Кәрімова Қ.Қ., 2010 © С. Торайғыров атындағы пму, 2010 Материалдың дурыс болуына, грамматикалық және орфографиялық қателерге авторлар мен құрастырушылар жауапты Кіріспе




НазваниеКәрімова Қ.Қ., 2010 © С. Торайғыров атындағы пму, 2010 Материалдың дурыс болуына, грамматикалық және орфографиялық қателерге авторлар мен құрастырушылар жауапты Кіріспе
страница1/9
Дата конвертации08.02.2016
Размер0.57 Mb.
ТипДокументы
источникhttp://library.psu.kz/fulltext/transactions/814_karimova_kh.kh._krkem_audarma_praktikasi.doc
  1   2   3   4   5   6   7   8   9


Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі


С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті


Қ. Қ. Кәрімова


КӨРКЕМ АУДАРМА

Аударма ісі мамандығының студенттеріне арналған

оқу құралы


Павлодар

Кереку

2010


Қ. Қ. Кәрімова


КӨРКЕМ АУДАРМА


Аударма ісі мамандығының студенттеріне арналған

оқу құралы


Павлодар

ӘОЖ 81'25(07)

КБК 81.2–7я7

К25

С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетының Ғылыми кеңесімен басуға ұсынылды


Пікір сарапшылар:

А. Р. Бейсембаев - филология ғылымдарының докторы, Инновациялық Еуразия университетінің профессоры;

Ж. Б. Бектурова - филология ғылымдарының кандидаты, Инновациялық Еуразия университетінің профессоры;

Г. К. Кенжетаева - филология ғылымдарының кандидаты, С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетының доценты.


Кәрімова Қ. Қ.

К25 Көркем аударма практикасы : Аударма ісі мамандығының студенттеріне арналған оқу құралы / Қ. Қ Кәрімова. – Павлодар : Кереку, 2010. – 78 б.


ISBN 9965-573-76-X


Оқу құрал аударма ісін жетік меңгертуде көмекші құрал болып табылады. Оқу қурал кіріспеден, әдеби аударма бойынша нұсқаулықтардан, көркем мәтіндерден, ағылшын тілінде берілген әдеби терминдер бойынша глоссарийден және қазақ тілінде аударма терминдерінің қысқаша сөздігінен құрылған.

Оқу құралы аударма ісі мамандықтарының студенттеріне арналған.

ӘОЖ 81' 25(07)

КБК 81.2 – 7я7

ISBN 9965-573-76-X


© Кәрімова Қ.Қ., 2010

© С. Торайғыров атындағы ПМУ, 2010


Материалдың дурыс болуына, грамматикалық және орфографиялық қателерге авторлар мен құрастырушылар жауапты

Кіріспе


Аударма саласы – мәдениет пен әдебиеттің көне мүлкі, үлкен дүниесі. Ол туралы айтылатын сөз, қойылатын проблема қашан да туындай бермек. Және солардың ерекшелігі – белгілі кезендерге байланысты жағдай. Аударма туралы қай кезенде не айтылса да маңызын жоймайды, өйткені ол қашан да жаңа проблемаларға жол ашады, мұрындық болады. Ол проблемалардың негізгісі аударманың әсіресе классикалық шығармалар аудармасының көркемдік дәрежесі, оны екінші тілде жасаудың жолдары [1].

Аударма өнері, аударма үлгілері, ең алдымен, әр дәуірдің жемісі болғандықтан да, әр кезендер түрліше бой көрсетуі заңды. Тіпті барлық дәуірде, барлық кезенде кәдеге аса беретін, үнемі үлгі етіп ұстайтын аударма да және аударма өнері де баршылық. Бірақ бүгінгі кешегіні, ертеңгі бүгінгіні алдына үлгі етіп отырып, соның жетістіктерін пайдаланады, өз тұсының ерекшіліктерін қосады, сөйтіп, аударманы алға дамытады. Көркем аударма құралы бойынша болашақ мамандарды жалпы мәдени байыту және білім алушыларға кәсіптік қызметке қажетті аудармашылық лингвистикалық және мәдениетаралық қарым-қатынастық біліктілік қалыптастырады. Аударма тілі туралы әңгіме қозғағанда, кейбіреулердің айтқанындай, негізгі нысанамыз түпнұсқа тілі емес, ана тілінің ерекшелігі болуы шарт. Сондықтан, осы оқу құралы болашақ аудармашыларды көркем мәтін құрастыру заңдылықтарымен және оның негізгі қызметтерімен танысуға мүмкіндік береді.

Аударма - әдебиеттің көне мұрасы, белгілі өнер саласы. Оның проблемалары да әрі ескі, әрі жаңа болып түлене береді. Оны зерттеу аспекті де сан алуан болып келеді. Соның бірі – «лингвистикалық бағыт». Ол, негізінен, аудармада грамматикалық категорияларды тірек етеді. Аудармаға осы категориялардың тұрғысынан қарайды. Осы лингвистикалық бағыт көркем аудармағада да ерекше болды. Аударма өнері, көркемдік дәлділік, аудармадағы талант, эрудиция дегендер-аударманың қадым заманнан бері кележатқан проблемалары [2]. Осыған орай, көркем аударма оқу құралы аударманың мақсаттары мен түпнұсқасының типін ескере отырып, оның жалпы стратегиясын белгілеуге көмектеседі.

Орыс, батыс, шығыс классикалық әдебиетінің белгілі шығармаларының ана тілімізде көрінуі, олардың аударылуы, көркемдігі, дәлділігі, әсіресе өміршендігі көркем аударма проблемаларын күн тәртібінде ертеден-ақ қоя бастады. Әр тілдегі аударма тәжірибесіне, үлгісіне, өнегесіне үңлітті. Аударма принципі туралы ой екшеуге мәжбүр етті. Әрине, ол проблемалардың бәрін дұрыс ұғып, оған дұрыс баға беру үшін де ұзақ заман, ұзақ өріс керек болды.

Аударма мәдениеті барған сайын өсіп, шеберлігі артып келеді. Біз оны бұдан былай да жетілдіре беруге тиіспіз. Ол үшін аударма тәжірибесінің өткендегісін таразылап, болашағын бағдарлап отыруымыз керек.

Оқу құралы аудармашылық біліктілікке қажетті дағдылар мен іскерліктерді кезеңдер бойынша қалыптастырады.


1 Literary translation as the creative process


Of all the forms that translation takes - such as commercial, financial, technical, scientific, advertising, etc. - only literary translation lets one consistently share in the creative process. Here alone does the translator experience the aesthetic joys of working with great literature, of recreating in a new language a work that would otherwise remain beyond reach, effectively in code.

To begin with, literary translation eschews the anonymity of other areas of translation; uncredited book-length translations belong to an earlier, less enlightened time. Although glory is unlikely to attach to a translator's name, for better or worse he or she is now recognized as part of the literary world.

The intellectual rewards of translation (which hereafter will mean literary translation unless otherwise specified) are many. For some, the pleasure of puzzle-solving is an important element. How to find an equiva­lent for a source-language pun? Can the tone of the original be reproduced in the target language? What to do about slang, nicknames, colloquialisms, proverbs, references to popular culture, metalanguage? The literary translator can take heart from having expanded the potential readership of a novel from, say, the fifteen million who read Kazakh to the half a billion who read English as a first or second language. By translating «Qara Soezder» the translator increased over fourfold the potential audience for the work, in the process making it accessible to students and researchers of comparative literature who may not read Kazakh. Finally, the new version may serve as source for translation into third languages.

Still others value translation for the relationships can develop from it. A successful translation of one writer's works may often lead to referrals to other literati in the same circle. English is a prestige language, especially in developing countries and writers are very cognizant of the role that translation into English plays in making their works known beyond their own linguistic boundaries [3]. There are many reasons for doing literary translation, but ultimately only you can decide which ones impel you. While it's a cliché that literary translation is a labor of love, basically it is. This is not to suggest that literary translation is philanthropic or totally uncompensated volunteer work, just that it should not be counted upon as one's main source of income.


1.1 Why do literary translation and what for?

So, why do literary translation? At least, to have the pleasure of introducing English-speaking readers to outstanding works of the great Kazakh writers.

Literary translation, at least in the English-speaking world, faces a difficulty that texts originally written in English do not: resistance by the public to reading literature in translation. There is no need to belabor this point, so evident to publishers in England, the United States, and the other Anglo-Saxon nations. As Jorge Iglesias has said, 'To know we are reading a translation implies a loss of innocence.' This imposes a significant burden on the translator to overcome, and to do so means having a firm grasp on principles and techniques.

In addition to a thorough mastery of the source language, the literary translator must possess a profound knowledge of the target language. In reality, being in love with one or both languages, if not an absolute necessity, is a trait frequently found among the best and most successful literary translators?

One of the most difficult concepts about literary translation to convey to those who have never seriously attempted it - including practitioners in areas such as technical and commercial translation - is that how one says something can be as important, sometimes more important, than what one says [4].

In technical translation, for example, style is not a consideration so long as the informational content makes its way unaltered from SL to TL. The freight-train analogy is a useful one: in technical translation the order of the cars is inconsequential if all the cargo arrives intact. In literary translation, however, the order of the cars - which is to say the style - can make the difference between a lively, highly readable translation and a stilted, rigid, and artificial rendering that strips the original of its artistic and aesthetic essence, even its very soul.

The half-life of a translation, it has been said, is from 30 to 40 years; every 30 years (or 40 or 50 - take your pick) the translation loses half its vitality, its freshness, its ability to communicate to the reader in a contem­porary voice. If this is true, it follows that major works of literature must be retranslated periodically if they are to retain their function as a bridge between cultures and eras.

As is often the case, there are two sides to the issue. First, the argument for sticking to a single language.

Familiarity: It is easier to become totally comfortable with one foreign language than with two, four, or more. Beyond the question of fluency in other languages, however, lies the greater issue of cultural familiarity. It is well known that the truly bicultural individual is a near impossibility, for reasons too complicated to go into here. It takes years and exten­sive exposure to another culture to become conversant enough with it to translate its literature with confidence and accuracy.


Categories of the term 'culture'

It is known, that literary translation does not purport to be a crash course in the art of translation; rather, the course is designed to provide an introduction to aspects of the translation of works of literature as well as incentives for further (independent) activities in the field. Discussion of texts involves the problem of different cultural contexts.

The term 'culture' addresses three salient categories of human activity: the 'personal', whereby we as individuals think and function as such; the 'collective,' whereby we function in a social context; and the 'expressive,' whereby society expresses itself.

Language is the only social institution without which no other social institution can function; it therefore underpins the three pillars upon which culture is built.

Translation, involving the transposition of thoughts expressed in one language by one social group into the appropriate expression of another group, entails a process of cultural de-coding, re-coding and en-coding. As cultures are increasingly brought into greater contact with one another, multicultural considerations are brought to bear to an ever-increasing degree. Now, how do all these changes influence us when we are trying to comprehend a text before finally translating it? We are not just dealing with words written in a certain time, space and socio-political situation; most importantly it is the "cultural" aspect of the text that we should take into account. The process of transfer, i.e., re-coding across cultures, should consequently allocate corresponding attributes vis-a-vis the target culture to ensure credibility in the eyes of the target reader.

Multiculturalism, which is a present-day phenomenon, plays a role here, because it has had an impact on almost all peoples worldwide as well as on the international relations emerging from the current new world order. Moreover, as technology develops and grows at a hectic pace, nations and their cultures have, as a result, started a merging process whose point is difficult to predict. We are at the threshold of a new international paradigm. Boundaries are disappearing and distinctions are being lost. The sharp outlines that were once distinctive now fade and become blurred.

As translators we are faced with an alien culture that requires that its message be conveyed in anything but an alien way. That culture expresses its idiosyncrasies in a way that is 'culture-bound': cultural words, proverbs and of course idiomatic expressions, whose origin and use are intrinsically and uniquely bound to the culture concerned. So we are called upon to learn a cross-cultural translation whose success will depend on our understanding of the culture we are dealing with.

Is it our task to focus primarily on the source culture or the target culture? The answer is not clear-cut. Nevertheless, the dominant criterion is the communicative function of the target text.

Attention is drawn to the fact that among the variety of translation approaches, the 'Integrated Approach' seems to be the most appropriate. This approach follows the global paradigm in which having a global vision of the text at hand has a primary importance. Such an approach focuses from the macro to the micro level in accordance with the Gestalt-principle, which states that an analysis of parts cannot provide an understanding of the whole; thus literary translation studies are essentially concerned with a web of relationships, the importance of individual items being decided by their relevance within the larger context: text, situation and culture.

Competition: If you're fortunate enough to be a native speaker of Kazakh or Russian who also knows English, say, or German, it's safe to assume you don't have too many competitors in the literary translation field. There are no reliable statistics to go on, but it's likely that in our country there are at least two or three hundred people who translate Kazakh into English or English into Kazakh.

So, how to choose a work to translate? There is no easy answer. Choice of what to translate is an exercise in subjectivity. It stands to reason that the more interested you are in the SL text, the more energy and enthusiasm you will put into translating it. For a first translation, the best choice is something that speaks to you personally; something you feel must be translated. Many a translator has taken the first steps after reading a particularly moving piece of prose or poetry and being overcome by a powerful urge to share it with others.

From a practical point of view, falling in love with an author's writing is a heady feeling, but don't let it cloud your judgment about the appeal of that literature to the TL audience or about other realities of the obligations you're about to assume.

Once you've found someone whose novel clamors for a larger reader­ship in the TL, look for a short story by the same writer. Or pick a self-contained excerpt from the longer work that functions well as a stand-alone passage - all things being equal.

How good will your maiden effort be? Not as good, probably, as your later attempts. While practice doesn't necessarily make perfect (it makes permanent), the assumption is that with time one hones techniques, adds skills, and acquires confidence.

  1   2   3   4   5   6   7   8   9

Похожие:

Кәрімова Қ.Қ., 2010 © С. Торайғыров атындағы пму, 2010 Материалдың дурыс болуына, грамматикалық және орфографиялық қателерге авторлар мен құрастырушылар жауапты Кіріспе iconГ. К. Кенжетаева, Омарова Р. А., 2010 © С. Торайғыров атындағы пму, 2010 Материалдың дұрыс болуына, грамматикалық және орфографиялық қателерге авторлар мен құрастырушылар жауапты Кіріспе
С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінің филология, журналистика және өнер факультетінің аудару теориясы мен практикасы...
Кәрімова Қ.Қ., 2010 © С. Торайғыров атындағы пму, 2010 Материалдың дурыс болуына, грамматикалық және орфографиялық қателерге авторлар мен құрастырушылар жауапты Кіріспе iconЦарегородцева А. Г., Егинбаева А. Е., 2012 © С. Торайғыров атындағы пму, 2012 Материалдық дұрыс болуына, грамматикалық және орфографиялық қателерге авторлар мен құрастырушылар жауапты Түсініктеме хат
С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінің қаржы-экономика факультетінің экономика кафедрасының отырысында баспаға...
Кәрімова Қ.Қ., 2010 © С. Торайғыров атындағы пму, 2010 Материалдың дурыс болуына, грамматикалық және орфографиялық қателерге авторлар мен құрастырушылар жауапты Кіріспе iconДене шынықтыру және спорт кафедрасы ОҚушылармен дене шынықтырулық ЖӘне сауықтандырулық шараларын өткізу әдістемесі әдістемелік нұсқаулық Павлодар Кереку 2010
С. Торайғыров атындағы пму-дың химиялық технологиялар және жаратылыстану факультетінің дене шынықтыру және
Кәрімова Қ.Қ., 2010 © С. Торайғыров атындағы пму, 2010 Материалдың дурыс болуына, грамматикалық және орфографиялық қателерге авторлар мен құрастырушылар жауапты Кіріспе iconРеспубликасының Білім және ғылым министрлігі С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті Автокөлік психологиясы Оқу құралы Павлодар Кереку 2010
Баспаға С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті металлургия, машина жасау және көлік факультетінің әдістемелік кеңесімен...
Кәрімова Қ.Қ., 2010 © С. Торайғыров атындағы пму, 2010 Материалдың дурыс болуына, грамматикалық және орфографиялық қателерге авторлар мен құрастырушылар жауапты Кіріспе iconС. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті С.Қ.Құнязова ЕҢбек нарығының экономикасы оқу-әдістемелік құралы Павлодар
Тулегенов А. Р. экономика ғылымдарының докторы, С. Торайғыров атындағы пму профессоры
Кәрімова Қ.Қ., 2010 © С. Торайғыров атындағы пму, 2010 Материалдың дурыс болуына, грамматикалық және орфографиялық қателерге авторлар мен құрастырушылар жауапты Кіріспе iconМ. Х. Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университеті
Е40 2010 жылғы Білім және ғылым саласының көрсеткіштері [Мәтін] = Показатели сферы образования и науки в 2010 году. Астана, 2010....
Кәрімова Қ.Қ., 2010 © С. Торайғыров атындағы пму, 2010 Материалдың дурыс болуына, грамматикалық және орфографиялық қателерге авторлар мен құрастырушылар жауапты Кіріспе icon1175 шығарылым Сейсенбі, 21 желтоқсан, 2010
...
Кәрімова Қ.Қ., 2010 © С. Торайғыров атындағы пму, 2010 Материалдың дурыс болуына, грамматикалық және орфографиялық қателерге авторлар мен құрастырушылар жауапты Кіріспе iconС. Торайғыров атындағы пму-дың ғылыми кеңесімен ұсынылған
Оқу құралында мемлекеттік тілде іс жүргізудің қажеттілігі және ерекшеліктері жайында айтылған. Жеке адамдардың құжаттары мен қызметтік...
Кәрімова Қ.Қ., 2010 © С. Торайғыров атындағы пму, 2010 Материалдың дурыс болуына, грамматикалық және орфографиялық қателерге авторлар мен құрастырушылар жауапты Кіріспе iconЛ. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті
БАҚ-тағы жарнама технологиясы (оқу құралы) / Жауапты редактор С. Абдрахманов. – Астана: ЕҰУ баспасы, 2010. – 134 бет
Кәрімова Қ.Қ., 2010 © С. Торайғыров атындағы пму, 2010 Материалдың дурыс болуына, грамматикалық және орфографиялық қателерге авторлар мен құрастырушылар жауапты Кіріспе iconҚазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
Жұмыс бағдарламасы 050204 «Мәдениеттану» Мемлекеттік жалпыміндетті Қр мжбс 08. 028-2004 стандарты мен типтік оқу жоспарымен негізделіп...
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzdocs.docdat.com 2012
обратиться к администрации
Документы
Главная страница