреттеу, салыстыру, сүрақ-жауап, сөздікпен жұмыс, бағалау, бекіту, қорытындылау.

    Сабақтың көрнекілігі: дид. материалдар, кестелер, кеспе қағаздары, тірек сызбалар. Сабақтың формалары: жеке баламен, топпен, сынып ұжымымен жүмыс жүргізу. Сабақтың типтері: ұйымдастыру кезеңі, үй тапсырмасын сүрау, жаңа сабақты түсіндіру, қорытындылау, бағалау. Сабақтың барысы:

    а) Үйымдастыру кезеңі.

    1. Сәлемдесу.

    2. Кезекші мәлімдемесі.

    3. Журнал бойынша түгелдеу.

    4. Жаңа сабаққа дайындық.

    ә) Үй тапсырмасын сұрау.

    1. Өткен сабақта өтілген ережені сүрау.

    2. Жаттығу жүмысының орындалу барысын дәптерлерінен тексеру.

    3. Дэптерлерін алмастыру.

    4. Оқушылардың берген жауаптарына қарай білімдерін бағалау.

    1. Тест. I нүсқа

    1. Біріккен сөзді табыңыз. а) ұзынды-қысқалы ә) итмүрын б) демеуші

    1. Туынды сөзді көрсетіңіз.

    а) алыстан ә) үсті б) цуырдак,

    3. Күрделі сөзді көрсетіңіз.

    а) білім ә) жаздай б) биыл

    4. Қос сөздің жасалу жолын табыңыз.

    а) шылау арцылы ә) сөздің тіркесуі арцылы б) сөздің цайталануы арцылы

    5. Қос сөз - қай сөз табы, табыңыз.
    Ақиқат өзін-өзі ақтап алар (орыс мақалы).
    а) зат есім ә) есімдік б) есімше


    II нүсқа

    1 .Жүрнақ арқылы жасалған туынды сөзді табыңыз.
    а) зеинетпен ә) зеинетті 6) зеинеткер


    2. Бірге жазылатын күрделі сөзді көрсетіңіз.
    а) Балцаш көлі ә) тас баца б) бала шага
    3. Күрделі сөзді табыңыз.


    а) ер-түрман, сексен алты, ауылшаруашылъщ, ә) шөпшек, АлМУ, келбетті

    б) саржайлау, өмір, жетпіс

    4. Зат есімнің жасалу жолын табыңыз. Көкшетау

    а) туынды тубірден жасалган ә) бірігу арцылы жасалган б) цысцару арцылы жасалган 5. Сөз тудырушы жұрнағы бар сөзді табыңыз.

    а) биыл, оп-оцай ә) орманга, күні кеше б) жасау, жазушы.

    2. "Кім білгіш?" ойыны.

    Сөзжасамнан өткенді қайталау сұрақтары.

    1. Сөз тұлғасы деп нені атаймыз? Мысалы айт.

    2. Түбір мен қосымша. Мысал келтір.

    3. Дара, күрделі сөздер. Мысал келтір.

    4. Біріккен сөз деген не? Оның емлесі. Мысал.

    5. Қос сөз деген не? Неше түрі бар? Мысал.

    6. Қайталама қос сөз қалай жасалады? Мысалмен айт.

    7. Қосарлама қос сөз қалай жасалады? Мысалмен айт.

    б) Жаңа сабақты түсіндіру.

    Бүгінгі жаңа сабақта оқушыларға «Қысқарған сөздер» тақырыбы жайлы түсіндіремін.

    Кейбір күрделі атаулар, мемлекет, мекеме, үйым аттары бірнеше сөздің тіркесінен құралып, кейде қысқартылып та қолданыла береді. Мысалы: Қазақстан Республикасы деген ҚР болып, т.б. қысқартылып та жүмсала береді. Осындай күрделі атаулардың белгілі бір тэсілдермен қысқартылып алынуын қысқарған сөздер дейміз.

    Күрделі атаулар эр түрлі жолдармен қысқартылады:

    1. Күрделі атау қүрамындағы сөздердің бас әріптерінен құралады. Мысалы: Б¥¥—
      Біріккен Ұлттар ¥йымы, т.б. Мұндай қысқарған сөздер бас әріппен жазылады да, қосымша
      дефис (-) арқылы жалғанады. Мысалы: Б¥¥-ның, т.б.


    2. Күрделі атау құрамындағы бірінші сөздің басты буыны мен кейін-гі сөздердің бас
      эріптерінен қүралады. Мысалы: Қаз МИ—Қазақстан ме-дицина институты, т.б. Мүндай
      қысқарған сөздердің бірінші буынындағы бірінші әріп пен кейінгі сөздерден қысқартылып
      алынған бірінші эріптері бас әріппен жазылады да, оларға қосылатын қосымша дефис
      арқылы жал-ғанады. Мысалы: АлМУ-дың, т.б.


    3. Күрделі атаулардың қүрамындағы сөздердің бірінші буындарынан немесе бірінші
      сөздің басқы буыны мен келесі сөз түтас қалпында бірігіп құралады. Мүндай қысқарған
      сөздер кіші әріппен жэне оған қосымша де-фиссіз қосылап жазылады. Мысалы:
      педколледжге түсті, т.б.


    4. ГАЗ-51, ТК-154, ИЛ-86, АН-24 тэрізді техника түрлерінің (үшақ, машина, трактор, т.б.) маркаларын көрсету үшін алынған шартты белгілер де қыскарған сөздер болып табылады. Мүндай қысқарған сөздер бас эріп-пен жазылады да, қосымша дефие арқылы жалғанады. Мысалы: ТУ-154-пен үшып келді, т.б.

    5.Әр түрлі елшемнің атауы болып табылатын м (метр), см (санти-метр), кг (килограмм), т (тонна), га (гектар), ц (центнер), т.б. тэрізді белгі-лер де қысқарған сөздер болып табылады. Бүлар кіші эріппен жазылады да, оларға қосымша дефис арқылы жалғанады. Мысалы: 50 кг-ға дейін,т.б

    Кесте-плакат арқылы қысқарған сөздердің жасалу жолы мен емлесін түсіндіру.



    Р/с Қысқарған сөздердің

    Мысалы

    Емлесі

    жасалу жолы







    1. Күрделі атау

    Б¥¥ - Біріккен

    ҚХРмен

    қүрамындағы сөз-

    ¥лттар ¥йымы

    Қазақстан

    дердің бас әріпте-

    ТМД - Тәуелсіз

    Республикасы

    рінен қүралады.

    Мемлекеттер

    Достық




    Достастығы.

    қатынаста. Биыл еліміз-







    дің көп жастары АҚШ-







    қа оқуға жолдама алды.

    2. Күрделі атау қүра-

    ҚазМИ -

    ҚазТАГ мэлімдеме

    мындағы бірінші сөз-

    Қазақстан меди-

    жасады. Манар

    дің басқы буыны мен

    цина институты

    ҚазМ¥У-дыц

    кейінгі сөздердің бас

    АлМУ – Алматы

    Филология

    эріптерінен құралады.

    Мемлекеттік

    факультетінде




    Университеті

    оқиды.

    3. Күрделі атаулардың

    атком – атқару

    Совхоз, колхоздар

    қүрамындағы бірінші

    Комитеті

    жекелендірілді.

    буындарынанан немесе

    педколледж -

    Мектептің

    бірінші сөздің басқы

    Педагогакалық

    Медпунктінде

    буыны мен келесі сөз

    Колледж

    тіс дэрігері балаларды

    тұгас қалпындада бірі-




    Емдейді

    гіп қолданылады.







    4. Техника түрлерінің

    ГАЗ-51,

    Ол ГАЗ-53 көлігімен

    (уліақ, машина, трак-

    ТК-154,

    шөп тасиды. Астана-

    т.б.) маркаларын

    ИЛ-86,

    дан Ардақ ТУ -154-

    білдіретін шартты

    АН-24

    пен ұшып келді.

    белгілер







    Ь. Әр түрлі өлшемнің

    см, мм, км,

    1 кг Ьал жинау үшш

    атауы

    га, кг, ц, т

    ара он тоғыз миллион







    гүлге қонады.







    20 км-ден астам жер







    жүрдік.
  • 1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   38

    Похожие:

    Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
    Республикасы Білім және ғылым министрлігі Ғылым комитетінің Ш. Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты 2015 ж. 29 қазанында...
    Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
    Республикасы Білім және ғылым министрінің 2011 жылдың 17 маусымындағы №261 бұйрығымен бекітілген магистратура мен докторантураға...
    Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconДиссертациямен Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Орталық ғылыми кітапханасында танысуға болады
    Жұмыс Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің қазақ әдебиеті...
    Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconДиссертациямен Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Орталық ғылыми кітапханасында танысуға болады
    Жұмыс Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің қазақ әдебиеті...
    Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі білім және ғылым саласындағы бақылау комитеті
    Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Білім және ғылым саласындағы бақылау комитеті Алқасының 2003 ж. 23 маусымдағы (№8 хаттама)...
    Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
    Республикасы Білім және ғылым министрінің 09. 07. 2010 жылғы №367 бұйрығымен бекітілген
    Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
    Республикасы Білім және ғылым министрінің 09. 07. 2010 жылғы №367 бұйрығымен бекітілген
    Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
    Республикасы Білім және ғылым министрінің 09. 07. 2010 жылғы №367 бұйрығымен бекітілген
    Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан Республикасы Білім және ғылым саласындағы бақылау комитеті төрағасының
    Республикасы Білімжәне ғылым министрлігі Білім және ғылымсаласындағы бақылау комитеті ұсынатын ғылыми баспалар тізбесі
    Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconЖарғы Мемлекеттік оқу орны №205 қазақ орта мектебі
    Білім беру мекемесіне жатады. Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 27 шілдедегі №319-ііі «Білім туралы»Заңы негізінде қызмет атқарады....
    Разместите кнопку на своём сайте:
    Документы


    База данных защищена авторским правом ©kzdocs.docdat.com 2012
    обратиться к администрации
    Документы
    Главная страница