Мазмұны Кіріспе І тарау. Салықтың экономикалық мәні, мазмұны, атқаратын қызметтері, түрлері және шет елдердің салық салу тәжірибесі




НазваниеМазмұны Кіріспе І тарау. Салықтың экономикалық мәні, мазмұны, атқаратын қызметтері, түрлері және шет елдердің салық салу тәжірибесі
страница2/12
Дата конвертации12.02.2016
Размер1.24 Mb.
ТипДокументы
источникhttp://massaget.kz/userdata/users/user_21/1366194937.doc
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12

1. 2 Қазақстан Республикасында салықтардың атқаратын қызметтері, олардың түрлері


Салықтардың мәнін толық түсіну үшін олардың экономикалық маңызын түсіну қажет. Ал салықтардың экономикалық маңызы олардың атқаратын қызметіне тікелей қатысты.

Салықтардың мынадай негізгі қызметтері бар:

  • фискалдық

  • реттеушілік

  • бақылаушылық

Салықтардың бірінші қызметі – фискалдық немесе бюджеттік қызмет. Бұл қызмет арқылы мемлекеттік бюджеттің кіріс бөлімі құрылып, салықтардың қоғамдық міндеті артады. Себебі, салықтар мемлекеттік бюджеттің кірісін топтастыра отырып, әлеуметтік, әскери, қорғаныс, тағы басқа да шаралардың іске асуын қамтамасыз етеді. Мемлекеттік бюджеттің кіріс көзін құрайтын негізгі қаржылық көздер – салықтар. Салық өндірістің дамуына барынша өз ықпалын тигізіп, өндірушілердің ынтасын арттыруға жағдай жасауы қажет.

Салықтардың екінші маңызды қызметі ол, реттеушілік қызметі.

Реттеушілік қызметі салық механизмі арқылы іске асырылады. Оның ішіндегі негізгі тетіктер салық ставкалары мен салық жеңілдіктері. Салықтық реттеудің тетіктері тек қана өндірістің дамуын реттеп қана қоймай, сонымен қатар ақша және баға саясаты, шетелдік инвесторларды ынталандыру, шағын және кіші кәсіпкерлікті дамыту жұмыстарын жүзеге аысруы қажет. Әрине салықтық реттеу тетіктері тиімді қызмет атқару үшін олардың басқа да экономикалық тетіктерімен тығыз байланыста болуы керек.

Салық мөлшерін көбейту мақсатында салық ставкаларын шектен тыс жоғары деңгейде белгілеу өндірістің тоқтауына, өндірушінің өз ісіне деген ынтасын жоғалтуына әкеліп соғатыны көптеген ғалымдар еңбектерінде тұжырымдалып, дәлелденген. Мысалы, табыс салығын салғанда, салық ставкасының деңгейі 35-40 пайыздан аспауы қажет.[7]

Салық механизмін, оның ішінде салық ставкаларының деңгейін зерттеген ғалымдардың тұжырымдары мынаны дәлелдейді.

  • егер төленетін салық мөлшері салық төлеуші табысының 50% -нан асып кетсе, онда ол өндірістің тоқтап қалуына әкеліп соқтырады;

  • егер салық мөлшері салық төлеуші табысының 45-50%-ы аралығында болса, онда жай ұдайы өндіріске әкеледі.

  • егер салық мөлшері, салық төлеуші табысының 35-40%-ы мөлшері аралығында болса, онда ұлғаймалы ұдайы өндіріске әкеледі.

Қазақстан Республикасында корпорациялық табыс салығының қазіргі кездегі ставкасы 30%, ал ауылшаруашылығындағы өндіріс орындары үшін 10%.

Шаруашылық субъектілер мен халықтар табысының бір бөлігін мемлекеттің орталықтандырылған қаржы көздеріне айналдыру салықтардың ұдайы өндірістегі қызметін көрсетеді.

Бұл қызметтің іс-әрекетінің көлемін жалпы ішкі өнімдегі салықтардың алатын үлес салмағы арқылы көруге болады.

Салықтардың келесі негігі қызметі ол бақылаушылық қызметі, яғни салықтық бақылау.

Салықтардың бақылаушылық қызметі арқылы салық механизмінің қызмет етуінің тиімділігі бағаланады, қаржы ресурстарының қимылына бақылау ісі жүргізіледі, салық жүйесі мен бюджет саясатын жетілдіру жолдары қарастырылады. Салықтық бақылауды тиімді жүргізу арқылы салықтық тәртіпті қатаң сақтау, салық төлеушілердің заңға сәйкес төлейтін салықтары мен алымдарын толық және уақытылы бюджетке төлеп отыруы қамтамасыз етіледі.

Салықтардың түрлеріне келетін болсақ, қазіргі кезде Қазақстан Республикасында олардың 9 түрі бар, сонымен қатар бұлардың құрамына 2005 жылдың 1-ші қаңтарынан салықтың тағы бір түрі енгізілді. Бұл – экспортқа шығарылатын шикімұнай мен газ конденсатына рента салығы болып табылады.

Елімізде осы аталған салық түрлерінің алатын орны өте зор, өйткені олар мемлекеттік бюджетті толықтырудың негізгі қаржылық көзі болып табылады.

Салық ісін тиімді ұйымдастыру мақсатында салықтарды белгілі топтарға бөліп жіктейміз.

Салықтарды мынадай ерекшелік белгілері бойынша жіктейміз:

    1. Салық салу объектісіне байланысты;

    2. Қарауына қарай;

    3. Салық салу органына байланысты;

    4. Экономикалық ерекшелігіне байланысты;

    5. Салық салу объектісін бағалау дәрежесіне қарай;

Салық салу объектісіне қарай салықтар тікелей және жанама салықтар болып жіктеледі.

Тікелей салықтар тікелей табысқа немесе мүлікке салынады.

Тікелей салықтарға мынадай салықтар жатады:

  • корпорациялық табыс салығы;

  • жеке табыс салығы;

  • жер салығы;

  • көлік құралдарына салынатын салық;

  • мүлік салығы;

  • жер қойнауын пайдаланушыларға салынатын салық;

  • әлеуметтік салық.

Жанама салықтарды тұтынушы төлейді. Тауар немесе қызмет бағасына алдын ала салық енгізілгендіктен, іс жүзінде оны бюджетке сатушы аударады.

Жанама салықтарға мыналар жатады:

  • қосылған құнға салынатын салық;

  • акциздер;

Бюджетке түскен соң қолданылатын белгісіне қарай салықтар жалпы және арнайы болып жіктеледі.

Жалпы салықтар бюджетке түскен соң, жалпы мақсатта жұмсалады.Оған корпорациялық табыс салығы, қосылған құнға салынатын салық және т.б.

Арнайы салықтар бюджетке түскен соң, алдын ала белгіленген нақты шараларға жұмсалды. Мысалы, көлік құралдарына салынатын жол қорын құруға жұмсалады.

Салық салу органына байланысты салықтар жалпы мемлекеттік және жергілікті болып бөлінсе, экономикалық белгісіне қарай табысқа салынатын салық және тұтынуға салынатын салық болып жіктеледі.

Табысқа салынатын салықтар салық төлеушінің кез келген салық салынатын объектісінен түсетін табысынан алынады. Олардың санатына мына салықтар кіреді: табыс салығы, пайдаға салынатын салық.

Тұтынуға салынатын салықты салық төлеуші тауар немесе қызмет құнын төлеген кезде төлейді. Оған қосылған құнға салынатын салық пен акциздер жатады.

Салық салу объектісін бағалау дәрежесіне қарай салықтар нақтылы және дербес болып бөлінеді.

Нақтылы салықтар салық төлеушінің салық салынатын объектісінің сыртқы белгісіне қарай салынады. Оған жер салығы, мүлік салығы жатады.

Дербес салықтар салық төлеушінің салық салынатын объектісінен алатын табыс мөлшеріне байланысты салынады. Оған корпорациялық табыс салығы, жеке табыс салығы жатады.

Енді салықтарыдың негізгі түрлеріне толығырақ тоқталып өтейік.

Корпорациялық табыс салығы – заңды тұлғалардың табысына салынатын жалпы мемлекеттік тікелей салық.

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі мен мемлекеттік мекемелерді қоспағанда, Қазақстан Республикасының резидент заңды тұлғалары, сондай – ақ, Қазақстан Республикасында тұрақты мекеме арқылы қызмет жасайтын немесе Қазақстан Республикасындағы көздерден табыс алатын резидент емес заңды тұлғалар корпорациялық табыс салығын төлеушілер болып табылады. Салық салу объектісіне: салық салынатын табыс, төлем көзінен салық салынатын табыс жатады, сонымен қатар Қазақстан Республикасында қызметін тұрақты мекеме арқылы жүзеге асыратын резидент емес заңды тұлғаның таза табысы жатады.

Салық салынатын табыс дегеніміз жылдық жиынтық табыс пен заңға сәйкес алынатын шегерістердің айырмасы.

Салық кезеңі ішінде төленетін корпорациялық табыс салығы бойынша аванстық төлемдер сомаларын салық төлеуші, өткен салық кезеңі үшін корпорациялық табыс салығы бойынша декларацияда көрсетілген нақты салық міндеттемесі сомасын негізге алып, ағымдағы салық кезеңі үшін корпорациялық табыс салығының болжамды сомасын ескере отырып, есептеп шығарады.

Корпорациялық табыс салығы бойынша декларация тапсырылғанға дейінгі кезеңдердегі аванстық төлемдер сомалары өткен салық кезеңі үшін төленген орташа айлық аванстық төлемдер мөлшерінде есептеп шығарылады.

Салық кезеңінің қорытындысы бойынша залал шеккен немесе салық салынатын табысы жоқ салық төлеушілер корпорациялық табыс салығы бойынша декларация тапсырған күннен бастап жиырма жұмыс күні ішінде, сондай-ақ жаңадан құралған салық төлеушілер құрылған күннен бастап жиырма жұмыс күні ішінде, салық кезеңі ішінде төленуге тиіс аванстық төлемдердің болжамды сомасының есебін салық органына табыс етеді.

Күнтізбелік жыл корпорациялық табыс салығы үшін салық кезеңі болып табылады. Корпорациялық табыс салығын төлеушілер корпорациялық табыс салығы бойынша декларацияны салық органдарына есепті салық кезеңінен кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірмей табыс етеді.

Қазақстан Республикасы аумағында қолданылып жүрген барлық салықтар мен алымдардың ішіндегі ең маңыздысы „корпоративтік табыс салығы” болып табылады. Табыс салығы Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджет түсімдерінде маңызды орын алады. Мысалы, 1999 жылы заңды тұлғалардың табыс салығының үлесі 16%, 2000 жылы 30%, ал 2001жылы 27% құрады.

Корпоративтік салықтан түскен алымдардың 100% - тің республикалық бюджетке беруден Қазақстанның жергілікті бюджетінің кірісіне нұсқан келмейді. Қазіргі уақытта корпоративтік табыс салығы мен акциз 50/50 арақатынасында орталық және аймақтық бюджетке алынады. Корпоративтік табыс салығын ресубликалық бюджетке ауыстыру қажеттігін бұл салық түсуінің экономикалық жағдаймен өте-мөте байланысынан деп түсінуімізге болады.

Мұның өзі бірқатар әлеуметтік төлемдер жөнінде міндеттемелер жүктелген жергілікті бюджет үшін жол беруге болмайтын нәрсе.

Жеке табыс салығы мемлекеттік бюджеттің кірістерінің басты көздерінің бірі және де басқа салықтарға қарағанда халықтың өміріне тікелей тікелей әсер ететін салықтың бір түрі. Осы табыс салығын төлеуші болып салық жылы ішінде салық салынатын табысы бар Қазақстан Республикасының азаматтары, шетел азаматтары және азаматтығы жоқ тұлғалар табылады. Әрбір салық төлеушілер табыс салығын өздері тұрған жері бойынша төлеуді жүзеге асырады. Жеке табыс салығын салу объектілері мыналар:

  • төлем көзінен салық салынатын табыстар;

  • төлем көзінен салық салынбайтын табыстар.

Салық төлеушінің төлем көзінен салық салынатын табыстарына мыналар жатады:

  • қызметкердің табысы;

  • бір жолғы төлемдерден алынатын табыс;

  • жинақтаушы зейнетақы қорларына берілетін зейнетақы төлемдері;

  • дивидендтер, сыйақылар, ұтыстар түріндегі табыс;

  • стипендиялар.

Салық төлеушінің төлем көзінен салық салынбайтын табыстарына табыстың мынадай түрлері жатады:

  • мүліктік табыс, оған:

а) бағалы қағаздары, сондай-ақ заңды тұлғадағы қатысу үлесі;

б) қымбат бағалы тастар мен қымбат бағалы металдарды, олардан жасалған зергерлік бұйымдарды және құрамында қымбат бағалы тастар мен қымбат бағалы металдар бар басқа да заттарды, сондай-ақ өнер туындылары мен антиквариаттарды сату кезіндегі олардың құнының өсімі;

в) мүлікті жалға беруден алынған табыс;

г) мүлікті сату құны мен бағалау құны арасындағы, бірақ оны сатып алу құнынан кем болмайтын оң айырма, мүлікті сату кезіндегі құн өсімінен алынған табыс;

- Жеке кәсіркерлердің салық салынатын табысы.

-Адвокаттар мен жеке нотариустардың – заңдық көмек, нотариалдық іс-әректтер ақысын қоса алғанда, адвокаттық және нотариалдық қызметті жүзеге асырудан түскен табыстарының барлық түрлері, сондай-ақ қорғау мен өкілдікке байланысты шығыстардың орнын толтырудан алынған табысы.

- Басқа да табыстар – Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерлерден алынған табыстар.

Салық төлеушінің салық жылы ішінде салық салынатын табыстарына мынадай салық ставкалары бойынша салық салынады.

Кесте-1

Салық салынатын табыс

Салық ставкалары (%)

15 еселенген жылдық есептік көрсеткішке дейін

Салық салынатын табыс сомасынан

5 %

15 еселенген жылдық есептік көрсеткіштен 40 еселенген жылдық есептік көрсеткішке дейін

15 еселенген жылдық есептік көрсеткіштен салық сомасы + одан асатын сомадан 10%

40 еселенген жылдық есептік көрсеткіштен 600 еселенген жылдық есептік көрсеткішке дейін

40 еселенген жылдық есептік көрсеткіштен салық сомасы+одан асатын сомадан 20%

600 еселенген және одан жоғары

600 еселенген жылдық есептік көрсеткіштен салық сомасы+одан асатын сомадан 20%

Әлеуметтік салық еліміздің салық жүйесіне 1999 жылдан бастап енгізілген тікелей салық.

Қазақстан Республикасының резиденттері, сондай-ақ тұрақты мекеме арқылы Қазақстанда қызмет жасайтын резидент еместер, жеке кәсіпкерлер, жеке нотариустар мен адвокаттар әлеуметтік салықты төлеушілер болып табылады.

Салық салу объектісі

  • Резидент және тұрақты мекеме арқылы жұмыс жасайтын резидент емес заңды тұлғалар үшін әлеуметтік салық салу объекті жұмыс берушінің қызметкерлерге төлейтін шығындары.

  • Жеке кәсіпкерлер, жеке нотариустар мен адвокаттар үшін әлеуметтік салық салу объектісі болып салық төлеушінің өзін қоса алғандағы, жұмыскерлерінің саны табылады.

Салық ставкалары.

Қазақстан Республикасының резиденті және тұрақты мекеме арқылы жұмыс жасайтын резидент емес заңды тұлғалары әлеуметтік салықты, салық салу объектісінен 21% мөлшерінде төлейді.

Ал қарамағында шетелдік азаматтар жұмыс жасайтын салық төлеушілер шетелдік жұмысшылар мен қызметкерлерге төленген төлемдерден 11% ставкамен әлеуметтік салық төлеуге тиісті.

Төмендегі талаптарға жауап беретін тірек қимыл мүшесі бұзылған, есту, көру, сөйлеу қабілетінен айрылған мүгедектер жұмыс істейтін, мамандандырылған ұйымдар әлеуметтік салықты 6,5% ставкасымен төлейді. Егер: а) салық кезеңіндегі жалпы еңбекақы қорының 51%-ы мүгедектердің еңбекақыларына жұмсалса; б) салық жылындағы жұмыскерлерінің 51%-ы мүгедектерден құралса.

Арнаулы салық режимін қолданылатындарды қоспағанда, жеке кәсіпкерлер, жеке нотариустар және адвокаттар өздері үшін 3 айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде, әрбір жалдамалы жұмыскері үшін екі айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде әлеуметтік салықты ай сайын төлейді.

Әлеуметтік салық ай сайын есептеледі және есепті айдан кейінгі айдың 15-нен кешіктірмей бюджетке төленуі керек. Әлеуметтік салық жөніндегі декларация есепті тоқсаннан кейінгі айдың 15-сінен кешіктірмей салық органына тапсырылуы қажет.

Құрылымдық бөлімшілер бойынша төленуге тиіс әлеуметтік салық сомасы осы құрылымдық бөлімше қызметкерлерінің табыстары бойынша есептелген салық сомасы негізінде анықталып, тұрғылықты жеріндегі тиісті бюджетке аударылады.

Есеп қисап көшірмесін салық төлеушінің тіркелген жеріндегі салық органы куәландыруы керек.

Жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салығы.

Жер қойнауын пайдаланушы деп Қазақстан Республикасы аумағындағы геологиялық зерттеуді пайдалы қазбалар өндіруді, техногендік құрылымдарды қайта өңдеуді жүзеге асыратын және Қазақстан Республикасы заңнамаларында бекітілген тәртіппен шарт жасаған тұлғаларды айтады. Жер қойнауын пайдаланушы үшін белгіленетін салық режимі тек қана Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген тәртіппен жер қойнауын пайдалануға жасалатын келісім-шартта айқындалады.

Жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салығына мыналар жатады:

  • бонустар

  • роялти

  • үстеме пайда салығы.

Бонустар жер қойнауын пайдаланушылардың тіркелген төлемдері болып табылады. Және жер қойнауын пайдалануға жасалған келісім-шартта белгіленген мөлшерде ақшалай нысанда төленеді. Жер қойнауын пайдаланушы жер қойнауын пайдалануды жүргізудің жеке жағдайларын негізге ала отырып, бонустардың мына түрлерін белгілейді:

  • қол қойылатын;

  • коммерциялық табу бонусы.

Роялти.

Жер қойнауын пайдаланушы роялтиді Қазақстан Республикасының аумағында өндірілетін пайдалы қазбалардың әр түрі бойынша, оның сатып алушыларға өткізілгенінен немесе өз қажетіне пайдаланғанына қарамастан жеке төлейді.

Үстеме пайда салығын төлеушілер – жер қойнауын пайдалану шартына сәйкес пайдалы қазбалардың түрлерін өндіретін, салық салу режимінің бірінші үлгісі бойынша салық төлейтін жер қойнауын пайдаланушылар.

Жер қойнауын пайдаланушы ішкі пайда нормасының 20 пайызынан астамын алған салық кезеңіндегі әрбір жекелеген келісім-шарт бойынша жер қойнауын пайдаланушының таза табыс сомасы үстеме пайдаға салық салу объектісі болып табылады.

Үстеме пайдаға салынатын салық, салық кезеңінің аяғында қол жеткен ішкі пайда нормасының деңгейі негізге алына отырып, салық Кодексінде белгіленген ставкалар бойынша есептеледі.

Үстеме пайда салығы салық кезеңіндегі таза пайдаға мынадай ставкалармен бекітіледі.

Кесте-2

Пайданың ішкі нормасы (ГПН), %

Үстеме пайда салығының ставкалары

20-ға тең немесе кем

0

20-дан жоғары, бірақ 22-ке тең немесе кем

4

22-ден жоғары, бірақ 24-ке тең немесе кем

8

24-тен жоғары, бірақ 26-ға тең немесе кем

12

26-дан жоғары, бірақ 28-ға тең немесе кем

18

28-ден жоғары, бірақ 30-ға тең немесе кем

24

30-дан жоғары

30

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12

Похожие:

Мазмұны Кіріспе І тарау. Салықтың экономикалық мәні, мазмұны, атқаратын қызметтері, түрлері және шет елдердің салық салу тәжірибесі iconМазмұны
Салық салу механизмі кез келген экономикалық жүйедегі күрделі мәселенің бірі. Салық салу мемлекеттік реттеудің маңызды әдісі болып...
Мазмұны Кіріспе І тарау. Салықтың экономикалық мәні, мазмұны, атқаратын қызметтері, түрлері және шет елдердің салық салу тәжірибесі iconКіріспе
Салықтардың экономикалық мәні, қағитаттары, қызметтері түрлері
Мазмұны Кіріспе І тарау. Салықтың экономикалық мәні, мазмұны, атқаратын қызметтері, түрлері және шет елдердің салық салу тәжірибесі iconСалықтардың әлеуметтік-экономикалық мәні мен мазмұны 5-12б
Тарау Қазақстан Республикасының әлеуметтік қатынастарға әсер ету тұрғысындағы салық жүйесі 33-42б
Мазмұны Кіріспе І тарау. Салықтың экономикалық мәні, мазмұны, атқаратын қызметтері, түрлері және шет елдердің салық салу тәжірибесі iconСалықтардың әлеуметтік-экономикалық мәні мен мазмұны 5-12б
Тарау Қазақстан Республикасының әлеуметтік қатынастарға әсер ету тұрғысындағы салық жүйесі 33-42б
Мазмұны Кіріспе І тарау. Салықтың экономикалық мәні, мазмұны, атқаратын қызметтері, түрлері және шет елдердің салық салу тәжірибесі iconМазмұны Кіріспе і-тарау. Туризм саласындағы маркетингтің сипаттамасы мен шетелдік тәжірибесі
Тарау. Қазақстан Республикасының туризм саласындағы маркетингті дамыту және жетілдірі жолдары
Мазмұны Кіріспе І тарау. Салықтың экономикалық мәні, мазмұны, атқаратын қызметтері, түрлері және шет елдердің салық салу тәжірибесі iconҚорытынды Пайдаланған әдебиеттер Кіріспе
Оның мазмұнын төмендегідей маңызды терминдер сипаттайды: салық міндеттемесінің есебі, міндеттеме тәсілімен табыс салығының есебі,...
Мазмұны Кіріспе І тарау. Салықтың экономикалық мәні, мазмұны, атқаратын қызметтері, түрлері және шет елдердің салық салу тәжірибесі iconҚ азақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
Тақырып Салықтардың экономикалық мәні. Салық және салық салу жүйесінің құрылу негіздері
Мазмұны Кіріспе І тарау. Салықтың экономикалық мәні, мазмұны, атқаратын қызметтері, түрлері және шет елдердің салық салу тәжірибесі iconМазмұны кіріспе І – БӨлім. Кәсіпкерліктің мәні, мазмұны
Мемлекеттің кәсіпкерлік ісіне араласу жағдайы, себептері
Мазмұны Кіріспе І тарау. Салықтың экономикалық мәні, мазмұны, атқаратын қызметтері, түрлері және шет елдердің салық салу тәжірибесі iconОӘҚжжб келісілген
Тақырыпқа қысқаша сипаттама: тақырыпта маркетингтің мәні мен мазмұны, тұжырымдамалары, түрлері мен қағидалары, қызметтері, мақсаттары...
Мазмұны Кіріспе І тарау. Салықтың экономикалық мәні, мазмұны, атқаратын қызметтері, түрлері және шет елдердің салық салу тәжірибесі iconІ. ҚР салық жүйесіндегі тұрғын үй мақсатындағы жерлерге салық салудың экономикалық мәні 5
Кіріспе 3
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzdocs.docdat.com 2012
обратиться к администрации
Документы
Главная страница