Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі




НазваниеҚазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
страница2/38
Дата конвертации14.02.2016
Размер3.71 Mb.
ТипДокументы
источникhttps://45minutkz.files.wordpress.com/2015/10/d0b0d0b7d0b0__-d182c2a6d0bbc2a6-6-d181d18bd0bdd18b
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   38
Жаңа сабаққа дайындық.

э) Үй тапсырмасын сүрау.

  1. Өткен сабақта өтілген ережені сүрау.

  2. Жаттығу жүмысының орындалу барысын дэптерлерінен тексеру.

  3. Дэптерлерін алмастыру.

  4. Оқушылардың берген жауаптарына қарай білімдерін бағалау.

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Бүгінгі жаңа сабақта оқушыларға «Қазақ тілінің қоғамдық рөлі» тақырыбы жайлы түсіндіремін.

Адам баласы ес білген кезінен бастап айналадағы жаңа үғымдарды ана тілі арқылы қабылдап, олардың мэнін түсіне бастайды. Қоғамдық, элеуметтік, мэдени, рухани байлықтарды адам ана сүтімен бірге қабылдап, туған тілі арқылы игеріп, игілігіне жаратады. Ана тілі аркылы адамдар бір-бірімен сөйлесіп, ойын жеткізеді, пікір алысады. Ана тілінде халқымыздың өрісін көрсететін эдеби, мәдени туындылар жасалады.

Ана тілі -халқымыздың өмір сүріп, қоғамды жаң-жақты дамытып отыруынын эрі көрінісі, эрі кепілі. Өйткені, біріншіден, ана тілі халқымыздың (қазақ халқының) дүниеге

келіп, өмір сүруіне тікелей байланысты, екіншіден, ана тілін ұмытып, ана тілінде сөйлемеген, ана тілінде тэлім-тэрбие ала алмаған халықтың келешегі жоқ. Себебі ол халық біртіндеп тарих сахнасынан шығып қалады.

Өз ана тілін білмеген, қадірлемеген адам өзін дүниеге экелген, мэпелеп өсірген анасын да, ел-жұртын да, Отанын да сүйе алмайды.

Тіл, ең алдымен, адамдар арасындағы қатынас қүралы болғандықтан, ол белгілі бір адамдар арасында, қоғамда өмір сүреді де, сол ортада қоғамдық қызмет атқарады. Тілдің адамдар арасындағы қатынас қүралы болуы деген сөз - адамның бір-біріне ойын жеткізіп, түсініп алуы, сөйтіп, бір-бірімен қатынас жасауы, сөйлесуі. Мысалы, мұғалімнің сабақ түсіндіруі, одан оқушының жаңа үғымдар арқылы білім алуы, түсінбегенін мүғалімнен сүрауы немесе оқушының сабақ айтуы, білгенін түсіндіруі, мұғлімнің сүрақ қоюы, оқушының оған жауап беруі - осының бэрі тілдің қатынас қүралы болуы арқылы іске асады.

Қазақ тілінің қоғамдьщ ызметі үй ішінде отбасы мүшелерінің арасындабір-бірімен түсінісіп, сөйлесу үстінде, оқу орындарында білім алу, тэрбие беру істерінде, жұмыс орнында, үжымда адамдардың бір-бірімен қатынас жасауы кезінде жүзеге асады. Осыған байланысты қазақ тілі оқу-ағарту, білім-тэрбие саласында, мэдени өмірде (мысалы, театр, концерт, ойын-сауық кештері жэне т. б.), қоғамдық-саяси емірде (эр түрлі ресми жиындар, қүрылтай, жиналыстар), ғылым саласында, іс-қағаздар ісінде, т. б. өз міндетін атқарып, халқына қызмет істеп келеді.

Жастайынан қиялыңды қияға өрлеткен ғажайып ертегілер, шыншыл да сыршыл аңыз-эңгімелер, ерлікті, елдікті дэріптеген батырлар жырлары, шынайы махаббатты мүрат еткен эсем де әсерлі ғашықтық, лиро-эпостық жырлар, береке-бірлікті мақсат еткен өткір де өміршең шешендік сөздер, халық даналығы - мақал-мэтелдер ана тілінде дүниеге келіп, эрбір адамға сол ана тілінде жетіп отырады. Ана тілінде тараған осындай халык мұраларынан ғибрат аласың, оларды өміріңе өнеге етесің. Одан жақсы, жаманды танып эсерленесің, білуге, білім алуға деген қүштарлығың артады. Абайдың даналығына, Махамбеттің батылдығына, Бүқардың ақылгөйлігі мен халкына деген жанашырлығына, Абылайдың данышпандығына, Бөгенбай мен Қабанбайдың ерліктеріне сүйсініп, рухани өміріңе азық етесің. Сондықтан ана тілінің қиын тағдыры үшін күйінуге де, өсіп-өркендесе шаттануға да тиіс боласың.

Ана тіліңнің күші мен қүдіретін туған халқымыз эуелден-ақ бағдарлап, сөз өнерін бар өнердің басы деп санады. Мысалы, "Өнер алды - қызыл тіл", "Тіл тас жарады, тас жармаса, бас жарады", "Түгел сөздің түбі бір, түп атасы -Майқы би", "Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні бар", "Аңдамай сөйлеген ауырмай өледі", "Ердің құнын екі ауыз сөзбен бітірген", т. б. сөздер халқымыздың орынды сөзге қандай мэн бергенін көрсетеді. Ата-бабаларымыз өзінің асыл мүрасы - тіл өнерін келер ұрпағына жеткізіп, оны аялап, қастерлеуді тапсырып отырған.

Оқушылар, сендер осы ата мүрасының бүгінгі иесісіңдер. Сондықтан ана тілінде дүрыс сөйлеп, дүрыс жаза білу эр адамның азаматтық парызы болып саналады.

Міне, осылайша жаңа сабақты түсіндіріп болған соц жаттығу жүмыстарын орындатамын. Алғашқы орындалатын тапсырма: 1-жаттығу жүмысының орындалу шартын түсіндіремін: Ана тілі, сөз өнері туралы төмендегі мақал-мэтелдердің мэнін айтып беріңдер. Тіл жайында басқа тағы қандай мақал-мәтелдер білесіңдер?

Келесі орындалатын тапсырма: 2-жаттығу жүмысының шарты: Тіл туралы айтқан ақын ойларын түсіндіріңдер. Толғауы тоқсан қызыл тіл тіркесінің мэнін таратьш айтыңдар. Абай өлеңдеріндегі ауыспалы мағынада колданылып түрған сөздерді теріп жазыңдар.

Сабақтың қорытындысы:

  1. Сүрақ қою арқылы жаңа сабақты қорытындылаймын.

  2. Оқушылардың берген жауаптарына қарай білімдерін бағалаймын.

  3. Үйге тапсырма: өзіндік жүмыс: тіл туралы мақал-мәтелдер, ақындардың айтқан
    нақыл сөздерін жазып келіңдер.


Тексердім:

3. Сабақтың өтілетін мерзімі:

Сабақтың такырыбы: Әдеби тіл жэне оның нормалары. Сабақтың мақсаты:

а) білімділік: оқушыларға эдеби тіл жэне оның нормалары жайлЬі толық
мәлімет бере отырып олардың ой-пікірін қалыптастыру.


ә) дамытушылық: ой-өрісін, ойлау белсенділігін, сөйлеу шеберлігін, тіл мэдениетін дамыту, сөздік қорын молайту.

б) тәрбиелік; елін, жерін, Отанын қадірлеуге, адамгершілікке, адалдыққа,
еңбексүйгіштікке тэрбиелеу.


Сабақтың түрі: қалыпты сабақ.

Сабақтың әдісі: түсіндіру, суреттеу, салыстыру, сұрақ-жауап, сөздікпен жү_мыс, бағалау, бекіту, қорытындылау.

Сабақтың көрнекілігі: дид. материалдар, кестелер, кеспе кағаздары, тірек сызбалар.

Сабақтың формалары: жеке баламен, топпен, сынып үжымымен жүмыс жүргізу.

Сабақтың типтері: үйымдастыру кезеңі, үй тапсырмасын сүрау, жаңа сабақты түсіндіру, қорытындылау, бағалау.

Сабақтың барысы:

а) ¥йымдастыру кезеңі.

  1. Сэлемдесу.

  2. Кезекші мэлімдемесі.

  3. Журнал бойынша түгелдеу.

  4. Жаңа сабаққа дайындық.

э) Үй тапсырмасын сү_рау.

  1. Өткен сабақта өтілген ережені сұрау.

  2. Жаттығу жүмысының орындалу барысын дэптерлерінен тексеру.

  3. Дэптерлерін алмастыру.

  4. Оқушылардың берген жауаптарына карай білімдерін бағалау.

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Бүгінгі жаңа сабақта оқушыларға «Әдеби тіл жэне оның нормалары» тақырыбы жайлы түсіндіремін.

Тілді бір адам ғана жасамайды жэне эркім өз білгенінше сөйлей бермейді. Тіл өзі қызмет ететін адамдардың бэріне ортақ, түсінікті болуы керек. Ондай жалпыға ортақ тілді эдеби тіл дейді. эдеби тілдің түрақты нормалары болады. Сол нормалар арқылы да эдеби тіл көпшілікке түсінікті эрі бэріне ортақ болып келеді. Көркем эдебиет тілі, ғылыми эдебиеттер тілі, баспасөз тілі — бәрі де әдеби тілде жазылады. Тілді әдеби етіп тұратын нормалар эр түрлі. Лексикалыц норма - сөзді мағыналарына сәйкес қолдану, грамматикалыц норма -грамматикалық түлғалардың орынды жүмсалуы, фонетикальщ норма - дыбыстардың дұрыс қолданылуы.

Әдеби тіл екі түрде өмір сүреді. Оның бірі- ауызша тіл, екіншіс! - жазбаша тіл. Ауызша тіл үй іші, отбасында ғана емес, телерадио хабарларында, жиын-жиналыстарда сөйлеу, адамдардың бір-бірімен бетпе-бет сөйлесуі, диалог арқылы, мүғалімнің сабақ түсіндіруі, оқушының жауабы жэне т. б. арқылы көрінеді. Жазбаша тіл ойды қағазға жазу арқылы көрінеді. Әр түрлі кітаптар, көркем шығармалар, оқулықтар, газет-журналдар, ғылыми еңбектер жэне т. б. жазбаша тіл арқылы беріледі. Ауызша, яғни сөйлеу тілінің өз нормалары болады. Ауызша тілдің нормалары орфоэпияльщ нормалар деп аталады. Онда сөздердің бір-бірімен тіркесіп қолданылуындағы бірізділік, үндестік сақталып отырады. Мысалы, Ац үйден шыга келді әнші жігіт деген сөйлем орфоэпиялық норма бойынша: Аг үйдөн шыга гелді әнші жігіт болып айтылады. Екінші сөздегі бірінші у дауысты дыбысының эсерінен алдыңғы ак сөзінің соңғы қатаң қ дыбысы үяңданып, ғ болып, үйден деген сөздің бірінші буынындағы у деген еріндік дауысты дыбыстың эсерінен шығыс септіктің жалғауындағы (-ден) езулік дауысты е еріндік ө дыбысына айналып, үйдөн болса,

келді деген сөздің бірінші к дыбысы алдыңғы сөздің соңғы дауысты а дыбысының әсерінен ұяңданып, г болып (гелді) айтылады. Ал жазуда олар ескерілмейді, орфографиялық норма негізінде жазылады. Сөздердің дүрыс айтылу нормалары орфоэпиялық сөздіктерде беріледі де, дүрыс жазылу нормалары орфографиялық сөздіктерде көрсетіледі.

Міне, осылайша жаңа сабақты түсіндіріп болған соң жаттығу жүмыстарын орындатамын. Алғашқы орындалатын тапсырма: 6-жаттығу жүмысының орындалу шартын түсіндіремін: Газет немесе журналдағы тіл туралы жазылған бір мэтінге орфографиялық, орфоэпиялық нормалар бойынша талдау жасаңдар. Келесі орындалатын тапсырма: Сұрақтар мен тапсырмалар.

  1. Баланың тілі, ең алдымен, ана тілінде шығады дейміз. Осының себебі туралы
    ойланып, пікірлеріңді айтыңдар.


  2. Ана тілі деген үғымды сен қалай түсінесің: ол сені дүниеге экелген ананның тілі ме,
    элде өзің өкілі болып саналатын халқыңның тілі ме? Туған тіл дегенді қалай түсінесің?


  3. Ана тілі арқылы нені үйреніп, білесіңдер?

  4. Мэдени жэне рухани байлық дегенді қалай түсінесіңдер?

  5. Ана тілінде білім, тэрбие алу дегенді қалай түсінесіңдер?

6. Ана тілін білмеген адам туған халқын, Отанын, елін сүйе ала ма?

  1. Ана тілінде бізге көнеден жеткен даналық, шешендік, ерлік, елдік, өнер, білім
    туралы қандай сөздерді (шығармаларды) білесіңдер?


  1. Ана тілінің қадір-қасиеті туралы өз ойларыңды жазыңдар.

9. Қазақ тілінің қоғамдық қызметі дегенді қалай түсінесіңдер?
Сабақтың қорытындысы:


  1. Сүрақ қою аркылы жаңа сабақты қорытындылаймын.

  2. Оқушылардың берген жауаптарына қарай білімдерін бағалаймын.

  3. Үйге тапсырма: өзіндік жү_мыс: Ана тілінде бізге көнеден жеткен даналық,
    шешендік, ерлік, елдік, өнер, білім туралы қандай сөздерді (шығармаларды) оқып, түсінігін
    айту.


Тексердім:

4. Сабақтың өтілетін мерзімі:

Сабақтың тақырыбы: Әдеби тіл мен мэтіннің байланысы. Сабақтың мақсаты:

а) білімділік: оқушыларға эдеби тіл мен мэтіннің байланысы жайлы толық
мәлімет бере отырып олардың ой-пікірін қалыптастыру.


э) дамытушылық: ой-өрісін, ойлау белсенділігін, сөйлеу шеберлігін, тіл мэдениетін дамыту, сөздік қорын молайту.

б) тәрбиелік; елін, жерін, Отанын қадірлеуге, адамгершілікке, адалдыққа,
еңбексүйгіштікке тэрбиелеу.


Сабақтың түрі: қалыпты сабақ.

Сабақтың эдісі: түсіндіру, суреттеу, салыстыру, сүрақ-жауап, сөздікпен жұмыс, бағалау, бекіту, қорытындылау.

Сабақтың көрнекілігі: дид. материалдар, кестелер, кеспе қағаздары, тірек сызбалар.

Сабақтың формалары: жеке баламен, топпен, сынып үжымымен жүмыс жүргізу.

Сабақтың типтері: үйымдастыру кезеңі, үй тапсырмасын сүрау, жаңа сабақты түсіндіру, қорытындылау, бағалау.

Сабақтың барысы:

а) Үйымдастыру кезеңі. р

1. Сэлемдесу.

  1. Кезекші мэлімдемесі.

  2. Журнал бойынша түгелдеу,

  3. Жаңа сабақка дайындық.

э) Үй тапсырмасын сұрау.

  1. Өткен сабақта өтілген ережені сүрау.

  2. Жаттығу жүмысының орындалу барысын дэптерлерінен тексеру.

  3. Дэптерлерін алмастыру.

  4. Оқушылардың берген жауаптарына қарай білімдерін бағалау.

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Бүгінгі жаңа сабақта оқушыларға «Әдеби тіл мен мэтіннің байланысы» тақырыбы жайлы түсіндіремін.

Әдеби тілдің өмір сүріп, дамуы, қоғамдық қызметі негізінен жазба эдебиетпен байланысты. эдеби тілдің эр түрлі қасиеттерін, мысалы, нормалық, жүйелік сипаттарын, дамуын, қоғамдық қызметтерінің алуан түрлі екенін танып-білу үшін жазба эдебиеттің әр түрінен мысалдар келтіріп отырмын. Ол мысалдар жеке сөйлемдер ғана емес, үлкен-үлкен үзінділер болып та келеді. Әдетте ондай үзінділерді мәтін деп атайды. Яғни, мэтін деп айтылған ой-пікірдің, белгілі бір шығармашылық жүмыстың, біреудің шығармасының не оның үзіндісінің қағазға түскен немесе ауызша айтылған түрін айтады. Мэтін өзара байланысты бірнеше сөйлемнен түрады да, олардағы ойлар жинақталып келіп, автордың (жазушының, ғалымның, зерттеушінің жэне т. б.) белгілі бір пікірін, көзқарасын білдіреді. Ол көркем шығарма да, публицистикалық шығарма да, ғылыми еңбек те болуы мүмкін. Ғылыми еңбек әр түрлі ғылым саласына, мысалы, биология, астрономия, экономика, медицина, химия, математика, тіл білімі, тарих, эдебиет, физика, техника жэне т. б. қатысты болып келеді.

Мэтіннен эдеби тілдің сөздік қүрамын, сөз байлығын, сөз қолданылуының мағыналық ерекшеліктерін, арнайы сөздердің, терминдердің, жаңа сөздердің, жергілікті сөздердің, басқа тілден сөз алу, түрақты тіркестер мен мақал-мэтелдердің қолданылу сипатын көріп, айқындаймыз.

Тілдің негізгі мағыналы бөлшегі сөздер (лексика) екені, ал оның өзі жеке дыбыстардан түратыны белгілі. Дыбыстардың қолданылу ерекшеліктері мен сипаты да, дыбыстық (үндестік) заңдылықтарының қолданылу шеңбері де мэтіннен жэне содан алынған жеке сөйлемдер мен сөздердің қолданылуынан көрініп отырады.

Тіл ойды білдірумен байланысты болса, ойды білдіре алатын ең кіші тілдік бөлшек — сөйлем. Сөйлемнің құрылымы мен құрылысы, сөздердің бір-бірімен байланысқа түсіп барып сөйлем қүрауы, жеке сөздердің сөйлем ішінде синтаксистік қызмет атқарып, сөйлем мүшесі болуы, сөйлемнің түрлері, төл сөз, сөздердің жасалуы мен оның жолдары жэне т. б. тілдік қүбылыстар мэтіннен, мэтінді құрайтын жеке сөйлемдерден көрініп отырады да, солар арқылы түсініліп айқындалады.

Адамдар бір-бірімен тіл арқылы түсінісетін болса, сол тілдің басты құралы - сөз. Яғни, сөз дегеніміз - заттың, түрлі құбылыстың, қимыл-эрекеттердің атауы. Әрбір сөздің білдіретін жеке үғымы болады. Мысалы, ңар деген сөздің білдіретін ұғымы - түеі ақ, салқын, еріп, суға айналатын зат. Парта - ағаштан жасалған окушының мектептегі қүралы, отыратын орны.

Міне, осылайша жаңа сабақты түсіндіріп болған соң жаттығу жұмыстарын орындатамын. Алғашқы орындалатын тапсырма: 4-жаттығу жүмысының орындалу шартын түсіндіремін: Берілген сөздердің қандай ұғымды білдіретінін, яғни мағынасын анықтаңдар. Синоним сөздерді іріктеп алып, солар бойынша бірнеше сөйлем не шағын мэтін құраңдар.

Келесі орындалатын тапсырма: 5-жаттығу жұмысының шарты: Өлеңді мэнерлеп оқыңдар. Ауыспалы мағынаға ие болып түрған сөздерді теріп жазыңдар.

Келесі орындалатын тапсырма: 6-жаттығу жүмысының шарты: Байырғы түбір сөздерді, жүрнақ арқылы жасалған сөздерді, сөздердің бірігуі, қосарлануы, тірКесуі арқылы жасалған сөздерді баған-баған бойынша бір-бірінен ажыратып жазыңдар.

Келесі орындалатын тапсырма (ауызша түрде): 7-жаттығу жүмысының шарты: Мэтінді мэнерлеп оқып, ондағы орыс тілінен енген сөздерді атаңдар. Мэтіндегі ой бөліктерін

анықтаңдар. Мэтінде қай жылдардағы оқиға көрініс тапқан? Орыс сөздерінің ену себебін айтыңдар.

Келесі орындалатын тапсырма: 8-жаттығу жүмысының шарты: Орыс тілінен енген мына сөздерді қатыстырып сөйлемқүраңдар.

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   38

Похожие:

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
Республикасы Білім және ғылым министрлігі Ғылым комитетінің Ш. Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты 2015 ж. 29 қазанында...
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
Республикасы Білім және ғылым министрінің 2011 жылдың 17 маусымындағы №261 бұйрығымен бекітілген магистратура мен докторантураға...
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconДиссертациямен Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Орталық ғылыми кітапханасында танысуға болады
Жұмыс Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің қазақ әдебиеті...
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconДиссертациямен Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Орталық ғылыми кітапханасында танысуға болады
Жұмыс Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің қазақ әдебиеті...
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі білім және ғылым саласындағы бақылау комитеті
Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Білім және ғылым саласындағы бақылау комитеті Алқасының 2003 ж. 23 маусымдағы (№8 хаттама)...
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
Республикасы Білім және ғылым министрінің 09. 07. 2010 жылғы №367 бұйрығымен бекітілген
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Республикасы Білім және ғылым министрінің 09. 07. 2010 жылғы №367 бұйрығымен бекітілген
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
Республикасы Білім және ғылым министрінің 09. 07. 2010 жылғы №367 бұйрығымен бекітілген
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconҚазақстан Республикасы Білім және ғылым саласындағы бақылау комитеті төрағасының
Республикасы Білімжәне ғылым министрлігі Білім және ғылымсаласындағы бақылау комитеті ұсынатын ғылыми баспалар тізбесі
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі iconЖарғы Мемлекеттік оқу орны №205 қазақ орта мектебі
Білім беру мекемесіне жатады. Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 27 шілдедегі №319-ііі «Білім туралы»Заңы негізінде қызмет атқарады....
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzdocs.docdat.com 2012
обратиться к администрации
Документы
Главная страница