Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі




НазваниеҚазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
страница5/38
Дата конвертации14.02.2016
Размер3.71 Mb.
ТипДокументы
источникhttps://45minutkz.files.wordpress.com/2015/10/d0b0d0b7d0b0__-d182c2a6d0bbc2a6-6-d181d18bd0bdd18b
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   38
Келесі тапсырма: 61 -жаттығудың шарты: Мэтіндегі ойды негізге ала отырып, оны шығармашылық диктант түрінде жазыңдар. Қажетті тыныс белгілерін койыңдар.

Келесі тапсырма:62-жаттығудың шарты: Мэтіндегі ой желісіне назар аударыңдар. Автордың сезімін оятқан Салтанаттың бойындагы қасиеттерді анықтаңдар.

Келесі тапмсырма: 63-жаттығудың шарты: Төмендегі тірек сөздер мен сөз тіркестерін пайдаланып, "Сынып міндеттемесі" деген атпен шығарма жазыңдар.

Келесі тапсырма: 64-жаттығудың шарты: Мэтінді окып, 5-сыныпта алған білімдеріңді естеріңе түсіріңдер. Өздерің мысал келтіріп жазыңдар.

Қогамдық өмірдің дамуына байланысты жаңа ұғымдарды білдіретін жаңа сөздер пайда болады. Сөздердің пайда болуы мен жасалуының белгілі заңдылыктары бар. Мыса-лы, оцушы, оцулыц, аялдама, тоцсан, жеті, өнеркәсіп, бүгін, аяц-табац, т. б. сөздер эр түрлі тәсілдермен жасалган. Сөздердің жасалуының бірнеше жолы болады:

  1. түбірге қосымша (сөз тудырушы жұрнақ) жалғану , арқылы, мысалы: ңурылысшы
    (күрылыс+шы);


  2. сөздердің бірігуі арқылы, мысалы: Сарыөзек (Сары-+өзек);

3) сөздердің қосарлануы арқылы, мысалы: ата-ана (ата жэне ана).

Түбірге қосымша жалғану арқылы жасалған сөздер туынды түбір деп, еөздердің бірігуі арқылы жасалган сөздер біріккен сөздер деп, ал сөздердің қосарлануы аркылы жасалған сөздер цос сөздер деп аталады.

Қазақ тілінің сөздік қүрамы цысцарган сөздер аркылы да, сөздердің мағына өзгерісі аркылы да толығып, байып отырады.

Сабақтың қорытындысы.

а) Сүрақ қою аркылы жаңа сабақты қорытындылаймын.
э) Оқушылардын білімін бағалаймын.


б) Үйге тапсырма: 65-жаттығу жүмысының орындалу шартын түсіндіремін: Берілген
сөздерді катыстырып сөйлем қүрап айтыңдар.


Тексердім:

14. Сабақтың өтілетін мерзімі:

Сабақтың тақырыбы: Мэтінмен жұмыс.

Қолғанат. Сабақтың мақсаты:

а) білімділік: оқушылардың фонетика, лексика тараулары бойынша алған білімдерін
тексеру, шығармашылық ізденіске баулу..


ә) дамытушылық: ой - өрісін, ойлау белсенділігін, сөйлеу шебер-лігі, тіл мэдениетін дамыту, сауаттылыққа баулу.

б) тәрбиелік: оқушыларды елін, жерін, Отанын қадірлей білуге, адамгершілікке,
еңбексуйгіштікке, тэрбиелеу.


Сабақтың түрі: сын сабақ

Сабақтың әдісі: түсіндіру, суреттеу, салыстыру, эңгімелеу, сұрақ-жауап, бекіту, сөздікпен жүмыс, бағалау, қорытындылау.

Сабақтың көрнекілігі: мазмүндамалар жинағы.

Сабақтың формалары: жеке баламен, топпен, сынып үжымымен жүмыс жүргізу. Сабақтың типтері: кіріспе, үйымдастыру кезеңі, жаңа сабақты түсіндіру, бекіту, қорытындылау.

Сабақтың барысы: 1) ¥йымдастыру кезеңі. а)Оқушылармен сэлемдесу. э)Кезекші мәлімдемесі. б)Журнал бойынша түгелдеу. 2)Жаңа сабақты түсіндіру.

Бүгінгі жаңа сабакта оқушылардың лексика тарауы бойынша алған білімдерін тексеру мақсатында мазмүндама жүмысын жүргіземін.

Алдымен тақтаға бүгінгі күнді, мазмүндама тақырыбын жазамын да, мазмүндама
мэтінімен таныстырамын. Содан кейін 2 рет оқып шығып, оқушылардың өздеріне жоспар
түзуін тапсырамын. Қолғанат.


Түстен кейін Ерланның атасы ауырып қалды. Ауа райы кілт өзгерді. Күн суыта бастады. Ерланнын экесі мен мамасы жүмыста. Үй іші суи бастаған соң, пешке жағатын отын жару керек болды.

Ерлан қойма ішінен балта тауып алды. Қьісқа қырқылған ағаштың біреуін алып, балтаны сілтеп қалды. Ағаш екіге бөлінді. Екіге бөлінген ағашты тағы да майдалады. Ол бірте-бірте отын жаруға эбден машықтанып алды.

Оң аяғы қақсап ауырған атасы жаюлы төсекке жата салған еді. Көзі ілініп кетіпті. Бір уақытта көзін ашса, күн кешкіріп калған екен. Үйде Ерлан жоқ.

- Ойнап жүр-ау, — деп ойлады атасы орнынан белін ұстай тұрып. Бір кезде сырттан
тарс-тұрс еткен дыбысты қүлағы шалды.


Атасы аяғын жай басып терезеден сыртқа көз тастады. "Жаным-ау, мынау Ерланның өзі ғой. Азаматым менің?"

- Ата, — деді бір кезде Ерлан терезеден қарап түрған атасын байқап, — отын дайын.
Сөйтті де жарылған ағаштың біразын күшағына толтырып үйге кіргізді. Атасы пешке


от жакты. Әп-сэтте үй іші жылына бастады. Пеш үстіне қойылған сүт те пісті.

- Ата, сүт ішемін, — деді Ерлан. Бүл жолы ол сүтке нан турап, тэбеттене ішті. Қас
қарая экесі мен мамасы үйге келді, Жылы үй олардың көңілдерін көтерді.


Отынды Ерлан жарды. Қолғанат болды деген осы, — деп атасы Ерланның арқасынан қакты. Әкесі мен мамасы қуаныштарын жасыра алмай, күлімдеп тұр еді. (Н.Қадырбаев, 200) Сөздік: көзі іліну, машыцтану. Мазмұндау жоспары:

  1. Ерланның атасы ауырды.

  2. Отын жару.

  3. Жылы үй — көңілділік белгісі.

  4. Ерлан — қолғанат.

Сабақ соңында дэптерлерін жинап аламын. Сабақтың корытындысы.

а) Сүрақ қою арқылы жаңа сабақты қорытындылаймын.
э) Оқушылардың білімін бағалаймын.


б) Үйге тапсырма: "Мейірім" атты тақырыпта шағын шығарма жазу.

Тексердім:

15. Сабақтың өтілетін мерзімі:


Пәні: қазақ тілі
Сыныбы: 6
Мұғалім: Ж.Юнусова
Күні: 28.09.2015ж
Сабақтың тақырыбы: Сөз түлғасы. Сабақтың мақсаты:

а) білімділік: оқушыларға сөз тұлғасы жайлы толық түрде түсінік беру.,.
ә) дамытушылық: ой - өрісін, ойлау белсенділігін, сөйлеу шеберлігі, тіл мәдениетін дамыту, сауаттылыққа баулу.

б) тәрбиелік: оқушыларды елін, жерін, Отанын қадірлей білуге, адамгершілікке, еңбексүйгіштікке, тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: қалыпты жаңа сабақ

Сабақтың әдісі: түсіндіру, суреттеу, салыстыру, әңгімелеу, сұрақ-жауап, бекіту, сөздікпен жұмыс, бағалау, қорытындылау.

Сабақтың көрнекілігі: дидактикалык материалдар, кестелер, кеспе қағаздары, т.б. Сабақтың формалары: жеке баламен, топпен, сынып ұжымымен жұмыс жүргізу. Сабақтың типтері: кіріспе, ұйымдастыру кезеңі, үй тапсырмасын сұрау, жаңа сабақты түсіндіру, бекіту, қорытындылау
. Сабақтың барысы:

1) Ұйымдастыру кезеңі.

а) Оқушылармен сәлемдесу.
э) Кезекші мәлімдемесі.

б) Журнал бойынша түгелдеу.

2) Үй тапсырмасын сұрау.

а) Өткен сабақта өтілген ережелерді сұраймын.

э) Жаттығу жұмысының орындалу барысын дәптерлерінен тексеремін

Сұрақ қою арқылы өткен тақырыпты бекітемін.

в) Дэптерлерін алмастырамын.

3)Жана сабақты түсіндіру.

Бүгінгі жаңа сабақта оқушыларға «Сөз тұлғасы» тақырыбы жайлы түсіндіремін.

Сөз түрлі бөлшектерден тұрады. Сөз бөлшектерінің өзіне тэн белгілі бір мағынасы жэне қызметі болады. Мысалы, жолдастьщца деген сөз мынадай төрт бөлшектен тұрады: жол-дас-тыц-ца. Бірінші жол бөлшегі "салған із" немесе "сапар" деген мағынаны білдірсе, оған -дас қосымшасы қосылған жолдас сөзі "серік" деген мағынаны беріп тү_р. Бүл сөзге -тыц қосымшасы жалғанып, адамдар арасындагы қатынас мағынасын білдіретін сөз жасалган. Соңғы -қа бөлшегі бүл сөзге жаңа мағына үстеп тұрған жоқ, басқа сөзбен байланыстыру қызметін атқарып түр.

Сөйтіп, сөздің түлғасы деген ұғымга түбір жэне қосымша деп аталатын бөлшектер кіреді. Сөз жалғыз бір түбірден де (мысалы, үй, әке, бала, т. б.), қосымшалы түбірден де (мысалы, маңдай-ша, өнер-паз, біл-ім, т. б.), екі түбірден де (мысалы, некен-саяц, жацсы-жаман, аццу, Марцакөл, т. б.) қүралады.

Міне, осылайша жаңа сабақты түсіндіріп болған соң жатығу жүмыстарын орындатамын. Алғашқы орындалатын тапсырма: 66-жаттығу. Бұл жаттығу жұмысының шарты мынадай: Сөздерді оқып, олардың құрамын ажыратыңдар да, ауыз-па талдаңдар.

Келесі орындалатын тапсырма: 67-жаттыгу жүмысының шарты:. Жапырагы сарғайган агашқа қарап, күз көрінісін бейнелеп жазыңдар. Сөздерге қосылған қосымшалардың астын сызыңдар. Жазған мөтіндеріңдегі туынды сөздердің жасалу жолын түсіндіріңдер.

Сабақтың корытындысы.

а) Сүрақ қою арқылы жаңа сабақты қорытындылаймын.
э) Оқушылардың білімін бағалаймын.

б) Үйге тапсырма: 68-жаттығу жүмысының орындалу шартын түсіндіремін: Мақал-
мөтелдердегі қосымшалардың түрлерін ажыратыңдар

Тексердім:

16. Сабақтың өтілетін мерзімі:

Сабақтың тақырыбы: Түбір мен қосымша. Сабақтың мақсаты:

а) білімділік: оқушыларға сөз түлғасы жэне түбір мен қосымша жайлы толық түрде түсінік беру.

э) дамытушылық: ой - өрісін, ойлау белсенділігін, сөйлеу шеберлігі, тіл мэдениетін дамыту, сауаттылыққа баулу.

б) тэрбиелік: оқушыларды елін, жерін, Отанын қадірлей білуге, адамгершілікке, еңбексүйгіштікке, тэрбиелеу.

Сабақтың түрі: қалыпты сабақ

Сабақтың әдісі: түсіндіру, суреттеу, салыстыру, эңгімелеу, сұрақ-жауап, бекіту, сөздікпен жүмыс, бағалау, қорытындылау.

Сабақтың көрнекілігі: дидактикалық материалдар, кестелер, кеспе қағаздары, т.б. Сабақтың формалары: жеке баламен, топпен, сынып ркымымен жұмыс жүргізу. Сабақтың типтері: кіріспе, үііымдастыру кезеңі, үй тапсырмасын сұрау, жаңа сабақты түсіндіру, бекіту, қорытындылау. Сабақтың барысы: 1) ¥йымдастыру кезеңі. а) Оқушылармен сэлемдесу.

э) Кезекші мэлімдемесі.

б) Журнал бойынша түгелдеу.

2) Үй тапсырмасын сүрау.

а) Өткен сабақта өтілген ережелерді сүраймын.

ә) Жаттығу жү_мысының орындалу барысын дэптерлерінен тексеремін.

б) Сұрақ қою арқылы өткен такырыпты бекітемін.

в) Дэптерлерін алмастырамын.
3)Жаңа сабақты түсіндіру,


Бүгінгі жаңа сабақта оқушыларға «Түбір мен қосымша» тақырыбы жайлы түсіндіремін.

Сөздің бастапкы мағыналы бөлшегін түбір дейді. Мысалы: жолдастъщ, сауыншылар, мектептердің, көрінген деген сөздердің түбірлері - жол, сау, мектеп, көр. Себебі бүлар қосымшасыз тұрып та белгілі бір магынаны білдіреді: жол - із немесе сапар, сау - сүт алу, мектеп -оқитын орын, көр - көзбен байқау.

Осы түбірлерге жалғанган -дас, -тьщ(жолдастъщ деген сөзде), -ын, -щы (сауыншы деген сөзде), -тер, -дің (мектептердің деген сөзде), -ін, -ген(көрінген деген сөзде) бөлшектері қосымша деп аталады. Қосымша жеке түрганда ешбір мағына білдіре алмайды. Жоғарыдағы -дас, -тың, -ын, т. б. косымшаларда ешбір мағына жок. Кей косымша түбірге қосылғанда сөзге жаңа магына қосады. Мысалы, жол - із я сапар болса, жолдас - жолга бірге шығатын адам я серік дегенді білдіретін жаңа мэнге ие болған сөз; мектеп - оку окитын орын болса, -тер деген косымша сол мектептің біреу емес, көп екенін гана білдіреді.

Қосымша екі түрлі: журнақ жэне жалғау. Жүрнақ өзі жалғанған сөздің мағынасын өзгертеді, ол сөзді басқа сөзбен байланыстырмайды. Жүрнақтың өзі екі түрге бөлінеді: сөз тудырушы жүрнақтар жэне сөз түрлендіруші жүрнақтар. Түбірдің негізгі мағынасын өзгертіп, оган жаңа магына беретін жүрнақты сөз тудырушы жұрнақтар дейді. Мысалы: жол-дас-тьщ, сау-ын-шы деген сөздердегі -дас пен -тың, және -ын мен -шы жүрнактары жаңа сөз тудырып түр.

Жол деген із немесе сапар мағынасын береді. Оған -дас қосымшасы қосылса, жолдас - серік мэніндегі адам, оған -тық қосылса, жолдастық адамдар арасында болатын қарым-қатынас болып шығады. Сау деген сүт алу мэнін беретін, қимылды білдіретін сөз болса, оған -ын косылса, саууға байланысты жаңа мағынадағы заттық үгымды, оган —шы косылып саууды іске асыратын адамды (сондай мамандықтың иесін) білдіреді. Осындай жүрнақтар арқылы жасалған сөздер туынды түбір немесе туынды сөз деп аталады Сөйтіп, жол, сау деген сөздер - негізгі түбірлер де, жолдас, жолдастьщ, сауын, сауыншы деген сөздер - ту-ынды түбірлер.

Бір сөзге бірнеше жүрнақ жалғана береді. Бір түбірден жасалған эр түрлі сөздер түбірлес сөздер деп аталады. Мысалы, өнім, өндіріс, өніс, өнгіш сияқты сөздердің негізгі түбірі - өн.

Міне, осылайша жаңа сабақты түсіндіріп болған соң, жаттығу жұмыстарын орындатамын. Алғашқы орындалатын тапсырма: 69-жаттығудың шарты мынадай: 1. Оқып шығып, мэтіндегі негізгі ойды анықтаңдар. 2. Мөтінде кандай елдік дэстүр көрініс тапкан? Өздерің білетін окигалармен байланыстырып эңгімелеңдер.

Сөйлемдердегі қарамен жазылған сөздердің түрін (жұрнақ па, жалғау ма) ажыратыңдар.

Келесі орындалатын тапсырма: 70-жаттығу жұмысының шарты: Берілген сөздерден жүрнақ аркылы туынды түбір жасап, дәптерлеріңе жазыңдар.

Келесі тапсырма:71-жаттығудың шарты: Сөздердің түбірі мен қосымшаларын дефис арқьшы ажыратып жазыңдар.

Тапсырма: Қарамен жазылган сөздерді катыстырып шағын мэтін қүраңдар.

Келесі тапсырма: 72-жаттыгудың шарты: Төмендегі сөздерге қосымшалар жалғап, сөйлем құрап жазыңдар.

Келесі тапсырма: 73-жаттыгудың шарты: Төмендегі сөздерді үлгіде көрсетілгендей етіп үш бағанға бөліп жазыңдар.

Келесі орынбалатын тапсырма: 74-жаттығу. Бес макал-мөтел тауып жазып, ондагы түбірге қосылған қосымшалардың түрлерін ажыратыңдар.

Қазіргі цазац тілі - көне түркі тілдік цүбылыстардыц, заңдыльщтардың дені сол көпе тілден бастау алады. Бүдан былап мен сендерге көне туркі тілініц айнасы - Орхон-Енисей ескерткіштеріндегі грамматикалъщ заңдылыцтармен де таныстырып отырамын.

Орхон-Енисей ескерткіштеріндегі сөздерді де түлғасына қарай түбір сөз, туынды сөз, қос сөз, біріккен сөз, күрделі сөздер деп бес топқа бөлуге болады.

1. Түбір сөздер. Ескерткіштерде жалаң түбірден түратын сөздер темендегідей болып келеді:

  1. жалғыз ғана дауысты дыбыстан түратын сөздер, мысалы, ы - бүта (өсімдік): Ы бар бас
    асдымыз (Бүтасы бар шыңнан астық);


  2. дауысты+дауыссыз дыбыстан түратын сөздер: аз (аз), еб (үй), іч (іш);

  3. дауыссыз +дауысты дыбыстан түратын сөздер: бу (бүл), те (де, айт), ку (дыбыс), т. б.;

4) дауысты жэне дауыссыз дыбыстар араласып келген сөздер: апа(апа), йурт(жүрт),
кіші(кісі), інгек(сиыр), будун (халық), қаған(каған, хан), т. б.


Туынды сөздер. Ескерткіштерде жұрнақ. жалғану арқылы жасалған жаңа сөздер де бар. Мысалы: айгучы (кеңесші), атлыг (атты), йерчі (жершіл), күчліг (күшті).

Міне, осылайша жаттығу жүмыстарын орындап, Орхон—Енисей ескерткіштері жайлы түсінік беріп болған соң қосымша сүрақтар мен тапсырмалар беремін. Пысықтауға арналған сұрақтар.

  1. Сөздердің жасалуы мен сөздік күрамының арасында қандай байланыс бар?

  2. Түбірге қосымша қосылу аркылы кандай сөздер жасалады?

  3. Түбірдің негізгі белгісі кандай?

  4. Түбір мен косымшаның айырмашылыгы қандай?

5. Қосымшаның қандай түрлері бар? Олардың бір-бірінен айырмашылыгы неде?

6. Туынды түбір деген не?

7. Туынды түбір мен негізгі түбірдің айырмашылыгы қандай?
8. Түбірлес сөздер деген не?


Сабақтың қорытындысы.

а) Сүрақ қою арқылы жаңа сабақты қорытындылаймын.
э) Оқушылардың білімін бағалаймын.


б) Үйге тапсырма: 74-жаттығу жұмысының орындалу шартын түсіндіремін: Бес
макал-мөтел тауып жазып, ондагы түбірге қосылған қосымшалардың түрлерін ажыратыңдар.


Тексердім:

17. Сабақтың өтілетін мерзімі:

Сабақтың тақырыбы: Дара сөздер мен күрделі сөздер. Сабақтың мақсаты:

а) білімділік: оқушыларға сөз түлғасы жэне дара сөздер мен күрделі сөздер жайлы
толық түрде мэлімет беру.


1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   38

Похожие:

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
Республикасы Білім және ғылым министрлігі Ғылым комитетінің Ш. Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты 2015 ж. 29 қазанында...
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
Республикасы Білім және ғылым министрінің 2011 жылдың 17 маусымындағы №261 бұйрығымен бекітілген магистратура мен докторантураға...
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconДиссертациямен Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Орталық ғылыми кітапханасында танысуға болады
Жұмыс Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің қазақ әдебиеті...
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconДиссертациямен Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Орталық ғылыми кітапханасында танысуға болады
Жұмыс Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің қазақ әдебиеті...
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі білім және ғылым саласындағы бақылау комитеті
Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Білім және ғылым саласындағы бақылау комитеті Алқасының 2003 ж. 23 маусымдағы (№8 хаттама)...
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
Республикасы Білім және ғылым министрінің 09. 07. 2010 жылғы №367 бұйрығымен бекітілген
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Республикасы Білім және ғылым министрінің 09. 07. 2010 жылғы №367 бұйрығымен бекітілген
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
Республикасы Білім және ғылым министрінің 09. 07. 2010 жылғы №367 бұйрығымен бекітілген
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан Республикасы Білім және ғылым саласындағы бақылау комитеті төрағасының
Республикасы Білімжәне ғылым министрлігі Білім және ғылымсаласындағы бақылау комитеті ұсынатын ғылыми баспалар тізбесі
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconЖарғы Мемлекеттік оқу орны №205 қазақ орта мектебі
Білім беру мекемесіне жатады. Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 27 шілдедегі №319-ііі «Білім туралы»Заңы негізінде қызмет атқарады....
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzdocs.docdat.com 2012
обратиться к администрации
Документы
Главная страница